Өткен аптада Hacker News-ке екі жыл толды. Бастапқыда бұл қосымша жоба ретінде жоспарланған болатын — Arc тілін шыңдауға арналған қолданба және Y Combinator-дың қазіргі әрі болашақ құрылтайшыларының жаңалық алмасатын орны ретінде ойластырылған еді. Ол мен күткеннен де үлкейіп, көбірек уақыт ала бастады, бірақ мен бұған өкінбеймін, өйткені оның үстінде жұмыс істей отырып көп нәрсе үйрендім.
Өсім
Біз 2007 жылдың ақпанында іске қосқан кезде, жұмыс күндеріндегі трафик тәулігіне шамамен 1600 бірегей қолданушы болатын. Содан бері ол шамамен 22 000-ға дейін өсті. Бұл өсім қарқыны мен қалағаннан біршама жоғары. Мен сайттың өскенін қалаймын, өйткені кем дегенде баяу болса да өспейтін сайт, бәлкім, өлген сайт шығар. Бірақ мен оның Digg немесе Reddit сияқты үлкен болғанын қаламас едім — негізінен бұл сайттың болмысын бұзатындықтан, сондай-ақ бүкіл уақытымды масштабтау мәселелеріне сарп еткім келмейтіндіктен.
Менде қазірдің өзінде бұл жағынан мәселелер жетерлік. Есіңізде болсын, HN-нің бастапқы мақсаты жаңа бағдарламалау тілін сынақтан өткізу еді, оның үстіне ол өнімділікке емес, тіл дизайнымен тәжірибе жасауға бағытталған болатын. Сайт баяулаған сайын мен Макилрой мен Бентлидің әйгілі сөзін еске алып, өзіме күш-қуат жинаймын:
Өнімділіктің кілті — ерекше жағдайлардың әскері емес, талғампаздық.
және ең аз кодпен жоюға болатын кедергіні (тар жерді) іздеймін. Осы уақытқа дейін мен ілесіп келе жатырмын, яғни трафиктің 14 есе өсуіне қарамастан, өнімділік тұрақты түрде орташа деңгейде қалып отыр. Әрі қарай не істейтінімді білмеймін, бірақ бірдеңе ойлап табатын шығармын.
Жалпы сайтқа деген менің көзқарасым осындай. Hacker News — бұл эксперимент, әрі өте жас саладағы эксперимент. Мұндай сипаттағы сайттардың пайда болғанына бірнеше жыл ғана болды. Жалпы интернеттегі сұхбаттың тарихы небары бірнеше онжылдықты құрайды. Сондықтан біз болашақта ашатын нәрселеріміздің шағын ғана бөлігін танып білген шығармыз.
Міне, сондықтан да мен HN-ге қатысты аса оптимистпін. Технология осыншалықты жас болған кезде, қолданыстағы шешімдер әдетте өте нашар болады; бұл әлдеқайда жақсырақ жасауға болатынын білдіреді; ал бұл өз кезегінде шешілмейтіндей көрінетін көптеген мәселелердің шешімі бар дегенді білдіреді. Соның ішінде, бұрынғы көптеген қауымдастықтарды титықтатқан мәселе де шешімін табады деп үміттенемін: өсім салдарынан күйреу.
Сұйылу
Сайттың құрылғанына бірнеше ай болғаннан бері қолданушылар бұл жайында алаңдап келеді. Осы уақытқа дейін бұл қауіптер негізсіз болып шықты, бірақ әрдайым солай бола бермеуі мүмкін. Аудиторияның сұйылуы — күрделі мәселе. Бірақ оны шешуге болатын шығар; «әрдайым» деген сөз небары 20 жағдайды ғана білдірсе, ашық сұхбаттар «әрдайым» өсім салдарынан бұзылған деген сөз көп нәрсені білдірмейді.
