Узган атнада Hacker News сайтына ике яшь тулды. Башта ул ян проект кына булырга тиеш иде — Arc телен шомарту өчен кушымта һәм Y Combinator нигезләүчеләренең хәзергеләре һәм киләчәктәгеләре өчен яңалыклар алмашу урыны. Ул мин көткәннән зуррак булып үсте һәм күбрәк вакыт алды, ләкин моңа үкенмим, чөнки аның өстендә эшләп бик күп нәрсәгә өйрәндем.
Үсеш
Без 2007 елның февралендә башлаганда, эш көннәрендәге трафик якынча 1600 уникаль кулланучы иде. Шул вакыттан бирле ул 22 000 тирәсенә кадәр үсте. Бу үсеш тизлеге мин теләгәннән бераз югарырак. Сайтның үсүен телим, чөнки һич югы акрын гына үсми торган сайт, мөгаен, үле сайттыр. Ләкин мин аның Digg яки Reddit кебек үк зур булып үсүен теләмәс идем — нигездә, бу сайтның холкын сыеклатыр иде, шулай ук бөтен вакытымны масштаблау проблемаларын чишүгә сарыф итәсем килми.
Аның белән болай да проблемаларым җитәрлек. Онытмагыз: HN-ның башлангыч мотивы яңа программалаштыру телен сынау иде, өстәвенә җитештерүчәнлеккә түгел, ә тел дизайны белән экспериментларга юнәлтелгән телне. Сайт акрынайган саен, мин үземә көч бирү өчен МакИлрой һәм Бентлиның мәшһүр цитатасын искә төшерәм:
Җитештерүчәнлекнең ачкычы — нәфислек, махсус очракларның батальоннары түгел.
һәм иң аз код белән бетереп була торган кысык урынны эзлим. Әлегә мин өлгерә алдым, ягъни 14 тапкыр үсүгә карамастан, җитештерүчәнлек элеккечә уртача булып калды. Алга таба нәрсә эшләрмен, белмим, ләкин берәр нәрсә уйлап табармын, мөгаен.
Гомумән, сайтка карашым шундый. Hacker News — эксперимент, һәм бик яшь өлкәдәге эксперимент. Мондый төр сайтларга нибары берничә ел. Интернеттагы аралашуга гомумән нибары берничә дистә ел. Димәк, без киләчәктә ачачак нәрсәнең кечкенә генә бер өлешен генә ачканбыздыр.
Менә ни өчен мин HN турында шулкадәр оптимист. Технология шулкадәр яшь булганда, гамәлдәге чишелешләр гадәттә бик начар була; димәк, тагын да яхшырак эшләү мөмкинлеге бар; димәк, хәл ителмәслек булып күренгән күп кенә проблемалар чынлыкта алай түгел. Шул исәптән, өмет итәм ки, моңа кадәр бик күп бергәлекләрне һәлак иткән нәрсә дә: үсеш аркасында җимерелү.
Сыеклану
Кулланучылар сайтка берничә ай булганнан бирле бу хакта борчыла. Әлегә бу кисәтүләр ялган булып чыкты, ләкин алар һәрвакыт алай булмаска да мөмкин. Сыеклану — катлаулы проблема. Ләкин, мөгаен, хәл ителә торгандыр; ачык әңгәмәләр үсеш аркасында "һәрвакыт" җимерелгән дигән сүз артык күпне аңлатмый, чөнки мондагы "һәрвакыт" нибары 20 очракка тигез.
Ләкин шуны истә тоту мөһим: без яңа проблеманы чишәргә тырышабыз, ә бу дигән сүз — безгә яңа нәрсәләрне сынап карарга туры киләчәк, һәм аларның күбесе, мөгаен, нәтиҗә бирмәячәк. Ике атна элек мин уртача комментарий баллары иң югары булган кулланучыларның исемнәрен кызгылт сары төстә күрсәтеп карадым. [1] Бу хата иде. Көтмәгәндә, азмы-күпме бердәм булган мәдәният өстенлеклеләргә һәм өстенлексезләргә бүленде. Мин мәдәниятнең никадәр бердәм булганын ул бүленгәнгә кадәр аңламаган идем. Моны күзәтү авыр иде. [2]
Шуңа күрә кызгылт сары кулланучы исемнәре кире кайтмаячак. (Гафу итегез.) Ләкин киләчәктә нәкъ шундый ук яраксыз булып күренгән башка фикерләр дә булачак, һәм нәтиҗә бирә торганнары да эшләмәгәннәре кебек үк начар күренер, мөгаен.
