Америка технология компанияләре хөкүмәттән иммиграцияне җиңеләйтүне сорый, чөнки алар АКШта җитәрлек программистлар таба алмауларын әйтә. Иммиграциягә каршы торучылар исә чит ил кешеләренә бу эш урыннарын биргәнче, үзебезнең күбрәк америкалыларны программист булырга өйрәтергә тиешбез, диләр. Кем хаклы?
Технология компанияләре хаклы. Иммиграциягә каршы торучылар аңламаган нәрсә шул: оста программистлар белән гадәттән тыш сәләтле программистлар арасында зур аерма бар, һәм кешеләрне оста булырга өйрәтеп булса да, гадәттән тыш сәләтле итеп өйрәтеп булмый. Гадәттән тыш сәләтле программистларның программалаштыруга сәләте һәм кызыксынуы бар, ә бу исә бары тик өйрәнү нәтиҗәсе генә түгел. [1]
АКШта дөнья халкының 5% тан да азырагы яши. Димәк, кешене бөек программист итә торган сыйфатлар тигез таралган булса, бөек программистларның 95% ы АКШтан читтә туа.
Иммиграциягә каршы торучыларга технология компанияләренең иммиграцияне җиңеләйтү өчен куйган барлык тырышлыкларын ниндидер сәбәп белән аңлатырга кирәк. Шуңа күрә алар компанияләрнең максаты — хезмәт хакларын киметү, дип раслыйлар. Ләкин сез стартаплар белән сөйләшсәгез, билгеле бер үлчәмнән зуррак булган һәрбер диярлек стартапның программистларны АКШка алып килү өчен зур юридик кыенлыклар аша үткәнен һәм аннары аларга америкалыга түләячәк күләмдә үк түләгәнен күрерсез. Нигә аларга шул ук хакка программист алу өчен өстәмә кыенлыклар аша үтәргә? Бердәнбер аңлатма шул: алар хаклыкны әйтә — бөек программистлар гади генә җитми. [2]
Мин 70 кә якын программисты булган бер стартапның генераль директорыннан, әгәр теләгән барлык бөек программистларын ала алса, тагын ничә кешене эшкә алыр идегез, дип сорадым. Ул: «Иртәгә иртән үк 30 кешене эшкә алыр идек», — диде. Һәм бу — кадрлар туплау көрәшендә һәрвакыт җиңеп чыга торган иң алдынгы стартапларның берсе. Кремний үзәнендә (Silicon Valley) бөтен җирдә дә шулай. Стартаплар талантлар ягыннан менә шулай кысылган.
Күбрәк америкалыларның программистлыкка укуы яхшы булыр иде, ләкин бернинди өйрәтү дә 95 кә 5 кебек басымлы чагыштырманы үзгәртә алмый. Бигрәк тә башка илләрдә дә программистларны әзерләгән чорда. Ниндидер зур һәлакәт булмаса, бөек программистларның күбесе АКШтан читтә туачак дигән фикер һәрвакыт дөрес булып калачак. Нинди дә булса өлкәдә бөек булган кешеләрнең күбесе АКШтан читтә туачак дигән фикер һәрвакыт дөрес булачак. [3]
Гадәттән тыш нәтиҗәләр иммиграцияне таләп итә. Дөнья халкының берничә проценты гына булган ил нинди дә булса өлкәдә гадәттән тыш көчле була ала, бары тик шул өлкәдә бик күп иммигрантлар эшләгәндә генә.
Ләкин бу бөтен бәхәс бер нәрсәне үзеннән-үзе аңлашыла торган дип кабул итте: имеш, без АКШка күбрәк бөек программистлар кертсәк, алар монда килергә теләячәк. Хәзергә бу шулай, һәм без моның өчен никадәр бәхетле булуыбызны аңлап та бетермибез. Әгәр без бу мөмкинлекне саклап калырга телибез икән, моның иң яхшы юлы — аннан файдалану: дөньяның бөек программистлары монда никадәр күбрәк булса, калганнары да монда шулкадәр күбрәк килергә теләячәк.