Дегенмен біз жаңа мәселені шешуге тырысып жатқанымызды есте ұстаған маңызды, себебі бұл бізге жаңа нәрселерді сынап көруге тура келетінін білдіреді, ал олардың көбісі, бәлкім, нәтиже бермейді. Осыдан екі апта бұрын мен пікірлерінің орташа балы ең жоғары қолданушылардың есімдерін қызғылт сары түспен көрсетіп көрдім. [1] Бұл қателік болды. Кенеттен азды-көпті біртұтас болып келген мәдениет артықшылыққа ие болғандар және болмағандар болып екіге бөлінді. Оның бөлшектенгенін көрмейінше, қауымдастық мәдениетінің қаншалықты біртұтас болғанын аңғармаппын. Мұны бақылау ауыр тиді. [2]
Сондықтан қызғылт сары түсті пайдаланушы есімдері қайтып оралмайды. (Бұл үшін кешірім сұраймын.) Бірақ болашақта да осындай сәтсіз көрінетін басқа да идеялар болады, ал жұмыс істейтін болып шыққандары, бәлкім, жұмыс істемейтіндер сияқты бүлінген болып көрінуі мүмкін.
Сұйылу туралы үйренген ең маңызды нәрсем — ол қолданушылармен емес, көбінесе мінез-құлықпен өлшенеді. Жаман адамдардан гөрі, жаман мінез-құлықтың енуіне жол бермеу маңыздырақ. Қолданушылардың мінез-құлқы таңғаларлықтай икемді болып шықты. Егер адамдардан өзін дұрыс ұстау күтілсе, олар солай істеуге бейім келеді; және керісінше.
Әрине, жаман мінез-құлыққа тыйым салу жаман адамдарды аулақ ұстауға көмектеседі, өйткені олар өздерін дұрыс ұстауға мәжбүр болатын жерде ыңғайсыз қысымды сезінеді. Бірақ оларды кіргізбеудің бұл жолы ашық шектеулерге қарағанда әлдеқайда жұмсақ әрі, бәлкім, тиімдірек.
Енді сынған терезелер теориясының қауымдастық сайттарына да қолданылатыны айдан анық. Бұл теория бойынша, жаман мінез-құлықтың ұсақ көріністері одан да жаманына жол ашады: граффити қаптаған және терезелері сынған аудан ұрлық-қарлық орын алатын жерге айналады. Джулиани «сынған терезелер» теориясын әйгілі еткен реформаларды енгізген кезде мен Нью-Йоркте тұрып жатқан едім, және өзгеріс керемет болды. Ал Reddit-те мұның керісі орын алған кезде мен сол сайттың қолданушысы едім, және ол жақтағы өзгеріс те дәл сондай әсерлі болды.
Мен Стив пен Алексисті сынап отырған жоқпын. Reddit-те болған жайт немқұрайлылықтан туындаған жоқ. Басынан бастап оларда спамнан басқа ешнәрсеге цензура қолданбау саясаты болды. Оның үстіне Reddit-тің мақсаттары Hacker News-тен өзгеше еді. Reddit қосымша жоба емес, стартап болатын; оның мақсаты мүмкіндігінше тез өсу болды. Жылдам өсім мен нөлдік цензураны қоссаңыз, нәтижесінде бейберекеттік шығады. Бірақ егер олар мұны қайта бастаса, басқаша әрекет етер еді деп ойламаймын. Трафикпен өлшегенде, Reddit Hacker News-ке қарағанда әлдеқайда табысты.
Бірақ Reddit-те болған жайт HN-де міндетті түрде қайталанады деген сөз емес. Бірнеше жергілікті максимумдар бар. Нақты өмірдегідей, толық еркіндік жайлаған орындар да, сондай-ақ ойлырақ орындар да болуы мүмкін; және адамдар нақты өмірдегідей, қай жерде жүргеніне байланысты өзін әртүрлі ұстайтын болады.
Мен мұны іс жүзінде байқадым. Мен Reddit пен Hacker News-те қатар жазба жариялаған адамдардың ерінбей екі нұсқасын жазғанын көрдім: Reddit үшін ашу-ызаға толы флейм, ал HN үшін сабырлылау нұсқа.
Жарияланымдар
Hacker News сияқты сайт бойын аулақ ұстауы тиіс мәселелердің екі негізгі түрі бар: нашар мақалалар және нашар пікірлер. Әзірге нашар мақалалар қаупі азырақ болып көрінеді. Басты беттегі мақалалар қазір де шамамен HN алғаш басталған кездегідей күйінде қалып отыр.