Сыеклану турында мин белгән иң мөһим нәрсә, бәлки, шулдыр: ул кулланучылар саны белән түгел, ә үз-үзеңне тотыш белән үлчәнә. Сез начар кешеләрне түгел, ә беренче чиратта начар үз-үзеңне тотышны кертергә теләмисез. Кулланучыларның үз-үзен тотышы гаҗәеп дәрәҗәдә сыгылмалы булып чыга. Әгәр кешеләрдән яхшы тотыш көтелсә, алар шулай кыланырга омтыла; һәм киресенчә.
Әлбәттә, начар үз-үзеңне тотышны тыю начар кешеләрне дә читтә тотарга ярдәм итә, чөнки үзләрен яхшы тотарга тиеш булган урында алар уңайсыз кысынкылык сизә. Ләкин аларны кертмәүнең бу ысулы йомшаграк һәм, мөгаен, ачык каршылыкларга караганда нәтиҗәлерәк тә.
Ватык тәрәзәләр теориясенең бергәлек сайтларына да кагылганы хәзер шактый ачык. Бу теория буенча, начар тотышның кечкенә формалары начарракларына этәргеч бирә: граффити һәм ватык тәрәзәләре күп булган квартал талаулар була торган урынга әйләнә. Җулиани ватык тәрәзәләр теориясен мәшһүр иткән реформалар керткәндә мин Нью-Йоркта яши идем, һәм үзгәреш могҗиза кебек иде. Ә Reddit-та моның киресе булганда мин аның кулланучысы идем, һәм үзгәреш нәкъ шулай ук драматик булды.
Мин Стив белән Алексисны тәнкыйтьләмим. Reddit белән булган хәл игътибарсызлык аркасында килеп чыкмады. Баштан ук аларда спамнан башка бернәрсәне дә цензураламау сәясәте бар иде. Өстәвенә, Reddit-ның максатлары Hacker News максатларыннан аерылып тора иде. Reddit ян проект түгел, ә стартап иде; аның максаты мөмкин кадәр тизрәк үсү иде. Тиз үсешне һәм нуль цензураны берләштерсәң, нәтиҗәдә һәркем белгәнен эшли торган анархия барлыкка килә. Ләкин алар моны яңадан башласалар, бик нык башкача эшләрләр иде дип уйламыйм. Трафик буенча үлчәгәндә, Reddit Hacker News-ка караганда күпкә уңышлырак.
Ләкин Reddit белән булган хәл һичшиксез HN белән дә булачак дигән сүз түгел. Берничә локаль максимумы бар. Чын дөньядагы кебек үк, һәркем белгәнен эшли торган урыннар да, тирәнрәк фикер йөртә торган урыннар да булырга мөмкин; һәм кешеләр, нәкъ чын дөньядагы кебек үк, кайсы урында булуларына карап үзләрен төрлечә тотачак.
Мин моны тормышта күзәттем. Мин Reddit-та да, Hacker News-та да язучы кешеләрне күрдем, алар иренмичә ике версия язган иде: Reddit өчен каты бәхәс (флейм) һәм HN өчен тыйнаграк версия.
Язмалар җибәрү
Hacker News кебек сайт сакланырга тиеш булган ике төп проблема бар: начар мәкаләләр һәм начар комментарийлар. Әлегә начар мәкаләләр куркынычы кечерәк күренә. Хәзер төп биттәге мәкаләләр әле дә HN башланган вакытта булырлык мәкаләләр белән охшаш.
