Артабан нимә тураһында яҙырға икәнен хәл иткәндә, мин планлаштырған ике айырым эссенең ысынында бер үк нәмә булыуын күреп ғәжәпләндем.
Беренсеһе Y Combinator әңгәмәһен нисек уңышлы үтергә тигән төшөнсә хаҡында. Был тема буйынса шул тиклем күп буш һүҙ яҙылған, хатта мин нигеҙләүселәргә дөрөҫөн һөйләү теләге менән күп йылдар буйы берәй нәмә яҙырға йыйынып йөрөнөм.
Икенсеһе сәйәсәтселәр ҡайһы ваҡыт әйткән һүҙ тураһында: йәнәһе, миллиардер булыуҙың берҙән-бер юлы кешеләрҙе иҙеү, һәм ни өсөн был фекер хата икәнлеге хаҡында.
Уҡыуығыҙҙы дауам итегеҙ, һәм һеҙ икеһен дә бер юлы белерһегеҙ.
Мин сәйәсәтселәрҙең хаталаныуын беләм, сөнки ҡайһы кешеләрҙең миллиардер буласағын алдан самалау минең эшем ине. Мин быны башҡалар һымаҡ уҡ яҡшы беләм тип тулыһынса дөрөҫөн әйтә алам. Әгәр миллиардер булыуҙың асҡысы миллиардерҙарҙың төп билдәһе кешеләрҙе иҙеү булһа, профессиональ «миллиардерҙар скауты» булараҡ, мин быны мотлаҡ аңлар һәм, NFL скауты киң ҡабул итеүселәрҙә (wide receivers) етеҙлек эҙләгән кеүек, быға һәләтле кешеләрҙе эҙләр инем.
Ләкин кешеләрҙе иҙеүгә һәләтлек Y Combinator эҙләгән нәмә түгел. Ысынында иһә, был улар эҙләгәндең тап киреһе. Y Combinator-ҙы һеҙгә аҡса бирергә нисек күндергәнде аңлатып, мин уларҙың нимә эҙләгәнен һөйләрмен, һәм һеҙ быны үҙегеҙ күрерһегеҙ.
YC бөтә нәмәнән өҫтөн күргән төп сифат файҙаланыусыларҙың ниндәйҙер төркөмөн аңлаған һәм улар теләгән нәмәне эшләй алған нигеҙләүселәр. Был шул тиклем мөһим, хатта YC-ның девизына әйләнгән: «Кешеләргә кәрәкле нәмәне эшләгеҙ» (Make something people want).
Ҙур компания теләмәгән клиенттарға үҙенә ҡулайһыҙ продукттарҙы ниндәйҙер кимәлдә көсләп таға ала, ләкин стартаптың бындай ҡеүәте юҡ. Стартап үҙ икмәген үҙе табырға тейеш клиенттарын ысын күңелдән ҡыуандырған әйберҙәр яһап. Юғиһә ул бер ҡасан да аяҡҡа баҫа алмаясаҡ.
Бына ошонда ҡыйынлыҡтар башлана һеҙҙең өсөн дә, нигеҙләүсе булараҡ, һәм һеҙгә финанс бүлергәме-юҡмы икәнен хәл итергә тырышҡан YC партнерҙары өсөн дә. Баҙар иҡтисадында кешеләр теләгән, әммә әле үҙҙәрендә булмаған нәмәне эшләү ҡыйын. Баҙар иҡтисадының бөйөк яғы тап шунда. Әгәр башҡа кешеләр был ихтыяж тураһында белеп, уны ҡәнәғәтләндерә алһа, улар быны күптән эшләр ине инде, һәм һеҙҙең стартапҡа урын ҡалмаҫ ине.