Бір кездері басты бетті қоқыстан таза ұстау үшін дауыстарды салмақтап бағалауға тура келеді деп ойлағанмын, бірақ әзірге бұған қажеттілік туған жоқ. Басты беттің соншалықты жақсы сақталып қалатынын болжай алмас едім, әрі оның неге бұлай болғанына толық сенімді емеспін. Мүмкін, тек неғұрлым ойлы қолданушылар ғана сілтемелерді жіберіп, оларға дауыс беруге мән беретін шығар, сондықтан кездейсоқ бір жаңа қолданушының шектік шығыны нөлге жақындайды. Немесе, бәлкім, басты бет қандай жарияланымдар күтілетінін көрсету арқылы өзін-өзі қорғайтын шығар.
Басты бет үшін ең қауіпті нәрсе — дауыс беру тым оңай контент. Егер біреу жаңа теореманы дәлелдесе, оған дауыс беру немесе бермеуді шешу үшін оқырманға біраз ойлану қажет болады. Қызықты карикатураға азырақ уақыт кетеді. Ал тақырыбы ұранға толы даурықпа жазбаға ешқандай күш жұмсалмайды, өйткені адамдар оны тіпті оқымастан қолдап дауыс бере салады.
Осыдан мен «Бос былшыл қағидаты» (Fluff Principle) деп атайтын заңдылық шығады: қолданушылар дауыс беретін жаңалықтар сайтында, егер сіз оның алдын алу үшін нақты шаралар қолданбасаңыз, бағалау ең оңай сілтемелер үстемдікке ие болады.
Hacker News-те былшылдан қорғайтын екі түрлі амал бар. Былшыл сілтемелердің ең кең таралған түрлеріне тақырыптан тыс болғаны үшін тыйым салынған. Мысықтардың суреттері, саяси даттаулар және тағы басқаларына тікелей тыйым салынған. Бұл көптеген bylshyldy ішке өткізбейді, бірақ бәрін емес. Кейбір сілтемелер тым қысқа болу мағынасында былшыл болса да, тақырыпқа сай келеді.
Бұған қатысты бір ғана шешім жоқ. Егер сілтеме жай ғана бос сандырақ болса, хакерлік туралы болу тұрғысынан тақырыпқа сай келсе де, редакторлар кейде оны өшіріп тастайды, өйткені ол нағыз стандарт бойынша тақырыпқа сай емес — ал нағыз стандарт адамның интеллектуалдық ізденімпаздығын ояту болып табылады. Егер бір сайттағы жазбалар негізінен осы сипатта болса, мен кейде оны бұғаттаймын, бұл сол url-дегі жаңа контент автоматты түрде өшіріледі дегенді білдіреді. Егер жазбаның тақырыбы кликбейт болса, редакторлар оны байсалдырақ ету үшін кейде қайта жазады. Бұл әсіресе тақырыбы ұран болып келетін сілтемелер үшін өте қажет, әйтпесе олар жасырын түрде «егер пәленшеге сенсеңіз, лайк басыңыз» деген жазбаларға айналады, ал бұл — былшылдың ең шектен шыққан түрі.
Сілтемелермен күресу әдістері үнемі дамып отыруы керек, өйткені сілтемелердің өзі өзгереді. Агрегаторлардың болуы олардың нені жинайтынына әсер етіп үлгерді. Қазір авторлар агрегаторлардан — кейде тіпті нақты бір агрегатордан — трафик тарту үшін мақсатты түрде жазады. (Жоқ, бұл мәлімдеменің мысқылы менің де назарымнан тыс қалған жоқ.) Сонымен қатар, сілтемені ұрлау (linkjacking) сияқты қауіптірек мутациялар да бар — бұл басқа біреудің мақаласын қайталап жазып шығып, түпнұсқаның орнына соны жариялау. Бұл өте көп дауыс жинауы мүмкін, өйткені мақаладағы жақсы нәрсенің көбі көбіне сақталып қалады; шынында да, мазмұндама плагиатқа неғұрлым жақын болса, соғұрлым көп нәрсе сақталады. [3]
Менің ойымша, жарияланымдарды өшіретін сайт қолданушыларға қаласа ненің өшірілгенін көруге мүмкіндік беруі тиіс. Бұл редакторларды адал ұстайды және, дәл сондай маңыздысы, егер редакторлар адал болуды тоқтатса, қолданушылардың мұны білетініне сенімділігін тудырады. HN қолданушылары мұны өз профиліндегі showdead атты батырманы қосу арқылы жасай алады. [4]
Пікірлер
Нашар пікірлер нашар мақалаларға қарағанда әлдеқайда күрделі мәселе сияқты. HN басты бетіндегі сілтемелер сапасы көп өзгермегенімен, орташа пікірдің сапасы біршама төмендеген болуы мүмкін.