Бервакыт чүп-чарны төп биттән ерак тоту өчен тавышларны авырлык белән үлчәргә туры килер дип уйлаган идем, ләкин моңа әле ихтыяҗ тумады. Төп битнең шулкадәр яхшы сакланып калуын мин алдан әйтә алмас идем, һәм аның ни өчен шулай икәнен төгәл белмим дә. Бәлки, уйлана белүче кулланучылар гына сылтамалар урнаштыру һәм аларга тавыш бирү турында җитди кайгырта торгандыр, шуңа күрә бер очраклы яңа кулланучының чик бәясе нульгә якыная. Яисә төп бит, нинди язмалар көтелгәнен күрсәтеп, үзе үзен саклый торгандыр.
Төп бит өчен иң куркыныч нәрсә — җиңел генә тавыш биреп була торган эчтәлек. Әгәр кемдер яңа теорема исбатласа, аңа тавыш бирергәме-юкмы икәнен хәл итү өчен укучыга бераз эшләргә кирәк. Көлкеле карикатура азрак хезмәт таләп итә. Башында чакыру шигаре булган ачулы язма исә нуль хезмәт таләп итә, чөнки кешеләр аны укып та тормыйча тавыш бирә.
Шуңа күрә мин "Бушлык принцибы" дип атаган кагыйдә килеп чыга: кулланучылар тавыш бирә торган яңалыклар сайтында, әгәр моңа юл куймау өчен махсус чаралар күрмәсәгез, бәяләргә иң җиңел сылтамалар өстенлек алачак.
Hacker News-та бушлыктан ике төрле саклану бар. Бушлык сылтамаларының иң таралган төрләре темага туры килми дип тыелган. Песи балалары рәсемнәре, сәяси тәнкыйть һ.б. ачыктан-ачык тыела. Бу күпчелек бушлыкны читтә тота, ләкин барысын да түгел. Кайбер сылтамалар бик кыска булу мәгънәсендә буш та, шул ук вакытта темага туры килүче дә булып тора.
Моңа бердәнбер чишелеш юк. Әгәр сылтама бары тик буш ачу белдерү булса, мөхәррирләр аны хакерлыкка кагылышлы булса да бетерә, чөнки ул чын стандартка — кешенең интеллектуаль кызыксынуын уятуга җавап бирми. Әгәр сайттагы язмалар гадәттә шундый төрдә булса, мин кайвакыт ул сайтны тыям, димәк, шул адрес буенча яңа нәрсәләр автоматик рәвештә бетерелә. Әгәр язманың башы кызыктыргыч кликбейт булса, мөхәррирләр аны гадирәк, эшлеклерәк итеп үзгәртә. Бу аеруча башы чакыру шигаре булган сылтамалар өчен кирәк, югыйсә алар яшерен "шуңа ышансаң, тавыш бир" язмаларына әйләнә, ә бу — бушлыкның иң чик формасы.
Сылтамалар белән эш итү техникасы үсәргә тиеш, чөнки сылтамалар үзләре дә үзгәрә. Агрегаторларның булуы алар җыйган нәрсәләргә инде тәэсир итте. Язучылар хәзер агрегаторлардан — кайвакыт хәтта конкрет агрегаторлардан — трафик җәлеп итү өчен махсус язалар. (Юк, бу сүзләрнең төртмә мәгънәсен үзем дә аңлыйм.) Шуннан тыш тагын да хәтәррәк мутацияләр бар, мәсәлән, линкджекинг — башка берәүнең мәкаләсен яңадан сөйләп чыгып, оригинал урынына шуны урнаштыру. Алар күп тавыш җыя ала, чөнки мәкаләдәге яхшы нәрсәнең күбесе еш кына саклана; чынлыкта, яңадан сөйләү плагиатка никадәр якынрак булса, шулкадәр күбрәк нәрсә сакланып кала. [3]
Минемчә, язмаларны бетерә торган сайт кулланучыларга, теләсәләр, нәрсәнең бетерелгәнен күрү мөмкинлеген бирергә тиеш. Бу мөхәррирләрне намуслы тота, һәм иң мөһиме, кулланучыларга, әгәр мөхәррирләр намуслы булудан туктаса, моны беләчәкләренә ышаныч бирә. HN кулланучылары моны үз профильләрендә showdead дигән ачкычны кабызып эшли алалар. [4]
Комментарийлар
Начар комментарийлар начар язмаларга караганда катлаулырак проблема булып күренә. HN төп битендәге сылтамалар сыйфаты артык үзгәрмәсә дә, уртача комментарийның сыйфаты бераз төшкәндер, бәлки.
