Мин стартаптарға һәр ваҡыт әйтә торған нәмәләрҙең береһе — Paul Buchheit-тан өйрәнгән бер принцип: күп кешене яртылаш бәхетле иткәнсе, бер нисә кешене ысынлап та бәхетле итеү яҡшыраҡ. Яҡында ғына бер хәбәрсегә, әгәр стартаптарға бары тик 10 ғына кәңәш бирә алһам, был шуларҙың береһе булыр ине, тип әйткәйнем. Аҙаҡ уйлап ҡуйҙым: ҡалған туғыҙы нимә булыр ине икән?
Исемлекте төҙөгәс, уларҙың һаны 13 булып сыҡты:
1. Яҡшы сооснователдәр (авторҙаштар) һайлағыҙ.
Күсемһеҙ милек өсөн урын ниндәй әһәмиәткә эйә булһа, стартап өсөн авторҙаштар ҙа шундай уҡ әһәмиәткә эйә. Йорттоң урынынан башҡа теләһә нимәһен үҙгәртеп була. Стартапта идеяғыҙҙы еңел генә үҙгәртә алаһығыҙ, ләкин авторҙаштарҙы үҙгәртеүе ҡыйын. [1] Һәм стартаптың уңышы һәр ваҡыт тиерлек уның нигеҙләүселәренә бәйле.
2. Тҙ сығарығыҙ (тиҙ запуск эшләгеҙ).
Тиҙ сығарыуҙың сәбәбе продуктығыҙҙы баҙарға иртәрәк сығарыуҙың мөһимлегендә генә түгел, ә уны эшләтеп ебәрмәйенсә тороп, уның өҫтөндә эшләүҙе ысынында башламаған булыуығыҙҙа. Продуктты сығарыу һеҙгә ғәмәлдә нимә төҙөргә тейеш булғанығыҙҙы өйрәтә. Быны белмәйенсә тороп, һеҙ ваҡытығыҙҙы бушҡа уҙғараһығыҙ. Шуға күрә тәүҙә нимә сығарыуығыҙҙың төп ҡиммәте — ҡулланыусылар менән үҙ-ара бәйләнешкә инеү өсөн бер сәбәп булыуында.
3. Идеяғыҙҙың үҫеүенә, үҙгәреүенә юл ҡуйығыҙ.
Был — тиҙ запуск яһауҙың икенсе яртыһы. Тәүҙә тиҙерәк сығарығыҙ һәм эҙмә-эҙлекле үҙгәртеп барығыҙ (итерациялағыҙ). Стартапҡа ниндәйҙер бер шәп баштағы идеяны тормошҡа ашырыу ғына тип ҡарау — ҙур хата. Эссе яҙғандағы кеүек үк, идеяларҙың күбеһе тап тормошҡа ашырыу барышында барлыҡҡа килә.
4. Ҡулланыусыларығыҙҙы аңлағыҙ.
Һеҙ стартап булдырған ҡиммәтте (байлыҡты) тура мөйөш итеп күҙ алдына килтерә алаһығыҙ: уның бер яғы — ҡулланыусылар һаны, ә икенсеһе — һеҙ уларҙың тормошон күпмегә яҡшыртҡанығыҙ. [2] Икенсе үлсәм — һеҙҙең контролдә иң ныҡ торған нәмә. Һәм, ысынында, беренсеһенең үҫеше икенсеһендә нисек уңышҡа өлгәшеүегеҙгә бәйле буласаҡ. Фәндәге кеүек үк, иң ҡыйыны — һорауҙарға яуап биреү түгел, ә уларҙы ҡуя белеү: иң ауыры — ҡулланыусыларға етешмәгән яңы нәмәне күрә белеү. Һеҙ уларҙы ни тиклем яҡшыраҡ аңлайһығыҙ, быны булдырыу ихтималлығы ла шул тиклем ҙурыраҡ була. Бына ни өсөн күп кенә уңышлы стартаптар нигеҙләүселәрҙең үҙҙәренә кәрәк булған нәмәне эшләй.
5. Ҡулланыусыларҙың күбеһе битараф булғансы, аҙ һанлыһы һеҙҙе яратыуы яҡшыраҡ.
Идеалда һеҙ ғәйәт ҙур ҡулланыусылар төркөмөнөң үҙегеҙҙе яратыуын теләйһегеҙ, ләкин быға шунда уҡ өлгәшермен тип көтөргә ярамай. Тәүҙә һеҙгә потенциаль ҡулланыусыларҙың ҙур булмаған өлөшөнөң бөтә ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү йәки бөтә потенциаль ҡулланыусыларҙың ихтыяждарының бер өлөшөн генә ҡәнәғәтләндереү араһында һайларға тура киләсәк. Беренсеһен һайлағыҙ. Ҡулланыусылар һанын киңәйтеү ҡәнәғәтләнеү кимәлен үҫтереүгә ҡарағанда еңелерәк. Һәм, бәлки, иң мөһиме — үҙ-үҙеңде алдауы ауырыраҡ була. Әгәр һеҙ шәп продуктҡа табан юлдың 85%-ын үттек тип уйлаһағыҙ, уның 70% йәки 10% түгеллеген ҡайҙан беләһегеҙ? Ә бына нисә ҡулланыусығыҙ барлығын белеүе бик еңел.