Тимәк, YC әңгәмәһе ваҡытында һүҙ яңы нәмә тураһында барырға тейеш: йә яңы ихтыяж, йә уны ҡәнәғәтләндереүҙең яңы ысулы. Һәм ябай ғына яңы түгел, ә билдәһеҙ ҙә. Әгәр был ихтыяждың барлығы һәм уны ҡәнәғәтләндерә алыуығыҙ шикһеҙ булһа, был аныҡлыҡ ҙур һәм тиҙ үҫкән килемдәрҙә сағылыр ине, һәм һеҙ башланғыс (seed) инвестициялар эҙләп йөрөмәҫ инегеҙ.
Шуға күрә YC партнерҙарына һеҙҙең ысын ихтыяжды тапҡанығыҙҙы ла, уны ҡәнәғәтләндерә алыуығыҙҙы ла фаразларға тура килә. Улар, кәм тигәндә эштәренең ошо өлөшөндә: профессиональ күрәҙәселәр (фаразлаусылар). Бының өсөн уларҙың 1001 алымы бар, һәм мин уларҙың бөтәһен дә һөйләмәйем, ләкин иң мөһимдәрен һөйләүемә шатмын, сөнки уларҙы ялған итеп күрһәтеп булмай; уларҙы «өйрәнеп алыуҙың» (hack итеүҙең) берҙән-бер юлы нигеҙләүсе булараҡ барыбер эшләргә тейеш булғанды эшләү.
Партнерҙар иң элек, ғәҙәттә, һеҙ эшләгән нәмәнең ҡасан да булһа бик күп кеше теләгән әйбергә әйләнәсәген аңларға тырыша. Уның хәҙер үк бик күп кешегә кәрәк булыуы шарт түгел. Продукт та, баҙар ҙа үҫешәсәк һәм бер-береһенең үҫешенә йоғонто яһаясаҡ. Ләкин ахыр сиктә ғәйәт ҙур баҙары булған бер нәмә килеп сығырға тейеш. Партнерҙар ошоно аңларға тырышасаҡ: ҙур баҙарға илтеүсе юл бармы? [1]
Ҡайһы берҙә баҙарҙың ғәйәт ҙур буласағы күренеп тора. Әгәр Boom ниндәй ҙә булһа авиалайнер эшләп сығара алһа, халыҡ-ара авиакомпаниялар уны һатып алырға мәжбүр буласаҡ. Ләкин ғәҙәттә был асыҡ түгел. Ғәҙәттә ҙур баҙарға юл бәләкәй баҙарҙы үҫтереү аша үтә. Был идея шул тиклем мөһим, хатта уның өсөн айырым төшөнсә уйлап табырға ярай; әйҙәгеҙ, ошондай бәләкәй, әммә үҫә ала торған баҙарҙарҙың береһен «личинка баҙары» (larval market) тип атайыҡ.
Личинка баҙарының иң яҡшы миҫалы Apple-дың 1976 йылда нигеҙләнгән мәлдәге баҙары. 1976 йылда бик аҙҙар ғына үҙ компьютерын теләй ине. Ләкин уны теләүселәр һаны бара-бара артты, һәм бөгөн планеталағы һәр 10 йәшлек бала компьютер теләй (әммә уны «телефон» тип атай).
Иң яҡшы комбинация үҙгәрештәрҙең алғы һыҙығында тороу мәғәнәһендә «киләсәктә йәшәгән» һәм үҙҙәре теләгән нәмәне төҙөгән нигеҙләүселәр төркөмө. Иң ҙур уңышҡа өлгәшкән стартаптарҙың күбеһе тап ошондай төргә ҡарай. Стив Возняк компьютер теләгән. Марк Цукерберг үҙенең колледж дуҫтары менән селтәр аша бәйләнештә булырға теләгән. Ларри менән Сергей селтәрҙә мәғлүмәт табырға теләгән. Был нигеҙләүселәрҙең барыһы ла үҙҙәре һәм үҙ тиҫтерҙәре теләгән нәмәне төҙөгән, һәм уларҙың үҙгәрештәрҙең алғы яғында тороуы киләсәктә был нәмәләрҙе күберәк кеше теләйәсәген аңлатҡан.