Пікірлердегі жағымсыздықтың екі негізгі түрі бар: зұлымдық (дөрекілік) және ақымақтық. Екеуінің арасында көп ұқсастық бар — дөрекі пікірлердің ақымақ болу ықтималдығы да әлдеқайда жоғары — бірақ олармен күресу стратегиялары әртүрлі. Дөрекілікті бақылау оңайырақ. Сіз адам дөрекі болмауы керек деген ережелер қоя аласыз, ал егер олардың орындалуын қадағаласаңыз, дөрекілікті тізгіндеп ұстауға болатын сияқты.
Ақымақтықты тізгіндеу қиынырақ, бәлкім, ақымақтық бірден оңай ажыратыла қоймайтындықтан шығар. Дөрекі адамдар өздерінің дөрекі екенін, ақымақ адамдардың ақымақ екенін білуіне қарағанда көбірек сезінеді.
Ақымақ пікірдің ең қауіпті түрі — ұзақ әрі қате дәйек емес, топас әзіл. Ұзақ, бірақ қате дәйектер шын мәнінде өте сирек кездеседі. Пікірдің сапасы мен ұзындығы арасында күшті корреляция бар; егер сіз қауымдастық сайттарындағы пікірлердің сапасын салыстырғыңыз келсе, орташа ұзындық жақсы көрсеткіш болар еді. Бұл пікір тармақтарының ерекшелігінен емес, адам табиғатынан туындайтын шығар. Бәлкім, ақымақтық қате идеяларға қарағанда, идеялардың тым аздығы ретінде жиірек көрініс табатындықтан шығар.
Себебі не болса да, ақымақ пікірлер қысқа болуға бейім. Ал беретін ақпаратының көлемімен ерекшеленетін қысқа пікір жазу қиын болғандықтан, адамдар оның орнына күлкілі болу арқылы ерекшеленуге тырысады. Ақымақ пікірлер үшін ең қызықты формат — тапқырсынып біреудің сағын сындыру, өйткені адамды кемсіту — әзілдің ең оңай түрі. [5] Сондықтан дөрекілікке тыйым салудың бір артықшылығы — ол осындайларды да азайтады.
Нашар пікірлер кудзу арамшөбі сияқты: олар тез жайылып кетеді. Жаңа пікірлерге бұрынғы пікірлердің әсері жаңа мақалаларға бұрынғы мақалалардың әсерінен әлдеқайда күштірек. Егер біреу нашар мақала ұсынса, басқа жарияланымдардың бәрі бірдей нашарлап кетпейді. Бірақ егер біреу тақырып тармағында ақымақ пікір қалдырса, бұл оның айналасындағы атмосфераны айқындап береді. Адамдар топас әзілдерге топас әзілдермен жауап береді.
Мүмкін, шешім — адамдар пікірге жауап бере алмас бұрын кідіріс қосу және сол кідірістің ұзақтығын оның сапасы туралы қандай да бір болжамға кері пропорционал ету шығар. Сонда ақымақ тармақтар баяуырақ өсер еді. [6]
Адамдар
Мен сипаттаған әдістердің көпшілігі консервативті екенін байқадым: олар сайтты жақсартуға емес, оның бастапқы болмысын сақтап қалуға бағытталған. Бұл менің жеке көзқарасымның біржақтылығынан деп ойламаймын. Бұл мәселенің табиғатына байланысты. Hacker News басынан-ақ жақсы болып басталу бақытына ие болды, сондықтан бұл жағдайда мәселе сөзбе-сөз сақтап қалуға келіп тіреледі. Бірақ бұл қағидат шығу тегі басқа сайттарға да қатысты болар еді деп ойлаймын.
