Arc тілінің жарыққа шығуына білдірілген қызу реакция күтпеген нәтижеге әкелді: ол маған өзімнің дизайн философиясы бар екенін түсіндірді. Ойы ұтымдырақ сыншылардың басты шағымы — Arc-тың тым әлжуаз болып көрінуі еді. Оған сонша жыл еңбек сіңіргеннен кейін көрсететін барым бар болғаны бірнеше мың жол макростар ғана ма? Неге мен салмақтырақ мәселелермен айналыспадым?
Бұл ескертпелер туралы ойланып отырғанымда, олардың қаншалықты таныс екені ойыма сап ете қалды. Бастапқыда адамдар Viaweb, Y Combinator және эсселерімнің көпшілігі туралы дәл осылай айтқан еді.
Біз Viaweb-ті іске қосқан кезде, ол венчурлік инвесторлар мен электронды коммерция "сарапшыларына" күлкілі болып көрінді. Біз пәтерде отырған екі-үш жігіт қана едік, ал 1995 жылы бұл қазіргідей керемет болып көрінбейтін. Және олардың түсінігінше, біз жасаған нәрсе тіпті бағдарламалық жасақтама да емес еді. Олар үшін бағдарламалық жасақтама — үлкен, ауыр Windows қосымшалары болатын. Viaweb олар көрген алғашқы веб-қосымша болғандықтан, ол веб-сайттан басқа ештеңе емес сияқты көрінді. Viaweb-тің несие карталарының транзакцияларын өңдемейтінін білгенде, олар одан сайын менсінбей қарады (біз оны тұтас бірінші жыл бойы өңдеген жоқпыз). Оларға транзакцияларды өңдеу электронды коммерцияның басты мәні болып көрінді. Бұл салмақты әрі қиын болып естілетін.
Десе де, таңқаларлығы, Viaweb соңында барлық бәсекелестерін тас-талқан етті.
Y Combinator-ға деген алғашқы реакция да дәл сондай болды. Ол күлкілі дәрежеде жеңілтек көрінді. Стартапты қаржыландыру дегеніміз — A сериялы раундтарды білдіретін: беделі қалыптасқан адамдар негізін қалаған аз ғана стартапқа бірнеше айлық салмақты, іскерлік кездесулерден кейін, қалыңдығы бір қарыс құжатта жазылған шарттар бойынша берілетін миллиондаған долларлар. Y Combinator түкке тұрғысыз болып көрінді. Y Combinator-дың да Viaweb сияқты болып шығатынын айту әлі ерте, бірақ оған еліктеушілердің санына қарағанда, көпшілік біздің дұрыс нәрсені тапқанымызды сезетін сияқты.
Эсселерімнің қаншалықты табысты екенін қаралым санынан басқа жолмен өлшей алмаймын, бірақ оларға деген реакция ең болмағанда баяғы бастаған кезімдегіден өзгеше. Басында Slashdot троллдарының әдеттегі реакциясы (мәдениетті тілге аударғанда) мынадай болатын: "Бұл кім өзі және оның бұл тақырыптарда жазатындай қандай құқығы бар? Мен эссені оқыған жоқпын, бірақ бұл салада ғылыми дәрежесі бар адамдар қалың-қалың кітаптар жазып тастағанда, мұндай қысқа әрі бейресми стильде жазылған дүниеде пәленбай тақырып туралы пайдалы бірдеңе болуы мүмкін емес". Қазір жаңа буын сайттарында жаңа буын троллдары пайда болды, бірақ олар тым құрығанда баяғы "Бұл кім өзі?" деген сұрақты қоюды қойды.
Енді адамдар Arc туралы кезінде Viaweb, Y Combinator және көптеген эсселерім туралы айтқан сөздерін қайталап жатыр. Неге бұлай қайталана береді? Мұның себебін түсіндім: бұл төртеуінде де менің әрекет ету тәсілім бірдей болған екен.
Міне, ол: маған (а) шынымен шешуді қажет ететін (в) еленбей қалған мәселелерге (б) қарапайым шешімдер табу, оларды (г) барынша бейресми түрде ұсыну, (д) өте қарабайыр 1-нұсқадан бастап, содан кейін (е) оны тез арада жетілдіріп отыру (итерациялау) ұнайды.
Мен бұл қағидаларды алғаш рет ашық тұжырымдағанымда, бір таңғаларлық нәрсені байқадым: бұл шын мәнінде адамдардың алғашқы менсінбеу реакциясын тудырудың таптырмас рецепті екен. Қарапайым шешімдер жақсырақ болғанымен, олар күрделі шешімдердей әсерлі көрінбейді. Еленбей қалған мәселелер — анықтамасы бойынша көпшілік маңызды емес деп санайтын мәселелер. Шешімдерді бейресми түрде ұсыну дегеніміз — адамдар бір нәрсені сыртқы берілу сипатына қарап бағалаудың орнына, оның мәнін шын мәнінде түсінуі керек дегенді білдіреді, ал бұл көбірек күш жұмсауды талап етеді. Ал қарабайыр 1-нұсқадан бастау — сіздің алғашқы талпынысыңыз әрдайым шағын әрі толық емес болатынын білдіреді.