Ләкин иң яҡшы личинка баҙары үҙең һәм тиҫтерҙәрең булһа ла, был берҙән-бер төр түгел. Личинка баҙары, мәҫәлән, төбәк кимәлендә лә булырға мөмкин. Һеҙ бер урынға хеҙмәт күрһәтеү өсөн нимәлер төҙөйһөгөҙ, ә һуңынан башҡа урындарға киңәйәһегеҙ.
Башланғыс баҙарҙың төп һыҙаты уның ысынында булыуы. Был бик ябай нәмә булып күренергә мөмкин, әммә уның булмауы күпселек стартап идеяларының иң ҙур етешһеҙлеге. Һеҙ төҙөгән нәмәне тап хәҙер теләгән бер нисә кеше булырға тейеш, һәм улар уны шул тиклем ныҡ теләргә тейеш хатта һеҙҙең бер ҡасан да ишетмәгән бәләкәй компания булыуығыҙға ҡарамаҫтан, барлыҡ хаталары (багтары) менән файҙаланырға әҙер булырға тейештәр. Уларҙың күп булыуы шарт түгел, ләкин бер аҙ булырға тейеш. Ҡайһы бер ҡулланыусыларығыҙ булған осраҡта, күберәк табыуҙың ябай юлдары бар: улар теләгән яңы функциялар эшләү, улар кеүек башҡа кешеләрҙе эҙләү, уларҙы үҙ дуҫтарына кәңәш итергә өндәү һәм башҡалар. Әммә был ысулдарҙың барыһы ла башланғыс ҡулланыусылар төркөмөн талап итә.
Шуға күрә был YC партнерҙары һеҙҙең әңгәмә ваҡытында мотлаҡ төпсөнөп һораясаҡ нәмәләрҙең береһе. Һеҙҙең беренсе файҙаланыусыларығыҙ кем буласаҡ, һәм уларҙың быны теләүен һеҙ ҡайҙан беләһегеҙ? Әгәр миңә бер генә һорауға таянып стартаптарға аҡса бирергәме-юҡмы икәнен хәл итергә тура килһә, ул һорау «Кешеләрҙең быны теләүен һеҙ ҡайҙан беләһегеҙ?» булыр ине.
Иң ышаныслы яуап: «Сөнки быны үҙебеҙ һәм дуҫтарыбыҙ теләй». Бының артынан һеҙҙең прототип эшләп ҡуйыуығыҙ, һәм ул бик ябай булһа ла, дуҫтарығыҙ уны ҡулланып, уның тураһында һүҙҙәр ауыҙҙан-ауыҙға таралыуы хаҡындағы хәбәр килһә, тағы ла яҡшыраҡ. Әгәр һеҙ быны әйтә алаһығыҙ һәм алдамайһығыҙ икән, партнерҙар «ғәҙәттәгесә юҡ» позицияһынан «ғәҙәттәгесә эйе» позицияһына күсәсәк. Тимәк, башҡа етди кәмселектәр булмаһа, һеҙ ҡабул ителдегеҙ.
Ләкин был стандартҡа яуап биреүе ҡыйын. Airbnb быға яуап бирә алманы. Уларҙың беренсе өлөшө бар ине. Улар үҙҙәре теләгән нәмәне эшләгәйне. Ләкин ул таралмай ине. Шуға күрә был ышандырыу эталонына етмәһәгеҙ, кәйефегеҙҙе төшөрмәгеҙ. Әгәр Airbnb уға етә алмаған икән, тимәк, ул артыҡ юғары.