Қауымдастық сайтындағы жақсы нәрселер технологиядан гөрі адамдардан туындайды; технология негізінен жаман нәрселердің алдын алу үшін ғана іске қосылады. Технология, әрине, талқылауды жақсарта алады. Мысалы, тармақталған пікірлер осыған септігін тигізеді. Бірақ мен қолданушылары ақымақтар немесе тролльдер болған анағұрлым озық сайтты пайдаланғанша, қарапайым мүмкіндіктері бар, бірақ ақылды әрі жағымды қолданушылары бар сайтты қолданғанды жөн көрер едім.
Сондықтан қауымдастық сайты жасай алатын ең маңызды нәрсе — өзі қалайтын адамдарды тарту. Барынша үлкен болуға тырысатын сайт барлығын тартқысы келеді. Ал қолданушылардың белгілі бір тобына бағытталған сайт тек соларды ғана тартуы керек — және дәл сондай маңыздысы, қалғандардың барлығын кері тебуі тиіс. Мен HN-де мұны саналы түрде жасауға тырыстым. Графикалық дизайн мүмкіндігінше қарапайым, ал сайт ережелері даурықпа сілтеме тақырыптарын құптамайды. Мақсат — HN-ге бірінші рет келген адамды қызықтыратын жалғыз нәрсе тек сол жерде айтылған ойлар болуы тиіс.
Белгілі бір адамдарды тарту үшін сайтты баптаудың кемшілігі мынада: сол адамдар үшін ол тым тартымды болып кетуі мүмкін. Hacker News-тің қаншалықты тәуелділік тудыратынын өте жақсы білемін. Көптеген қолданушылар сияқты мен үшін де бұл — виртуалды қалалық алаң тәрізді. Жұмыстан демалғым келгенде, нақты өмірде Harvard Square немесе University Ave-ге бара алатыным сияқты, осы алаңға шығамын. [7] Бірақ онлайн-алаң физикалық алаңнан гөрі қауіптірек. Егер мен күнімнің жартысын University Ave-де сенделумен өткізсем, мұны байқар едім. Ол жерге жету үшін бір миль жаяу жүруім керек, ал дәмханада отыру жұмыс істеуден мүлдем басқаша сезіледі. Ал онлайн-форумға кіру үшін бір шерту жеткілікті және ол сырттай қарағанда жұмыс істеп жатқанға қатты ұқсайды. Сіз уақытыңызды босқа өткізіп жатқан боларсыз, бірақ бос отырған жоқсыз. Интернетте біреу қателесіп жатыр, ал сіз мәселені түзеп жатырсыз.
Hacker News-тің пайдалы екені сөзсіз. Мен HN-нен оқыған нәрселерімнен көп нәрсе үйрендім. Мен сол жерде пікір ретінде басталып, эссеге айналған бірнеше туынды жаздым. Сондықтан сайттың жоғалып кеткенін қаламас едім. Бірақ оның өнімділікке кері әсерін тигізбейтініне көз жеткізгім келеді. Мыңдаған ақылды адамдарды көп уақытын босқа жоғалтуға мәжбүр ететін сайтқа тарту қандай сұмдық болар еді. Бұл HN-нің сипаттамасы емес екеніне 100% сенімді бола алсам ғой, шіркін.
Ойындар мен әлеуметтік қосымшалардың тәуелділік тудыруы әлі де болса көбінесе шешілмеген мәселе сияқты көрінеді. Қазіргі жағдай 1980 жылдардағы крэк індетіне ұқсайды: біз өте тәуелді ететін жаңа нәрселерді ойлап таптық, бірақ олардан өзімізді қорғаудың жолдарын әлі дамыта қойған жоқпыз. Біз түбінде бұған жетеміз, және бұл — мен келесі кезекте назар аударуға үміттеніп отырған мәселелердің бірі.
Ескертпелер
[1] Мен қолданушыларды пікірлердің орташа және медианалық балы бойынша да саралап көрдім, және орташа балл (ең жоғары баллды алып тастағанда) жоғары сапаның анағұрлым дәл көрсеткіші болып көрінді. Дегенмен, медиана төмен сапаның анағұрлым дәл көрсеткіші болуы мүмкін.
