Америка технология компаниялары хөкүмәттән иммиграцияны еңеләйтеүҙе һорай, сөнки улар АҠШ-та етерлек кимәлдә программистар таба алмайбыҙ ти. Иммиграцияға ҡаршы булғандар иһә, сит ил кешеләренә был эштәрҙе биреү урынына, беҙ күберәк американдарҙы программист булырға өйрәтергә тейешбеҙ, ти. Кем хаҡлы?
Технология компаниялары хаҡлы. Иммиграцияға ҡаршылар аңламаған нәмә шул: ҡәҙимге оҫта программистар менән ғәҙәттән тыш һәләтлеләре араһындағы кимәл айырмаһы сиктән тыш ҙур, һәм кешеләрҙе ябай оҫта булырға өйрәтеп булһа ла, уларҙы һирәк осрай торған даһи итеп тәрбиәләп булмай. Бөйөк программистарҙың программалауға һәләте һәм ҡыҙыҡһыныуы — бары тик уҡытыу һөҙөмтәһе генә түгел. [1]
АҠШ-та донъя халҡының 5%-ынан кәмерәге йәшәй. Тимәк, әгәр кешене бөйөк программист иткән сифаттар тигеҙ бүленгән булһа, бөйөк программистарҙың 95%-ы АҠШ-тан ситтә тыуа.
Иммиграцияға ҡаршы кешеләргә технология компанияларының иммиграцияны ябайлаштырыуға түккән бөтә көсөн аңлатыу өсөн ниндәйҙер сәбәп уйлап табырға тура килә. Шуға күрә улар быны яландарҙы (эш хаҡын) төшөрөргә теләү менән аңлата. Ләкин стартаптар менән һөйләшһәгеҙ, билдәле бер дәүмәлдән ҙурыраҡ һәр стартаптың программистарҙы АҠШ-ҡа килтереү өсөн юридик ҡаршылыҡтар аша үткәнен һәм һуңынан уларға американдарға түләгән кеүек үк түләгәнен күрерһегеҙ. Бер үк хаҡҡа программистар табыу өсөн ниңә улар артыҡ мәшәҡәткә инһен? Берҙән-бер аңлатма шунда: улар дөрөҫөн әйтә — барыһына ла етерлек бөйөк программистар юҡ. [2]
Мин 70 самаһы программисы булған бер стартаптың етәксеһенән (CEO) һораным: теләгәнсә бөйөк программистар таба алһаң, тағы нисәне эшкә алыр инең? Ул: «Иртәгә иртәнсәк үк тағы 30-ҙы эшкә алыр инек», — тине. Һәм был кадрҙар өсөн көрәштә һәр ваҡыт еңеп сыҡҡан иң шәп стартаптарҙың береһе. Кремний үҙәнендә (Silicon Valley) бар ерҙә лә шул уҡ хәл. Стартаптар таланттар етмәүенән шундай ныҡ яфалана.
Күберәк американдар программист булып уҡыһа, яҡшы булыр ине, әммә бер ниндәй ҙә уҡытыу күләме 95-кә 5 кеүек баҫымлы нисбәтте үҙгәртә алмай. Бигерәк тә башҡа илдәрҙә лә программистар тәрбиәләнгәнен иҫәпкә алғанда. Ҡинәт ниндәйҙер һәләкәт булмаһа, иң бөйөк программистарҙың күбеһе АҠШ-тан ситтә тыуыуы һәр ваҡыт дөрөҫ булып ҡаласаҡ. Теләһә ҡайһы өлкәлә лә иң шәп кешеләрҙең күпселеге АҠШ-тан ситтә тыуыуы һәр саҡ дөрөҫ буласаҡ. [3]
Ғәҙәттән тыш һөҙөмтәлелек иммиграцияны талап итә. Донъя халҡының бер нисә генә проценты йәшәгән ил ниндәйҙер өлкәлә күренекле була ала тик шул осраҡта: әгәр унда бик күп иммигранттар эшләһә.
Ләкин был фекер алышыуҙа барыһы ла үҙенән-үҙе аңлашылған тип уйлаған бер нәмә бар: беҙ АҠШ-ҡа күберәк бөйөк программистарҙы индерһәк, улар килергә теләр, имеш. Хәҙергә был шулай, һәм беҙ бының менән ни тиклем бәхетле булыуыбыҙҙы аңлап та бөтмәйбеҙ. Әгәр был мөмкинлекте һаҡлап ҡалғыбыҙ килһә, иң яҡшы юл — уның менән файҙаланыу: донъяның бөйөк программистары бында ни тиклем күберәк булһа, ҡалғандары ла бында шул тиклем нығыраҡ килергә теләйәсәк.