Әрине, адамдардың жаңа идеяларды бастапқыда ешқашан түсінбейтінін байқаған едім. Мен мұны жай ғана көп адамның ақымақтығынан деп ойлайтынмын. Қазір бұның себебі тереңірек екенін көріп отырмын. Контрариандық (көпшілік ағымына қарсы жүретін) инвестициялық қор сияқты, бұл стратегияны ұстанатын адам әрдайым қарапайым адамға дұрыс емес болып көрінетін әрекеттер жасайды.
Контрариандық инвестициялық стратегиялар сияқты, бар мән дәл осында. Бұл әдіс (ұзақ мерзімді перспективада) табысты, себебі ол сізге басқа адамдардың салмақты көрінуге тырысу арқылы айырылып қалатын барлық артықшылықтарын береді. Егер еленбей қалған мәселелермен айналыссаңыз, жаңа дүниелерді ашу ықтималдығыңыз жоғары болады, өйткені бәсекелестік аз. Егер шешімдерді бейресми түрде ұсынсаңыз, сіз (а) оларды әсерлі етіп көрсетуге кететін барлық күш-жігеріңізді үнемдейсіз және (б) аудиторияңызды ғана емес, өзіңізді де алдап қою қаупінен арыласыз. Ал егер қарабайыр 1-нұсқаны шығарып, содан кейін оны жетілдіріп отырсаңыз, шешіміңіз табиғаттың қиялынан нәр ала алады, ал ол, Фейнман атап өткендей, сіздің жеке қиялыңыздан әлдеқайда қуатты.
Viaweb жағдайында қарапайым шешім бағдарламалық жасақтаманы серверде іске қосу болды. Еленбей қалған мәселе — веб-сайттарды автоматты түрде жасау еді; 1995 жылы интернет-дүкендердің бәрін адамдар, дизайнерлер қолмен жасайтын, бірақ біз мұның ауқымдана алмайтынын (масштабталмайтынын) білдік. Шын мәнінде маңызды болған бөлік транзакцияларды өңдеу емес, графикалық дизайн еді. Бейресми ұсыну тәсілі — джинсы мен футболка киіп, қайсыбір бөлшек сауда компаниясының кеңсесіне баратын мен болдым. Ал қарабайыр 1-нұсқа, егер жадым алдамаса, біз іске қосқан кезде 10 000 жолдан аз ғана кодтан тұратын.
Бұл тәсілдің күші стартаптар, бағдарламалау тілдері мен эсселерден де асып түседі. Ол, шамасы, шығармашылық жұмыстың кез келген түріне қолданылады. Әрине, оны кескіндемеде де қолдануға болады: Сезанн мен Клее дәл осылай жасаған болатын.
Y Combinator-да біз бұған ақша тігеміз, яғни өзіміз қаржыландыратын стартаптарды осылай жұмыс істеуге ынталандырамыз. Жаңа идеялар әрқашан сіздің тура мұрныңыздың астында жүреді. Сондықтан басқа адамдар назардан тыс қалдырған қарапайым нәрселерді іздеңіз — адамдар кейіннен "айдан анық" болған деп айтатын нәрселерді — әсіресе олар ескірген дәстүрлерден адасып қалғанда немесе сырт көзге әсерлі болып көрінетін нәрселерді істеуге тырысқан кезде. Нағыз мәселенің не екенін анықтаңыз және соны шешетініңізге сенімді болыңыз. Корпоративтік көрінуге тырысып әуре болмаңыз; ұзақ мерзімді перспективада бәрібір өнім жеңеді. Және мүмкіндігінше ертерек іске қосыңыз, сонда сіз шын мәнінде нені жасауыңыз керек болғанын пайдаланушылардан үйрене бастайсыз.
Reddit — осы тәсілдің классикалық мысалы. Reddit алғаш іске қосылғанда, оның еш мәні жоқтай көрінетін. Графикадан хабары аздарға оның әдейі жасалған минималистік дизайны мүлдем дизайн еместей көрінді. Бірақ Reddit нағыз мәселені шешті, ол — адамдарға ненің жаңа екенін айтып, басқа жағынан оларға кедергі жасамау болатын. Нәтижесінде ол орасан зор табысқа жетті. Қазір әдеттегі көзқарастар оның деңгейіне жеткендіктен, бұл айдан анық нәрседей көрінеді. Адамдар Reddit-ке қарап, оның негізін қалаушылардың жолы болды деп ойлайды. Осындай барлық дүниелер сияқты, бұл да сырттай көрінгенінен әлдеқайда қиын болды. Reddit-ті жасаушылар ағысқа қарсы соншалықты қатты итергендіктен, ақыры оны кері бұрып жіберді; ал қазір олар жай ғана ағыспен жүзіп бара жатқандай көрінеді.
Сондықтан Reddit сияқты нәрсеге қарап, "шіркін, мен де осындай идея таба алсам ғой" деп ойлағанда, мынаны есте сақтаңыз: мұндай идеялар айналаңызда толып жүр. Бірақ сіз оларды дұрыс емес болып көрінгендіктен елемейсіз.