[2] Бұл эксперименттен үйренген тағы бір нәрсем: егер адамдарды бір-бірінен бөлгіңіз келсе, мұны дұрыс істеп жатқаныңызға нық сенімді болуыңыз керек. Бұл — жылдам прототиптеу жұмыс істемейтін мәселелердің бірі.
Шынында да, бұл — әртүрлі типтегі адамдарды алаламаудың интеллектуалды тұрғыдан адал дәлелі. Мұны істемеудің себебі барлығы бірдей болғандықтан емес, оны қате жасаудың жаман екендігінде және дұрыс жасаудың қиындығында.
[3] Ашықтан-ашық ұрланған жазбаларды байқаған кезде, мен url-ді олардың көшіріп алған түпнұсқасының сілтемесімен ауыстырамын. Үнемі сілтеме ұрлайтын сайттар бұғатталады.
[4] Digg өзінің ашықтығының жоқтығымен аты шыққан. Мәселенің төркіні Digg-ті басқаратын жігіттердің тым қулығында емес, олардың басты бетті құру үшін дұрыс емес алгоритмді қолдануында. Reddit-тегідей дауыс көбейген сайын төменнен жоғары көтерілудің орнына, жазбалар жоғарыдан басталып, жаңадан келгендердің ықпалымен төмен ысырылады.
Бұл айырмашылықтың себебі — Digg Slashdot-тан, ал Reddit Delicious/popular-дан бастау алады. Digg — бұл редакторлардың орнына дауыс беру жүйесі бар Slashdot, ал Reddit — бетбелгілердің орнына дауыс беру жүйесі бар Delicious/popular. (Олардың шығу тегінің сарқыншақтарын графикалық дизайнынан әлі де байқауға болады.)
Digg алгоритмі айла-шарғыға өте осал, өйткені басты бетке шыққан кез келген жазба жаңа көшбасшы жазбаға айналады. Бұл өз кезегінде Digg-ті тым қатал қарсы шаралар қолдануға мәжбүр етеді. Көптеген стартаптардың алғашқы күндері жүгінуге мәжбүр болған айла-амалдары туралы қандай да бір құпиясы болады, және менің ойымша, Digg-тің құпиясы — үздік жазбалардың де-факто адам редакторлар тарапынан таңдалу дәрежесінде жатыр.
[5] Бивис пен Баттхед арасындағы диалог негізінен осылардан тұратын, сондықтан өте нашар сайттардағы пікірлерді оқығанда, оларды солардың дауысымен естимін.
[6] Менің ойымша, ақымақ пікірлердің алдын алу әдістерінің көпшілігі әлі ашылған жоқ. Xkcd өзінің IRC арнасында ерекше тапқыр әдісті енгізді: бір нәрсені екі рет айтуға рұқсат бермеу. Біреу бір рет «fail» десе, енді оны ешкім қайталап айта алмайды. Бұл әсіресе қысқа пікірлерге соққы болар еді, өйткені оларда қайталануды болдырмауға мүмкіндік аз.
Тағы бір үміт күттіретін идея — ақымақтық сүзгісі (stupid filter), ол кәдімгі ықтималдық спам сүзгісіне ұқсайды, бірақ спамның орнына ақымақ және ақымақ емес пікірлер корпусында оқытылады.
Мәселені шешу үшін нашар пікірлерді міндетті түрде өшірудің қажеті болмауы да мүмкін. Ұзын тармақтың түбіндегі пікірлер сирек көрінеді, сондықтан пікірлерді сұрыптау алгоритміне сапаны болжау функциясын енгізу жеткілікті болуы мүмкін.
[7] Қала маңындағы көптеген аудандардың көңілді құлазытатыны — ол жақта жаяу барып қайтатын орталықтың жоқтығы.
Осы мәтіннің қараламасын оқып шыққандары үшін Джастин Канға, Джессика Ливингстонға, Роберт Морриске, Алексис Оганянға, Эммет Ширге және Фред Уилсонға алғыс айтамын.
Осы эссеге пікір қалдырыңыз.