Ғәмәлдә, YC партнерҙары һеҙҙең ҡулланыусылар ихтыяждарын тәрән аңлауығыҙҙы тойһа, ҡәнәғәт ҡаласаҡ. Ә Airbnb ойоштороусыларында был бар ине. Улар хужаларҙы һәм ҡунаҡтарҙы нимә дәртләндергәне тураһында бөтәһен дә һөйләп бирә алды. Улар быны үҙ тәжрибәһенән белә ине, сөнки үҙҙәре беренсе хужалар булған. Улар белмәгән бер генә һорау ҙа бирә алманыҡ. Беҙ үҙебеҙ ҡулланыусы булараҡ был идея менән бик үк мауыҡманыҡ, ләкин бының бер нимәне лә иҫбатламауын белә инек, сөнки беҙ үҙебеҙ ҡулланыусы булараҡ мауыҡмаған күп кенә уңышлы стартаптар бар ине. Беҙ үҙ-үҙебеҙгә: «Улар нимә тураһында һөйләгәндәрен белә кеүек. Бәлки, бында берәй мәғәнә барҙыр. Ул әле үҫмәй, ләкин бәлки улар YC ваҡытында уны нисек үҫтерергә икәнен аңларҙар», ти алдыҡ. Һәм улар быны батч башланып яҡынса өс аҙна үткәс тә эшләне лә.
YC әңгәмәһендә эшләй алған иң яҡшы нәмәгеҙ партнерҙарҙы үҙ ҡулланыусыларығыҙ тураһында мәғлүмәтле итеү. Шуға күрә, әгәр һеҙ әңгәмәгә әҙерләнергә теләһәгеҙ, иң яҡшы ысулдарҙың береһе ҡулланыусыларығыҙ менән һөйләшеү һәм уларҙың нимә уйлағанын төгәл белеү. Һеҙ барыбер шулай эшләргә тейешһегеҙ.
Был сәйер кимәлдә бер ҡатлы яңғырауы мөмкин, ләкин YC партнерҙары баҙар тураһында белеү өсөн нигеҙләүселәргә таянырға теләй. Венчур инвесторҙарының ғәҙәттә ниндәйҙер идеяның потенциаль баҙарын нисек баһалағанын күҙ алдына килтерегеҙ. Улар ғәҙәттә үҙҙәре был өлкәнең белгесе түгел, шуға күрә улар идеяны белгескә ебәрә һәм уның фекерен һорай. YC-ның быны эшләргә ваҡыты юҡ, ләкин YC партнерҙары нигеҙләүселәрҙең (а) нимә тураһында һөйләгәнен белеүенә һәм (б) алдамауына ышана алһа, уларға ситтән эксперттар кәрәкмәй. Улар үҙ идеяларын баһалағанда нигеҙләүселәрҙең үҙҙәрен өлкә белгестәре сифатында ҡуллана ала.
Шуға күрә YC әңгәмәләре презентация (pitch) түгел. Мөмкин тиклем күберәк нигеҙләүсегә финанслау алыу мөмкинлеге биреү өсөн, беҙ әңгәмәләрҙе мөмкин тиклем ҡыҫҡа яһаныҡ: 10 минут. Был ваҡыт партнерҙар өсөн презентациялағы ситләтелгән дәлилдәр аша һеҙҙең нимә тураһында һөйләгәнегеҙҙе белеүегеҙҙе һәм алдамауығыҙҙы аңлау өсөн етмәй. Улар төпсөнөргә һәм һеҙгә һорауҙар бирергә тейеш. Эҙмә-эҙлекле инеү (sequential access) өсөн ваҡыт етмәй. Уларға осраҡлы инеү (random access) кәрәк. [2]
YC әңгәмәһендә уңышҡа өлгәшеү тураһында мин ишеткән иң насар кәңәш әңгәмәне үҙ ҡулығыҙға алырға һәм үҙегеҙ теләгән мәғлүмәтте еткерергә тырышыу. Башҡаса әйткәндә, әңгәмәне презентацияға әйләндереү. ⟨тәфсирле һүгенеү һүҙе⟩. Кешеләр быны эшләргә тырышҡанда шул тиклем асыу килә. Һеҙ уларға һорау бирәһегеҙ, ә улар яуап биреү урынына алдан әҙерләнгән презентация киҫәген һөйләй башлай. Был 10 минутты бик тиҙ ашап бөтә.
