Бәлки, без Байес спам-фильтрларының төгәллеген, аларны сылтамалар буенча чыгарып һәм анда нәрсә көткәнен карарга мәҗбүр итеп арттыра алырбыз. death2spam проектындагы Ричард Джоуси (Richard Jowsey) хәзер шикле очракларда шулай эшли һәм моның яхшы нәтиҗә бирүен әйтә.
Ни өчен моны шикле очракларда гына эшләргә? Һәм ни өчен бер тапкыр гына?
Фильтрлар спамны бетерерме? дигән язмамда әйткәнемчә, спамдагы барлык url-ларга күчү кызыклы бер өстәмә нәтиҗәгә китерер иде. Әгәр популяр почта клиентлары спамны фильтрлау өчен шулай эшли башласа, спам таратучының серверлары җитди басым астында калыр иде. Бу хакта күбрәк уйланган саен, фикер тагын да яхшырак булып тоела. Бу кызык кына түгел; спам таратучыларга каршы моннан да камилрәк төзәлгән җавап һөҗүмен күз алдына китерүе кыен булыр иде.
Шуңа күрә мин спам-фильтрлар өстендә эшләүчеләргә өстәмә бер мөмкинлек тәкъдим итәр идем: «җәза бирү» («punish») режимы, ул кабызылган очракта шикле спамдагы һәр url-ны n тапкыр сканерлар (җыяр) иде, монда n кулланучы тарафыннан билгеләнә ала. [1]
Күпләр билгеләп үткәнчә, хәзерге электрон почта системасының бер проблемасы — аның артык пассив булуында. Ул сез аңа кушкан һәр нәрсәне башкара. Әлегә кадәр бу проблеманы чишү буенча барлык тәкъдимнәр яңа протоколлар таләп итә кебек иде. Ә бу тәкъдим моны таләп итми.
Киң кулланыла башласа, сылтамаларны автоматик рәвештә йөкләп алучы спам-фильтрлар электрон почта системасын кире кайтарып суга торган итәр иде. Спамның гаять зур күләме, моңа кадәр спам таратучы файдасына эшләгән булса, хәзер аның йөзенә кире бәрелгән ботаклар кебек, үзенә каршы эшләр иде. Автоматик йөкләп алучы спам-фильтрлар спамчының чыгымнарын арттырыр һәм сатуларын төшерер иде: трафик күләме чиктән ашып китәр, ә серверлары йөкләнеш астында туктап калыр иде, бу исә аларны спамга җавап бирергә теләгән кешеләр өчен ачылмаслык итәр иде.
Сәгатенә миллион хат чыгардыңмы — үз серверларыңа сәгатенә миллион мөрәҗәгать ал.
Без моның бары тик шикле спамга карата гына эшләнүен тәэмин итәргә теләр идек. Гадәттә, миллионлаган кешегә җибәрелгән теләсә кайсы url зур ихтимал белән спам сылтамасы булып тора, шуңа күрә һәр хаттагы һәр http-сорауны җибәрү барлык очракларда диярлек яхшы эшләр иде. Ләкин моңа туры килмәгән берничә очрак та бар: мәсәлән, Yahoo Mail һәм Hotmail кебек бушлай почта хезмәтләреннән җибәрелгән хатларның аскы өлешендәге сылтамалар.
Мондый сайтларны саклау һәм явыз ният белән куллануны булдырмас өчен, автоматик йөкләүне спам аша рекламалана торган сайтларның кара исемлекләре белән берләштерергә кирәк. Бары тик кара исемлектәге сайтлар гына йөкләүгә дучар булырга тиеш, һәм сайтлар кара исемлеккә кешеләр тарафыннан тикшерелгәннән соң гына кертелергә тиеш. Спамның гомер озынлыгы кимендә берничә сәгать тәшкил итәргә тиеш, шуңа күрә яңа сайтны рекламалаучы спамга комачаулау өчен мондый исемлекне вакытында яңартып тору кыен булмас. [2]
Зур күләмдә автоматик йөкләп алу тизлеге югары интернетлы кулланучылар өчен генә уңайлы булыр иде, әмма алар спам таратучыларга җитди кыенлыклар тудырыр өчен болай да җитәрлек. Чыннан да, бу чишелеш проблеманы бик төгәл чагылдыра. Спам белән булган проблема шунда: берничә беркатлы кешегә ирешү өчен, спамчы хатны барысына да җибәрә. Беркатлы булмаган алучылар исә — бары тик читтән килгән зыян күрүчеләр генә. Әмма беркатлы булмаган күпчелек, беркатлы кешеләрнең спамга җавап бирүен туктата (яки туктату белән яный) алмыйча, спам алудан котыла алмаячак. Автоматик йөкләп алучы спам-фильтрлар аларга моны эшләү юлын тәкъдим итә.
Бу спамны тулысынча бетерерме? Бөтенләй үк түгел. Иң зур спам таратучылар үз серверларын автоматик йөкләп алучы фильтрлардан саклый алыр иде, мөгаен. Ләкин моны эшләүнең иң җиңел һәм иң арзан ысулы — хатларына язылудан баш тарту өчен дөрес эшләүче сылтамалар кертү булыр иде. Ә ваграклары өчен һәм аларны үзләрен рекламалау өчен яллаган «легаль» сайтлар өчен бу мәҗбүри ихтыяҗга әйләнер иде. Димәк, әгәр автоматик йөкләп алучы фильтрлар киң таралса, алар автоматик рәвештә язылудан баш тартучы фильтрларга әйләнерләр иде.
Мондый сценарийда спам, операцион системаларның ватылуы, вируслар һәм калкып чыгучы тәрәзәләр кебек үк, бары тик кирәкле программа тәэминатын кулланырга иренүче кешеләрне генә җәфалый торган бәлаләрнең берсенә әйләнер иде.
Искәрмәләр
[1] Автоматик йөкләп алучы фильтрларга яңа адреска юнәлтүләрне (redirects) үтәргә туры киләчәк, һәм кайбер очракларда (мәсәлән, «монда басыгыз» дип кенә торган биттә) берничә дәрәҗә сылтамалар буйлап барырга кирәк булачак. Шулай ук http-сорауларның популяр веб-браузерлар сорауларыннан аерылгысыз булуын, шул исәптән сораулар тәртибен һәм referrer мәгълүматын да тәэмин итегез.
Әгәр җавап x вакыт эчендә килмәсә, гадәттәгечә шактый югары спам ихтималын билгеләгез.
n кыйммәтен даими иткәнче, аны сайт искә алынган спам хатлары санының функциясе итү яхшырак фикер булырга мөмкин. Бу явыз ният белән куллануга һәм очраклы хаталарга каршы өстәмә саклану дәрәҗәсен тәэмин итәр иде.
[2] Бу мәкаләнең башлангыч вариантында «кара исемлек» («blacklist») урынына «ак исемлек» («whitelist») термины кулланылган иде. Алар кара исемлек кебек эшләргә тиеш булсалар да, мин аларны юридик һөҗүмнәргә азрак дучар итү максатыннан «ак исемлек» дип атарга өстенлек биргән идем. Әмма бу укучыларның башын гына бутады, ахрысы.
Бәлки, берничә кара исемлек булырга тиештер. Бердәнбер уңышсызлык ноктасы һөҗүмнәргә дә, явыз ният белән куллануга да җиңел бирелүчән булыр иде.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Брайан Бертонга (Brian Burton), Билл Йеразюниска (Bill Yerazunis), Дэн Гиффинга (Dan Giffin), Эрик Рэймондка (Eric Raymond) һәм Ричард Джоусига (Richard Jowsey) рәхмәтемне белдерәм.