Комментарийларда начарлыкның ике төп төре бар: усаллык һәм акылсызлык. Бу икесе бер-берсе белән бик нык кисешә — усал комментарийларның шулай ук юләр булу ихтималы зуррак — ләкин аларга каршы көрәш стратегиясе төрле. Усаллыкны контрольдә тоту җиңелрәк. Сезнең усал булмаска куша торган кагыйдәләрегез булырга мөмкин, һәм аларның үтәлешен таләп итсәгез, усаллыкны йөгәнләп тоту мөмкин булып күренә.
Акылсызлыкны йөгәнләү кыенрак, бәлки, чөнки акылсызлыкны шунда ук аерып алу җиңел түгелдер. Усал кешеләр үзләренең усал булуын юләр кешеләр үзләренең юләр булуын белгәнгә караганда яхшырак аңлый.
Юләр комментарийның иң куркыныч формасы — озын, ләкин ялгыш фикер түгел, ә акылсыз мәзәк. Озын, ләкин ялгыш фикерләр чынлыкта бик сирәк очрый. Комментарийның сыйфаты белән аның озынлыгы арасында көчле бәйләнеш бар; әгәр сез бергәлек сайтларындагы комментарийлар сыйфатын чагыштырырга теләсәгез, уртача озынлык яхшы күрсәткеч булыр иде. Бәлки, сәбәп фикер алышуларның үзенчәлегендә түгел, ә кеше табигатендәдер. Бәлки, гади генә итеп әйткәндә, акылсызлык еш кына ялгыш фикерләр булуда түгел, ә фикерләрнең бөтенләй аз булуында чагыла торгандыр.
Сәбәбе нидә генә булса да, юләр комментарийлар кыска булырга омтыла. Кыска комментарийда зур күләмле мәгълүмат биреп аерылып тору кыен булганга, кешеләр шаян булып күренеп аерылырга тырыша. Юләр комментарийлар өчен иң кызыктыргыч формат — имеш тапкыр мыскыллау, мөгаен, мыскыллау — юморның иң җиңел формасы булгангадыр. [5] Шуңа күрә усаллыкны тыюның бер өстенлеге — ул шундый нәрсәләрне дә киметә.
Начар комментарийлар кудзу үләне кебек: алар бик тиз тарала. Комментарийлар яңа комментарийларга язмаларның яңа язмаларга караганда күпкә зуррак йогынты ясый. Әгәр кемдер начар мәкалә урнаштырса, башка язмаларның барысы да начарланмый. Ләкин кемдер темага юләр комментарий язса, бу аның тирә-юненә дә тон бирә. Кешеләр акылсыз мәзәкләргә акылсыз мәзәкләр белән җавап бирә.
Бәлки, чишелеш кешеләрнең комментарийга җавап бирүенә тоткарлык (delay) өстәүдәдер, һәм тоткарлыкның озынлыгын аның көтелгән сыйфатына кире пропорциональ итүдәдер. Шул чакта юләр җепләр акрынрак үсәр иде. [6]
Кешеләр
Мин тасвирлаган күпчелек алымнар консерватив булуын күрәм: алар сайтны яхшыртуга түгел, ә аның холкын саклап калуга юнәлтелгән. Бу минем шәхси омтылышым дип уйламыйм. Бу проблеманың формасына бәйле. Hacker News-ның бәхетенә күрә, ул башыннан ук яхшы башланды, шуңа күрә бу очракта бу туры мәгънәдә саклап калу мәсьәләсе. Ләкин бу принцип башкача башланган сайтларга да кагыла дип уйлыйм.