6. Ғәжәпләнерлек яҡшы клиент хеҙмәтләндереүен тәҡдим итегеҙ.
Клиенттар үҙҙәренә насар мөнәсәбәткә өйрәнгән. Улар бәйләнеш тотҡан компанияларҙың күбеһе — ҡот осҡос насар хеҙмәтләндереү күрһәтеп тә язаһыҙ ҡалған квази-монополиялар. Һеҙҙең нимә мөмкин булыуы тураһындағы күҙаллауҙарығыҙ ҙа ошондай тәжрибә арҡаһында аңһыҙ рәүештә түбәнәйгән. Клиенттарҙы хеҙмәтләндереүҙе ябай ғына яҡшы түгел, ә ғәжәпләнерлек яҡшы итергә тырышығыҙ. Кешеләрҙе бәхетле итеү өсөн бөтә тырышлығығыҙҙы һалығыҙ. Улар хайран ҡаласаҡ; үҙегеҙ күрерһегеҙ. Стартаптың иң башланғыс осорҙарында масштабланмай торған кимәлдә клиенттарға хеҙмәт күрһәтеү үҙен аҡлай, сөнки был — ҡулланыусыларығыҙ тураһында мәғлүмәт туплау ысулы.
7. Нимәне үлсәйһегеҙ, шуны етештерәһегеҙ.
Мин быны Joe Kraus-тан өйрәндем. [3] Берәй нәмәне бары тик үлсәү ҙә уны нисектер тылсымлы рәүештә яҡшыртыуға килтерә. Әгәр ҡулланыусылар һанын арттырырға теләһәгеҙ, диуарығыҙға ҙур ҡағыҙ элегеҙ ҙә һәр көн һайын ҡулланыусылар һанын билдәләп барығыҙ. Ул артҡанда һеҙ ҡыуанасаҡһығыҙ, кәмегәндә иһә күңелегеҙ төшәсәк. Тиҙҙән һеҙ был һандың нимә арҡаһында үҫкәнен һиҙә башларһығыҙ һәм шул яҡҡа күберәк көс һалырһығыҙ. Һығымта: нимәне үлсәүегеҙгә һаҡ булығыҙ.
8. Аҙ сығым яһағыҙ.
Стартап өсөн арзанға төшөүҙең, бәрәкәтле булыуҙың ни тиклем мөһим икәнен баҫым яһап әйтеп бөтөрөрлөк түгел. Стартаптарҙың күбеһе кешеләргә кәрәкле нәмәне эшләп өлгөрмәҫтән тарҡала, һәм уңышһыҙлыҡтың иң таралған формаһы — аҡсаның бөтөүе. Шуға күрә аҙ сығым тотоу — тиҙ итерациялар менән (тиерлек) бер үк нәмә. [4] Ләкин был унан да тәрәнерәк. Бәрәкәтле булыу мәҙәниәте компанияларҙы, физкультура кешеләрҙе йәш тотҡан кеүек, йәш көйө һаҡлай.
9. «Рамэн-килемлелеккә» (ramen profitable) өлгәшегеҙ.
«Рамэн-килемлелек» тигәнде аңлата: стартап нигеҙләүселәрҙең йәшәү сығымдарын ҡапларлыҡ ҡына аҡса эшләй. Был бизнес-моделдәрҙең тиҙ прототибы түгел (шулай булыуы ла мөмкин булһа ла), ә күберәк инвестиция процесын хак итеү (әйләнеп үтеү) ысулы. Һеҙ бер тапҡыр рамэн-килемлелек сиген аша сыҡһағыҙ, был инвесторҙар менән мөнәсәбәтегеҙҙе тулыһынса үҙгәртә. Бынан тыш, был команданың рухы өсөн дә бик яҡшы.
10. Иғтибарҙы ситкә йүнәлткән нәмәләрҙән ҡасығыҙ.
Бүленеү, иғтибарҙы ситкә йүнәлтеү кеүек стартаптарҙы юҡ иткән бер нәмә лә юҡ. Уларҙың иң насары — аҡса килтерә торғандары: даими эш, консалтинг, табышлы өҫтәмә проекттар. Стартаптың оҙайлы осорға ҡараған потенциалы ҙурыраҡ булыуы мөмкин, ләкин һеҙ уның өҫтөндә эшләүҙе өҙөп, хәҙер үк түләп торған кешеләрҙең шылтыратыуҙарына яуап бирәсәкһегеҙ. Ғәжәп, ләкин инвестиция йыйыу (фандрайзинг) да тап ошондай бүленеү булып тора, шуға күрә уны ла мөмкин тиклем әҙәйтергә тырышығыҙ.
11. Рухығыҙҙы төшөрмәгеҙ.
