Әгәр Lisp шул тиклем шәп икән, ни өсөн уны күберәк кеше ҡулланмай? Яҡын арала бер сығышымда тыңлаусылар араһындағы бер студент миңә ошо һорауҙы бирҙе. Һәм был беренсе тапҡыр ғына түгел.
Телдәрҙә, башҡа күп нәмәләрҙәге кеүек үк, популярлыҡ менән сифат араһында бәйләнеш ҙур түгел. Ни өсөн Джон Гришәмдең (King of Torts һатыу рейтингы буйынса — 44) китаптары Джейн Остиндыҡынан (Pride and Prejudice һатыу рейтингы буйынса — 6191) күберәк һатыла? Хатта Гришәм үҙе лә быны яҡшыраҡ яҙыусы булыуы менән аңлатыр инеме икән?
Бына Pride and Prejudice романының беренсе һөйләме:
Йәмғиәттә бөтәһе лә таныған шундай бер хәҡиҡәт бар: байлығы булған һәр буйҙаҡ мотлаҡ рәүештә ҡатын эҙләргә тейеш.
«Йәмғиәттә бөтәһе лә таныған хәҡиҡәт?» Мөхәббәт романының тәүге һөйләме өсөн бигерәк ауыр һүҙҙәр.
Джейн Остин кеүек үк, Lisp та ҡатмарлы күренә. Уның синтаксисы, йәки синтаксистың бөтөнләй булмауы, уны күпселек кеше өйрәнгән телдәрҙән тулыһынса айырып тора. Lisp-ты үҙем өйрәнгәнсе, мин дә унан ҡурҡа инем. Күптән түгел 1983 йылғы бер дәфтәремә тап булдым, унда ошолай тип яҙылғайны:
Күрәһең, Lisp-ты өйрәнергә кәрәктер, әммә ул шул тиклем ят булып күренә.
Бәхеткә күрә, ул ваҡытта миңә 19 йәш ине һәм яңы нәмәләргә артыҡ ҡаршылашмай инем. Мин шул тиклем наҙан инем, шуға күрә теләһә нимәне тиерлек өйрәнеү яңы нәмәләрҙе үҙләштереү тигәнде аңлата ине.
Lisp-тан ҡурҡҡан кешеләр уны ҡулланмаҫ өсөн башҡа сәбәптәр уйлап сығара. C теле төп тел булған осорҙа төп һылтау — Lisp-тың артыҡ яй булыуы ине. Хәҙер Lisp диалекттары ҡул аҫтында булған иң тиҙ телдәр рәтенә ингәс, был һылтау юҡҡа сыҡты. Хәҙер стандарт һылтау асыҡтан-асыҡ йомоҡ түңәрәккә әйләнде: башҡа телдәр популярлыраҡ, имеш.
(Бындай фекерләүҙән һаҡ булығыҙ. Был һеҙҙе Windows-ҡа алып килә.)
Популярлыҡ һәр ваҡыт үҙен үҙе арттыра, әммә программалау телдәрендә был айырыуса ныҡ һиҙелә. Популяр телдәр өсөн күберәк китапханалар яҙыла, һәм был уларҙы тағы ла популярлыраҡ итә. Программалар йыш ҡына булған программалар менән эшләргә тейеш була, ә улар бер үк телдә яҙылһа, был күпкә еңелерәк, шуға күрә телдәр программанан программаға вирус кеүек тарала. Һәм менеджерҙар популяр телдәргә өҫтөнлөк бирә, сөнки был уларға еңелерәк алмаштырыла торған эшкәртеүселәр өҫтөнән ҙурыраҡ йоғонто яһау мөмкинлеге бирә.
Ысынында, әгәр бөтә программалау телдәре лә бер сама тигеҙ булһа, иң популярҙарынан башҡа берәйһен ҡулланыуҙы аҡлау ҡыйын булыр ине. Әммә улар бер нисек тә тигеҙ түгел, хатта яҡын да түгел. Бына ни өсөн аҙыраҡ популяр булған телдәр, Джейн Остин романдары кеүек үк, бөтөнләйгә юҡҡа сыҡмайынса йәшәп килә. Башҡалар барыһы ла Джон Гришәмдең һуңғы романын уҡыған саҡта ла, уның урынына Джейн Остинды уҡыусы бер нисә кеше һәр саҡ табыласаҡ.