Хәҙерге йәки элекке YC партнерынан башҡа бер кем дә һеҙгә YC әңгәмәһендә нимә эшләргә кәрәклеге тураһында теүәл кәңәш бирә алмай. бары тик әңгәмә генә үткән кешеләр, хатта уңышлы үтһәләр ҙә, быны белмәй, ләкин әңгәмәләр партнерҙарҙың нимә тураһында күберәк белергә теләүенә бәйле төрлө формалар ала. Ҡайһы ваҡыт улар тулыһынса нигеҙләүселәр тураһында, икенсе ваҡытта тулыһынса идея тураһында була. Ҡайһы ваҡыт идеяның ниндәйҙер бик тар яғы тураһында. Нигеҙләүселәр ҡайһы саҡта үҙ идеяларын тулыһынса аңлата алмауҙарына зарланып китә. Дөрөҫ, ләкин улар етәрлек аңлатты.
YC әңгәмәһе һорауҙарҙан торғанлыҡтан, уны яҡшы үтеүҙең юлы уларға яҡшы яуап биреү. Бының бер өлөшө ихлас яуап биреү. Партнерҙар һеҙҙең бөтә нәмәне белеүегеҙҙе көтмәй. Ләкин һорауға яуап белмәһәгеҙ, буш һүҙ менән алдарға тырышмағыҙ. Партнерҙар, күпселек тәжрибәле инвесторҙар кеүек, ялғанды профессиональ һиҙеүселәр, ә һеҙ (өмөт итәм) ябай һәүәҫкәр генә. Әгәр һеҙ уларҙы алдарға тырышып, барып сыҡмаһа, улар һеҙгә быны белгертмәҫкә лә мөмкин. Шуға күрә уларға нимәнелер маҡтап һатырға тырышҡансы, намыҫлы булыу яҡшыраҡ. Һорауға яуапты белмәһәгеҙ, белмәйем тип әйтегеҙ һәм уны нисек табырға йыйыныуығыҙҙы һөйләгеҙ, йә булмаһа шуға бәйле икенсе һорауға яуап бирегеҙ.
Мәҫәлән, һеҙҙән ниндәй хата килеп сығыуы мөмкин тип һораһалар, иң насар яуап: «бер ни ҙә». Был һеҙҙең идеяның етешһеҙлекһеҙ икәненә ышандырыу урынына, һеҙҙең ахмаҡ йәки ялғансы булыуығыҙға инандырасаҡ. Барлыҡ ҡурҡыныс нескәлектәргә инеү күпкә яҡшыраҡ. Нимә насар килеп сығыуы мөмкин тип һорағанда белгестәр тап шулай итә. Партнерҙар һеҙҙең идеяның хәүефле булыуын белә. Был этапта яҡшы ставка тап ошондай була: ғәйәт ҙур һөҙөмтәнең бик бәләкәй ихтималлығы.
Көтөүселәр (конкуренттар) тураһында һораһалар ҙа шул уҡ. Конкуренттар стартаптарҙы бик һирәк үлтерә. Быны насар башҡарыу эшләй. Ләкин һеҙ үҙ көнәркәштәрегеҙҙең кем икәнен белергә һәм YC партнерҙарына үҙегеҙҙең сағыштырма көслө һәм йомшаҡ яҡтарығыҙ хаҡында ихлас әйтергә тейешһегеҙ. YC партнерҙары көнәркәштәрҙең стартаптарҙы үлтермәүен белгәнгә күрә, улар көнәркәштәр арҡаһында һеҙгә артыҡ ныҡ бәйләнмәйәсәк. Ләкин, әгәр һеҙ көнәркәштәрҙе белмәй кеүек күренһәгеҙ йәки улар тыуҙырған хәүефте кәметеп күрһәтһәгеҙ, быны һеҙгә ҡаршы файҙаланасаҡтар. Улар һеҙҙең бер нәмә лә аңламауығыҙғамы әллә алдауығыҙғамы тулыһынса инанмаҫҡа мөмкин, ләкин бының кәрәге лә юҡ.