Бергәлек сайтындагы яхшы яклар технологиядән түгел, ә күбрәк кешеләрдән килә; технология исә нигездә начар нәрсәләрне булдырмый калуда эшкә җигелә. Әлбәттә, технология фикер алышуны яхшырта ала. Мәсәлән, тармаклы комментарийлар моны эшли. Ләкин мин кулланучылары тинтәкләр яки тролльләр булган алдынгырак сайтка караганда, гади мөмкинлекләре булган, акыллы, яхшы кулланучылары булган сайтны куллануны өстен күрер идем.
Шуңа күрә бергәлек сайты эшли ала торган иң мөһим нәрсә — үзенә кирәкле төр кешеләрне җәлеп итү. Мөмкин кадәр зур булырга тырышкан сайт һәркемне җәлеп итәргә тели. Ләкин билгеле бер төркемгә юнәлтелгән сайт нәкъ менә шуларны гына җәлеп итәргә — һәм шулай ук мөһим нәрсә: калган барысын да читләштерергә тиеш. Мин моны HN-да аңлы рәвештә эшләргә тырыштым. График дизайн мөмкин кадәр гади, ә сайт кагыйдәләре кычкырып торган язма исемнәрен хупламый. Максат — HN-га беренче тапкыр килгән кешене бары тик анда чагылдырылган фикерләр генә кызыксындырырга тиеш.
Сайтны билгеле бер кешеләрне җәлеп итү өчен көйләүнең начар ягы шул: ул кешеләр өчен сайт артык җәлеп итүчән булып китәргә мөмкин. Hacker News-ның никадәр бәйлелек тудыра алуын бик яхшы аңлыйм. Минем өчен дә, күп кенә кулланучылар өчен дә, ул үзенә күрә виртуаль шәһәр мәйданы кебек. Мин эштән ял итәргә теләгәндә, чын дөньяда Harvard Square яки University Ave-га чыккан кебек, шул мәйданга чыгам. [7] Ләкин онлайн мәйдан физик мәйданга караганда куркынычрак. Әгәр мин ярты көнемне University Ave буйлап тик йөреп уздырсам, моны сизәр идем. Анда бару өчен миңа бер миль җәяү барырга кирәк, һәм кафеда утыру эшләүдән бөтенләй башка хис бирә. Ә онлайн форумга керү бары бер генә төймәгә басуны таләп итә, һәм өстән караганда эшләүгә бик охшаш тоела. Сез вакытыгызны бушка уздырырга мөмкинсез, ләкин сез тик утырмыйсыз. Интернетта кемдер ялгыша, һәм сез проблеманы төзәтәсез.
Hacker News һичшиксез файдалы. Мин HN-да укыган нәрсәләрдән күп нәрсәгә өйрәндем. Андагы комментарийлардан башланган берничә эссемне яздым. Шуңа күрә сайтның юкка чыгуын теләмәс идем. Ләкин аның җитештерүчәнлекне тоткарлаучы төп фактор булмавына ышанасым килә. Меңләгән акыллы кешене үз вакытларын бушка уздырырга мәҗбүр итә торган сайтка җәлеп итү нинди зур һәлакәт булыр иде. Бу сүзләрнең HN-га һич кагылмаганына 100% ышанасы килә.
Уеннарның һәм социаль кушымталарның бәйлелек тудыруы әлегә кадәр чишелмәгән проблема булып кала кебек тоела. Хәзерге хәл 1980 еллардагы крэк белән булган хәлгә охшаган: без куркыныч бәйлелек уята торган яңа нәрсәләр уйлап таптык, ләкин үзебезне алардан яклау юлларын әле үстермәдек. Ахыр чиктә без моңа ирешербез, һәм бу — мин алга таба игътибарымны юнәлтергә өметләнгән проблемаларның берсе.
Искәрмәләр
[1] Мин кулланучыларны комментарийларның уртача һәм медиана балллары буенча бүлеп карадым, һәм уртача күрсәткеч (иң югары баллны чыгарып ташлаганда) югары сыйфатны төгәлрәк билгеләүче булып күренде. Ә медиана, мөгаен, түбән сыйфатны төгәлрәк күрсәтә торгандыр.