Әгәр без моны эшләмәсәк, АКШ чынлап та зур упкынга тәгәрәргә мөмкин. Мин моның бик кырыс әйтелгәнен аңлыйм, ләкин бу турыда озак уйланып торучылар мондагы көчләрнең кодрәтен аңламый кебек. Технология иң яхшы программистларга гаять зур йогынты ясау көче бирә. Дөньядагы программистлар базары тиз арада күпкә сыгылмалырак, сыекрак була бара. Ә яхшы кешеләр яхшы хезмәттәшләрне яратканга күрә, димәк, иң яхшы программистлар санаулы гына үзәкләрдә җыелырга мөмкин. Бәлки, күбесенчә бер генә үзәктә.
Әгәр бөек программистларның күбесе бер үзәктә җыелса һәм ул үзәк монда булмаса, нәрсә булыр? Бу сценарий хәзер ихтималсыз кебек күренергә мөмкин, ләкин алдагы 50 елда эшләр узган 50 елдагы кебек үзгәрсә, ул һич тә ихтималсыз булмаячак.
Бездә елына берничә мең бөек программистны кертеп кенә АКШның технология өлкәсендәге бөек держава булып калуын тәэмин итү потенциалы бар. Бу мөмкинлекне ычкындыру нинди гаять зур хата булыр иде. Бу җиңел генә Америка сәясәтчеләренең хәзерге буыны соңрак нәкъ шуның белән танылачак төп хатага әверелергә мөмкин. Һәм мондый масштабтагы башка хаталардан аермалы буларак, моны төзәтү бернинди чыгым таләп итми.
Шуңа күрә, зинһар, эшкә керешегез.
Искәрмәләр
[1] Бөек программист гади программисттан никадәр яхшырак? Шулкадәр яхшырак ки, сез бу аерманы турыдан-туры үлчи дә алмыйсыз. Бөек программист бер үк эшне тизрәк кенә эшләми. Бөек программист гади программистның хәтта башына да килмәячәк нәрсәләрне уйлап табачак. Бу бөек программистның бәясе чиксез зур дигәнне аңлатмый, чөнки теләсә кайсы ачышның базар бәясе чикле. Ләкин бөек программистның уртача программистның хезмәт хакыннан 100 тапкыр, хәтта 1000 тапкыр кыйммәтрәк әйберләр уйлап тапкан очракларын күз алдына китерүе бик җиңел.
[2] H1-B визалары белән чит ил программистларының зур төркемнәрен китереп, аларны арендага бирүче берничә консалтинг фирмасы бар. Әлбәттә, аларга каршы кырыс чаралар күрегез. Аларны аера торган закон язу җиңел булырга тиеш, чөнки алар технология компанияләреннән бөтенләй аерылып тора. Ләкин Google һәм Facebook кебек компанияләрне шул ук ниятләр белән эш итә дип раслау — иммиграциягә каршы торучыларның намуссызлыгы. Арзанлы, ләкин уртакул программистларның күпләп килүе — алар теләгән иң соңгы нәрсә булыр иде; бу аларны юк итәр иде.
[3] Гәрчә бу эсседа программистлар турында сүз барса да, безгә читтән җәлеп итәргә кирәк булган кешеләр төркеме киңрәк — дизайнерлардан алып программистларга һәм электротехника инженерларына кадәр. Гомуми термин буларак иң яхшысы «цифрлы талантлар» (digital talent) булыр иде, бәлки. Яңа сүзләр белән һәркемнең башын катырганчы, фикерне бераз тарырак итеп җиткерү кулайрак тоелды.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга (Sam Altman), Джон Коллисонга (John Collison), Патрик Коллисонга (Patrick Collison), Джессика Ливингстонга (Jessica Livingston), Джефф Ралстонга (Geoff Ralston), Фред Уилсонга (Fred Wilson) һәм Касар Юниска (Qasar Younis) рәхмәтемне белдерәм.