Партнерҙар идеяғыҙҙың камил булыуын көтмәй. Был башланғыс (seed) инвестициялау. Был этапта улар өмөтлө гипотезаларҙы ғына көтә ала. Ләкин улар һеҙҙең фекерле һәм намыҫлы булыуығыҙҙы көтә. Шуға күрә, үҙ идеяғыҙҙы камил итеп күрһәтергә тырышыуығыҙ һеҙҙе яһалма йәки мәғлүмәтһеҙ итеп күрһәтһә, һеҙ үҙегеҙгә кәрәкмәгән нәмә өсөн кәрәкле нәмәне ҡорбан иткәнһегеҙ.
Әгәр партнерҙар ҙур баҙарға юл барлығына етәрлек кимәлдә ышанһа, киләһе һорау уны таба алырһығыҙмы-юҡмы. Был үҙ сиратында өс нәмәгә бәйле: нигеҙләүселәрҙең дөйөм сифаттары, был өлкәләге махсус тәжрибәләре һәм улар араһындағы мөнәсәбәттәр. Нигеҙләүселәр ни тиклем тәүәккәл? Улар нимәнелер төҙөүҙә яҡшымы? Эштәр насар барғанда улар артабан дауам итер өсөн етәрлек сыҙаммы? Уларҙың дуҫлығы ни тиклем ныҡ?
Airbnb идея йәһәтенән ябай ғына күренһә лә, был йәһәттән ғәжәйеп яҡшы булды. Уларҙың Обама һәм Маккейн темаһына арналған иртәнге бутҡалар (cereal) эшләү аша үҙҙәрен финанслауы тураһындағы тарих беҙҙең уларға аҡса биреү ҡарарыбыҙҙа иң мөһим фактор булды. Улар ул ваҡытта быны аңламаны, ләкин үҙҙәренә мөһим түгел кеүек тойолған тарих, ысынында, уларҙың нигеҙләүсе булараҡ сифаттарының ифрат яҡшы дәлиле ине. Был уларҙың тапҡыр, тәүәккәл булыуын һәм бергә эшләй алыуын күрһәтте.
Ләкин быны ярма тарихы ғына күрһәтмәне. Бөтә әңгәмә уларҙың ихлас ҡыҙыҡһыныуын күрһәтте. Улар быны аҡса өсөн генә йәки стартаптар модала булғанға ғына эшләмәй ине. Уларҙың был компания өҫтөндә шул тиклем ныҡ эшләүенең сәбәбе был уларҙың үҙ проекты ине. Улар яңы ҡыҙыҡлы идея тапҡайны, һәм уны ташлап китә алмай ине.
Ни тиклем ябай яңғырамаһын, был стартаптарҙа ғына түгел, ә күпселек ҙур башланғыстарҙа иң көслө этәргес көс: үҙең төҙөгән нәмә менән ихлас ҡыҙыҡһыныу. Миллиардерҙарҙы, йә булмаһа компаниялар башлап миллиардер булғандарҙы ысынлап та алға этәргән нәмә ошо. Компания уларҙың үҙ проекты.
Миллиардерҙар тураһында аҙҙар ғына белгән бер нәмә: уларҙың барыһы ла иртәрәк туҡтай алыр ине. Улар компанияны һата йәки уны етәкләү өсөн башҡа берәүҙе таба алыр ине. Күп нигеҙләүселәр шулай итә лә. Ысынында бай булып киткәндәр эште дауам иткәндәр. Һәм уларҙы артабан эшләргә мәжбүр иткән нәмә аҡса ғына түгел. Уларҙы туҡтай алған саҡта ла эшләргә мәжбүр иткән нәмә башҡа теләһә кемде лә эшләткән шул уҡ тойғо: уларҙың башҡа бер нәмә менән дә шөғөлләнгәһе килмәй.