Әгәр беҙ быны эшләмәһәк, АҠШ ныҡ ҡына ҡыйын хәлдә ҡалыуы ихтимал. Был ҡаты һүҙҙәр икәнен аңлайым, әммә быға икеләнеп ҡараған кешеләр бындағы хәрәкәт итеүсе көстәрҙең ҡеүәтен аңлап етмәй кеүек. Технология иң яҡшы программистарға ҙур йоғонто һәм өҫтөнлөк бирә. Донъяла программистар баҙары ҡырҡа рәүештә шыйығыраҡ (хәрәкәтсәнерәк) булып бара. Һәм яҡшы белгестәр яҡшы хеҙмәттәштәрҙе яратҡанға күрә, тимәк, иң яҡшы программистар бары тик бер нисә үҙәккә генә йыйылыуы мөмкин. Бәлки, нигеҙҙә бер үҙәккә генә.
Әгәр бөйөк программистарҙың күбеһе бер үҙәккә йыйылһа, һәм ул үҙәк бында булмаһа нисек булыр? Был сценарий хәҙер ихтимал түгел һымаҡ тойолалыр, әммә әгәр киләһе 50 йылда эштәр һуңғы 50 йылдағы кеүек үк ныҡ үҙгәрһә, был һис тә ғәжәп булмаясаҡ.
Йылына ни бары бер нисә мең бөйөк программисты индереп кенә, беҙҙә АҠШ-тың технологик держава булып ҡалыуын тәьмин итеү ҡеүәте бар. Был мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырыу ниндәй ҙур хата булыр ине! Был еңел генә Америка сәйәсмәндәренең ошо быуыны һуңынан насар яҡтан дан ҡаҙанасаҡ төп хатаға әүерелеүе мөмкин. Һәм ошондай дәүмәлдәге башҡа ихтимал хаталарҙан айырмалы рәүештә, уны төҙәтеү бер тин дә тормай.
Шуға күрә, зинһар, ошо эшкә тотоноғоҙ.
Иҫкәрмәләр
[1] Бөйөк программист ябай программисҡа ҡарағанда күпмегә яҡшыраҡ? Улар араһындағы айырманы хатта туранан-тура үлсәп тә булмаҫлыҡ дәрәжәлә яҡшыраҡ. Бөйөк программист шул уҡ эште тиҙерәк кенә эшләп ҡуймай. Бөйөк программист ябай программистың уйына ла килмәҫлек нәмәләр уйлап табасаҡ. Был бөйөк программистың сикһеҙ ҡиммәтерәк булыуын аңлатмай, сөнки теләһә ниндәй уйлап табыуҙың сикле баҙар хаҡы бар. Әммә бөйөк программистың уртаса программист эш хаҡынан 100 тапҡырға йәки хатта 1000 тапҡырға ҡиммәтерәк нәмәләр уйлап сығарыуы ихтимал булған осраҡтарҙы күҙ алдына килтереүе ауыр түгел.
[2] H1-B визалары менән сит ил программистарының ҙур төркөмдәрен килтереп, башҡаларға ҡуртымға биргән бер нисә консалтинг фирмаһы бар. Уларға ҡаршы саралар күрергә кәрәк, әлбиттә. Уларҙы айырып торған ҡануниәт яҙыу еңел булырға тейеш, сөнки улар технология компанияларынан ныҡ айырыла. Ләкин иммиграцияға ҡаршыларҙың Google һәм Facebook кеүек компанияларҙың да ошондай уҡ маҡсаттары бар тип раҫлауы намыҫһыҙлыҡ. Арзан, ләкин уртаса ғына программистар ағымы — был компанияларҙың иң һуңғы теләге булыр ине; был уларҙы һәләк итер ине.
[3] Был эссела һүҙ программистар тураһында барһа ла, беҙгә индерергә кәрәк булған кешеләр төркөмө киңерәк: дизайнерҙарҙан алып программистарға һәм электротехника инженерҙарына тиклем. Бының өсөн дөйөм термин сифатында иң ҡулайлыһы «һанлы таланттар» (digital talent) булыр ине. Яңы һүҙ менән барыһының да башын ҡатырғансы, дәлилдәрҙе бер аҙ тарыраҡ итеү яҡшыраҡ күренде.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға (Sam Altman), Джон Коллисонға (John Collison), Патрик Коллисонға (Patrick Collison), Джессика Ливингстонға (Jessica Livingston), Джефф Ралстонға (Geoff Ralston), Фред Уилсонға (Fred Wilson) һәм Касар Юнискә (Qasar Younis) рәхмәт белдерәм.