(Мин был мәҡәләне Маккартиҙың аныҡ нимә асҡанын үҙем өсөн аңлау маҡсатында яҙҙым. Lisp телендә программалау өсөн быларҙы белеү мотлаҡ түгел, әммә ул Lisp-тың асылын — уның килеп сығышы яғынан да, семантик үҙәге яғынан да — аңларға теләүселәр өсөн файҙалы булырға тейеш. Бындай үҙәктең булыуы — Lisp-тың айырып торған үҙенсәлектәренең береһе, һәм тап ошо сәбәп арҡаһында, башҡа телдәрҙән айырмалы рәүештә, Lisp-тың диалекттары бар.)
1960 йылда Джон Маккарти бик шәп мәҡәлә баҫтырып сығара, унда ул программалау өсөн Евклид геометрия өсөн эшләгәнгә оҡшаш бер нәмә эшләй. Ул бер нисә ябай оператор һәм функциялар өсөн нотация ярҙамында тотош программалау телен нисек төҙөп булыуын күрһәтә. Ул был телде Lisp тип атай, был «List Processing» (исемлектәрҙе эшкәртеү) тигәнде аңлата, сөнки уның төп идеяларының береһе — код өсөн дә, мәғлүмәттәр өсөн дә list (исемлек) тип аталған ябай мәғлүмәт структураһын ҡулланыу була.
Маккарти асҡан нәмәне компьютерҙар тарихындағы мөһим бер ваҡиға булараҡ ҡына түгел, ә беҙҙең заманда программалауҙың нимәгә әүерелә барыуының моделе булараҡ та аңлау файҙалы. Миңә ҡалһа, әлегәсә программалауҙың ысынлап та таҙа, эҙмә-эҙлекле ике моделе булды: C моделе һәм Lisp моделе. Был икеһе, улар араһындағы һаҙлыҡлы уйһыулыҡтар менән сағыштырғанда, бейек түбәләр кеүек тойола. Компьютерҙар ҡеүәтлерәк була барған һайын, яңы эшләнә башлаған телдәр даими рәүештә Lisp моделенә табан хәрәкәт итә бара. Һуңғы 20 йылда яңы программалау телдәре булдырыуҙың популяр рецепты ошондай булды: C иҫәпләүҙәр моделен алырға һәм уға өлөшләп, runtime-типташтырыу һәм сүп-сар йыйыу (garbage collection) кеүек, Lisp моделенән алынған өлөштәрҙе өҫтәргә.
Был мәҡәләлә мин Маккартиҙың нимә асҡанын мөмкин тиклем ябай телдә аңлатып бирергә тырышасаҡмын. Мәсьәлә кемдеңдер ҡырҡ йыл элек тапҡан ҡыҙыҡлы теоретик нәтижәһе тураһында белеүҙә генә түгел, ә телдәрҙең ҡайһы яҡҡа юл тотоуын күрһәтеүҙә тора. Lisp-тың ғәҙәттән тыш яғы — ысынында иһә, Lisp-тың төп билдәләүсе сифаты — уның үҙ-үҙендә яҙыла алыуында. Маккартиҙың бының менән нимә әйтергә теләгәнен аңлар өсөн, беҙ уның математик нотацияһын эшләп торған Common Lisp кодына тәржемә итеп, уның аҙымдарын ҡайтанан үтәсәкбеҙ.