Стартап үлеменең туранан-тура сәбәбе аҡса бөтөү булһа ла, уның төп сәбәбе ғәҙәттә иғтибарҙы туплай алмауҙа (фокус юғалтыуҙа) ята. Йә компанияны аҡылһыҙ кешеләр етәкләй (быны кәңәштәр менән төҙәтеп булмай), йә кешеләр аҡыллы, ләкин рухтары һынған. Стартап асыу — ғәйәт ҙур мораль ауырлыҡ. Быны аңлағыҙ һәм уның баҫымы аҫтында һынмаҫ өсөн аңлы рәүештә тырышлыҡ һалығыҙ; ауыр ҡумтаны күтәргәндә тубыҡтарығыҙҙы бөгөп һаҡланыуығыҙ кеүек үк эш итегеҙ.
12. Бирешмәгеҙ.
Хатта күңелегеҙ төшһә лә, бирешмәгеҙ. Бары тик бирешмәйенсә генә лә ғәжәп кимәлдә ҙур юл үтергә мөмкин. Был бөтә өлкәләрҙә лә улай түгел. Ни тиклем генә тырышһалар ҙа, бер нисек тә яҡшы математик була алмаған бик күп кеше бар. Ләкин стартаптар ундай түгел. Идеяғыҙҙы үҙгәртеп торған осраҡта, ябай ғына ныҡышмалы тырышлыҡ та ғәҙәттә етерлек була.
13. Килешеүҙәр өҙөлә.
Беҙ Viaweb-тан өйрәнгән иң файҙалы һәләттәрҙең береһе — артыҡ өмөтләнмәү булды. Беҙҙең төрлө төрҙәге яҡынса 20 килешеүебеҙ өҙөлгәндер. Тәүге 10-лабынан һуң беҙ килешеүҙәргә, улар тамамланғанға тиклем иғтибар итмәҫкә тейешле фоновые процестар кеүек ҡарарға өйрәндек. Килешеүҙәрҙең төҙөлөүенә бәйле булып ҡалыу команда рухы өсөн бик ҡурҡыныс — уларҙың йыш ҡына өҙөлөп тороуы арҡаһында ғына түгел, ә был бойондороҡлолоҡтоң уларҙың төҙөлөү ихтималлығын тағы ла кәметеүе сәбәпле.
Быларҙы 13 һөйләмгә туплағас, мин үҙемдән: «Әгәр береһен генә ҡалдыра алһам, ҡайһыһын һайлар инем?» — тип һораным.
Ҡулланыусыларығыҙҙы аңлағыҙ. Төп асҡыс — ошонда. Стартаптың иң төп бурысы — ҡиммәт (байлыҡ) булдырыу; һеҙҙең ҡарамаҡта иң ныҡ торған ҡиммәт үлсәме — ҡулланыусыларҙың тормошон күпмегә яҡшыртыуығыҙ; ә бының иң ауыр өлөшө — улар өсөн нимә эшләргә кәрәклеген белеү. Нимә эшләргә икәнен белгәс, уны эшләү бары тик тырышлыҡ талап итә, һәм күпселек яҡшы хакерҙар быны булдыра ала.
Ҡулланыусыларығыҙҙы аңлау — был исемлектәге принциптарҙың яртыһының өлөшө. Иртә сығарыуҙың төп сәбәбе лә ҡулланыусыларығыҙҙы аңлауҙа. Идеяғыҙҙы үҫтереү — ҡулланыусыларығыҙҙы аңлауҙың кәүҙәләнеше ул. Ҡулланыусыларығыҙҙы яҡшы аңлау һеҙҙе аҙ һанлы кешене тәрән бәхетле итә торған нәмәне булдырыуға этәрәсәк. Ғәжәпләнерлек яҡшы клиент хеҙмәтләндереүен булдырыуҙың иң мөһим сәбәбе — уның ҡулланыусыларығыҙҙы аңларға ярҙам итеүендә. Һәм ҡулланыусыларығыҙҙы аңлау хатта рухығыҙҙы ла һаҡлаясаҡ, сөнки тирә-яғығыҙҙа барыһы ла емерелгәндә лә, һеҙҙе яратҡан ни бары ун ҡулланыусының булыуы һеҙгә алға барырға көс бирәсәк.
Иҫкәрмәләр
[1] Ҡәтғи әйткәндә, ваҡыт машинасынан башҡа был мөмкин түгел.
[2] Ғәмәлдә ул күберәк тештәре һынған тағаҡҡа оҡшаған.
[3] Joe был фекерҙе Hewlett Packard нигеҙләүселәренең береһе тәүҙә әйткән тип уйлай, ләкин ҡайһыһы икәнен хәтерләмәй.
[4] Баҙарҙар бер урында торһа, улар бер-береһен алмаштыра алыр ине. Улар хәрәкәттә булғанға күрә, ике тапҡырға тиҙерәк эшләү ике тапҡырға күберәк ваҡытҡа эйә булыуҙан яҡшыраҡ.