Егер Lisp соншалықты керемет болса, неге оны көп адам қолданбайды? Жақында сөйлеген сөзімде маған аудиториядағы бір студент осы сұрақты қойды. Бұл бірінші рет емес еді.
Басқа көптеген нәрселер сияқты, тілдерде де танымалдық пен сапа арасында көп байланыс жоқ. Неліктен Джон Гришэмнің кітаптары (King of Torts сатылым рейтингі, 44) Джейн Остиннен (Мақтаныш пен қате түсінік сатылым рейтингі, 6191) көбірек сатылады? Тіпті Гришэмнің өзі мұны өзінің жақсырақ жазушы болғанынан деп айтар ма еді?
Міне, Мақтаныш пен қате түсініктің бірінші сөйлемі:
Дәулетті бойдақ жігіттің әйел іздеуі тиіс екендігі — бүкіл әлем мойындаған ақиқат.
«Бүкіл әлем мойындаған ақиқат?» Махаббат хикаясының алғашқы сөйлемі үшін тым ұзақ әрі ауыр сөздер.
Джейн Остин сияқты, Lisp те қиын көрінеді. Оның синтаксисі немесе синтаксисінің жоқтығы, оны көпшілік үйренген тілдерге мүлде ұқсамайтындай етіп көрсетеді. Lisp-ті үйренбес бұрын мен де одан қорқатынмын. Жақында мен 1983 жылғы дәптеріме кезіктім, онда былай деп жазыппын:
Lisp-ті үйренуім керек шығар, бірақ ол тым жат болып көрінеді.
Бақытыма орай, сол кезде мен 19-да едім және жаңа нәрселерді үйренуге онша қарсылық танытпайтынмын. Менің білмейтінім соншалықты көп болғандықтан, кез келген дерлік нәрсені оқу жаңа бірдеңені үйрену дегенді білдіретін.
Lisp-тен қорыққан адамдар оны қолданбау үшін басқа себептер ойлап табады. С тілі әдепкі тіл болып тұрған кездегі стандартты сылтау Lisp тым баяу деген еді. Енді Lisp диалектілері қолжетімді тілдердің ішіндегі жылдамырақтарының қатарында болғандықтан, бұл сылтау жойылды. Ендігі стандартты сылтау ашықтан-ашық тұйықталған шеңберге айналған: басқа тілдер танымалырақ дейді.
(Мұндай қисыннан сақ болыңыз. Ол сізді Windows-қа алып келеді.)
Танымалдық әрдайым өзін-өзі күшейтеді, бірақ бағдарламалау тілдерінде бұл әсіресе қатты байқалады. Танымал тілдер үшін көбірек кітапханалар жазылады, бұл оларды одан сайын танымал ете түседі. Бағдарламалар жиі қолданыстағы бағдарламалармен бірге жұмыс істеуі керек, ал егер олар бір тілде жазылса, бұл оңайырақ болады, сондықтан тілдер бағдарламадан бағдарламаға вирус сияқты тарайды. Ал менеджерлер танымал тілдерді жөн көреді, өйткені бұл оларға оңайырақ ауыстырылатын әзірлеушілерге көбірек ықпал етуге мүмкіндік береді.
Шынында да, егер бағдарламалау тілдерінің бәрі шамамен тең болса, ең танымалдарынан басқасын қолдануды ақтау қиын болар еді. Бірақ олар мүлде тең емес, тіпті жақындамайды да. Міне, сондықтан Джейн Остиннің романдары сияқты онша танымал емес тілдер әлі күнге дейін өмір сүріп келеді. Барлығы Джон Гришэмнің соңғы романын оқып жатқан кезде, оның орнына Джейн Остинді оқитын бірнеше адам әрқашан табылады.