Бу бик күпләр өчен көтелмәгән хәл булыр, ләкин кайбер очракларда сайлап алу процессындагы тигезсез карашны (гаделсезлекне), гариза бирүчеләрнең гомуми составы турында берни белмичә дә ачыкларга мөмкин. Бу бик кызык, чөнки, башка нәрсәләр белән беррәттән, бу ысул ярдәмендә өченче затлар, сайлаучылар моны телиме-юкмы икәнлегенә карамастан, тигезсез карашны ачыклый ала дигән сүз.
Сез бу ысулны түбәндәге очракларда куллана аласыз: (a) сезнең кулда сайлап алынган кандидатларның кимендә очраклы сайланмасы булганда, (b) аларның алдагы уңышлары үлчәнә алганда, һәм (c) сез чагыштыра торган кандидатлар төркемнәрендә сәләтләрнең бүленеше якынча тигез булганда.
Бу ничек эшли? Тигезсез караш нәрсә ул дигән сорау өстендә уйланыгыз. Сайлап алу процессының х тибындагы кандидатларга карата тигезсез карашта булуы алар өчен сайлап алуны узу кыенрак булуын аңлата. Димәк, сайлап алынсын өчен, х тибындагы кандидатлар х тибына кермәгән кандидатларга караганда яхшырак булырга тиеш. [1] Димәк, сайлап алуны уңышлы узган х тибындагы кандидатлар сайлап алынган башкаларга караганда яхшырак нәтиҗәләр күрсәтәчәк. Әгәр барлык уңышлы үткән кандидатларның нәтиҗәләре үлчәнсә, сез моны беләчәксез.
Әлбәттә, нәтиҗәләрне үлчәү өчен кулланыла торган тест ышанычлы булырга тиеш. Һәм аеруча ул сез үлчәргә теләгән тигезсез караш аркасында дөреслеген югалтмаска тиеш. Ләкин нәтиҗәләрне үлчәп була торган өлкәләр бар, һәм андый өлкәләрдә тигезсез карашны ачыклау бик гади. Сайлап алу процессы билгеле бер типтагы кандидатларга карата гаделсез булганмы-юкмы икәнен беләсегез киләме? Аларның башкалардан яхшырак нәтиҗә күрсәтү-күрсәтмәвен тикшерегез. Бу тигезсез карашны табу өчен гади генә эвристика түгел. Тигезсез карашның мәгънәсе үзе шунда.
Мисал өчен, күпләр венчур фондлары хатын-кыз нигезләүчеләргә карата тигезсез карый дип шикләнә. Моны ачыклау җиңел булыр иде: аларның портфель компанияләре арасында хатын-кыз нигезләүчеләре булган стартаплар башкаларга караганда яхшырак нәтиҗә күрсәтәме? Берничә ай элек бер венчур фирмасы (бик ихтимал, үзе дә сизмәстән) нәкъ менә шундый тигезсез карашны күрсәтүче тикшеренү бастырып чыгарды. First Round Capital үзенең портфель компанияләре арасында хатын-кыз нигезләүчеләре булган стартаплар башкаларга караганда 63%-ка яхшырак нәтиҗә күрсәткәнен ачыклады. [2]
Мин бу ысул күпләр өчен көтелмәгән хәл булыр дип башлавымның сәбәбе — безнең мондый төр анализларны бик сирәк күрүебездә. First Round үзләренең шундый анализ ясаганнарын белгәч, гаҗәпләнәчәкләренә шигем юк. Андагы кешеләр үз сайланмаларын бары тик үз портфельләре белән генә чикләп, стартап трендларын түгел, ә компанияләрне сайлаганда үзләренең тигезсез карашларын ачыклаучы тикшеренү ясаганнарын аңлагандыр дип уйламыйм.
Мин киләчәктә бу ысулның ешрак кулланылачагын фаразлыйм. Мондый тикшеренүләр үткәрү өчен кирәкле мәгълүмат көннән-көн ачыграк була бара. Гариза тапшыручылар турында мәгълүматны гадәттә сайлап алучы оешмалар яшерен тота, ләкин бүгенге көндә кемнең сайлап алынуы турындагы мәгълүмат аны җыярга иренмәгән һәркем өчен еш кына ачык була.
Искәрмәләр
[1] Әгәр сайлап алу процессы төрле типтагы кандидатлардан төрле сыйфатлар көтсә, бу ысул эшләмәс иде — мәсәлән, эш бирүче ир-атларны сәләтләренә карап, ә хатын-кызларны тышкы кыяфәтләренә карап эшкә алса.
[2] Paul Buchheit билгеләп үткәнчә, First Round үзләренең иң уңышлы инвестициясен — Uber компаниясен — бу тикшеренүдән чыгарып калдырган. Кайбер төр тикшеренүләрдән чиктән тыш тайпылышларны (outliers) төшереп калдыру мәгънәле булса да, төп максаты нәкъ менә шундый аномаль уңышларны табу булган стартапларга инвестицияләрнең керемлелеген тикшерүгә бу кагылмый.
Бу язманың караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга (Sam Altman), Джессика Ливингстонга (Jessica Livingston) һәм Джефф Ралстонга (Geoff Ralston) рәхмәтемне белдерәм.