[2] Бу эксперименттан белгән тагын бер нәрсә: әгәр сез кешеләрне бер-берсеннән аерырга җыенасыз икән, моны дөрес эшләвегезгә чынлап та ышаныгыз. Бу — тиз прототиплаштыру эшләми торган проблема.
Чынлыкта, кешеләр арасында төрлелек буенча дискриминация ясамауның интеллектуаль намуслы аргументы менә шунда. Моны эшләмәскә кирәклеге һәркемнең бертөрле булуында түгел, ә хата эшләү начар һәм дөрес эшләү кыен булуында.
[3] Мин чиктән тыш урланган (linkjacked) язмаларны күргәч, аларның сылтамасын күчереп алынган оригиналы белән алыштырам. Гадәт буенча урлап язучы сайтлар тыела.
[4] Digg үзенең үтә күренмәүчәнлеге белән мәгълүм. Проблеманың тамыры Digg белән идарә итүчеләрнең аеруча мәкерле булуында түгел, ә аларның төп битне формалаштыру өчен ялгыш алгоритм куллануларында. Reddit-тагы кебек тавыш җыйган саен астан өскә күтәрелү урынына, мәкаләләр өстән башлана һәм яңа килгәннәр белән аска кысрыклана.
Аерманың сәбәбе шунда: Digg Slashdot-тан алынган, ә Reddit Delicious/popular нигезендә ясалган. Digg — мөхәррирләр урынына тавыш бирү куелган Slashdot, ә Reddit — кыстыргычлар (хәтергә алу) урынына тавыш бирү куелган Delicious/popular. (Аларның килеп чыгышының эзләрен график дизайннарында әле дә күрергә була.)
Digg алгоритмы алдауларга бик бирешүчән, чөнки төп биткә чыккан теләсә кайсы мәкалә яңа иң төп мәкаләгә әйләнә. Бу исә үз чиратында Digg-ны кискен каршы чаралар күрергә мәҗбүр итә. Күп кенә стартапларның башлангыч чорларда нинди хәйләләргә барырга мәҗбүр булганнары турында ниндидер серләре бар, һәм минемчә, Digg сере — төп мәкаләләрнең чынлыкта кеше-мөхәррирләр тарафыннан сайлану дәрәҗәсендәдер.
[5] Бивис һәм Баттхед мультфильмындагы диалоглар нигездә шундыйлардан тора иде, һәм бик начар сайтлардагы комментарийларны укыганда, мин аларны шул геройларның тавышы белән ишетәм.
[6] Акылсыз комментарийларга каршы тору алымнарының күбесе әле ачыласы бардыр дип уйлыйм. Xkcd үзенең IRC-каналында аеруча акыллы берсен кертте: бер үк нәрсәне ике тапкыр әйтергә ярамый. Берәү "fail" дип әйтсә, аны бүтән беркем дә әйтә алмый. Бу аеруча кыска комментарийларны чикли, чөнки аларда кабатланудан качу өчен урын азрак.
Тагын бер өметле фикер — stupid filter (юләрлек фильтры), ул ихтималлыкка нигезләнгән спам-фильтр кебек, ләкин спам урынына акылсыз һәм акылсыз булмаган комментарийлар базасында өйрәтелгән.
Проблеманы чишү өчен начар комментарийларны бетерергә дә кирәкмидер, бәлки. Озын фикер алышуларның иң төбендәге комментарийлар сирәк күренә, шуңа күрә комментарийларны тәртипкә китерү алгоритмына сыйфат фаразын кертү дә җитә торгандыр.
[7] Күпчелек шәһәр яны бистәләренең күңелсез булуы шунда: анда җәяү барып җитәрлек үзәк юк.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Джастин Кан, Джессика Ливингстон, Роберт Моррис, Алексис Оганян, Эммет Шир һәм Фред Уилсонга рәхмәт.
Бу эссегә комментарий язу.