Бына ошо кешеләрҙе иҙеү түгел, ә үҙ компанияһын төҙөп миллиардер булған кешеләрҙең төп сифаты. YC нигеҙләүселәрҙә тап ошоно эҙләй: ихласлыҡ (үҙенсәлек). Кешеләрҙең стартап башлау мотивтары ғәҙәттә ҡатнаш була. Ғәҙәттә улар быны аҡса эшләү теләге, абруйлы күренеү теләге, мәсьәләгә ихлас ҡыҙыҡһыныу һәм башҡа берәүгә эшләүҙән баш тартыу кеүек бер нисә сәбәптең берләшмәһенән эшләй. Һуңғы икеһе тәүге икеһенә ҡарағанда көслөрәк этәргестәр булып тора. Нигеҙләүселәрҙең аҡса эшләргә йәки шәп күренергә теләүендә насар бер ни ҙә юҡ. Күптәр шулай итә. Ләкин нигеҙләүселәр быны бары тик аҡса эшләү йәки бары тик шәп күренеү өсөн генә эшләй кеүек тойолһа, уларҙың ҙур кимәлдә уңышҡа өлгәшеүе икеле. Аҡса өсөн эшләгән нигеҙләүселәр тәүге етерлек ҙур һатып алыу тәҡдимен ҡабул итәсәк, ә шәп күренеү өсөн эшләгәндәр шәп күренеүҙең күпкә әҙерәк яфалы юлдары барлығын тиҙ төшөнәсәк. [3]
Y Combinator әлбиттә эше кешеләрҙе иҙеү булған нигеҙләүселәрҙе күрә. YC улар өсөн магнит булып тора, сөнки улар YC брендын алырға теләй. Ләкин YC партнерҙары шундай кешене һиҙеп ҡалһа, уларҙы кире ҡаға. Әгәр насар кешеләрҙән яҡшы нигеҙләүселәр сыҡһа, YC партнерҙары әхлаҡи ҡапма-ҡаршылыҡҡа осрар ине. Бәхеткә күрә, улай түгел, сөнки насар кешеләрҙән насар нигеҙләүселәр сыға. Башҡаларҙы иҙеүсе был төр нигеҙләүселәр ҙур масштабта уңышҡа өлгәшмәйәсәк, һәм хатта бәләкәйендә лә уңышҡа өлгәшә алмауы ихтимал, сөнки улар һәр ваҡыт ҡыҫҡа юлдарҙы һайлаясаҡ. Улар YC-ның үҙен дә бары тик ҡыҫҡа юл тип күрә.
Уларҙың иҙеүе ғәҙәттә үҙҙәренең милексе-партнерҙарынан (кофаундерҙарынан) башлана, был һәләкәтле, сөнки нигеҙләүселәр араһындағы мөнәсәбәт компанияның нигеҙе булып тора. Һуңынан ул файҙаланыусыларға күсә, был да һәләкәтле, сөнки уңышлы стартап башланғыс ҡулланыусылары сифатында күрергә теләгән тәүге ҡулланыусылар төркөмөн алдауы иң ҡыйыны. Бындай нигеҙләүсе өмөт итә алған иң яҡшы нәмә ялған бинаһын берәй һатып алыусы уны алданып һатып алғанға тиклем сайҡалтып тороу. Ләкин бындай һатып алыу бер ҡасан да бик ҙур булмай. [4]
Әгәр профессиональ «миллиардер эҙләүселәр» кешеләрҙе иҙеү эҙләргә кәрәк булған оҫталыҡ түгел икәнен белһә, ни өсөн ҡайһы бер сәйәсәтселәр быны миллиардерҙарҙың төп билдәһе тип иҫәпләй?
Улар бер кешенең башҡаға ҡарағанда күпкә күберәк аҡсаһы булыуы насар тигән хистән сығып фекер йөрөтәлер тип уйлайым. Был хистең ҡайҙан килгәне аңлашыла. Ул беҙҙең ДНК-ла, һәм хатта башҡа төрҙәрҙең дә ДНК-һында бар.
Әгәр улар бер кешенең башҡаларға ҡарағанда күпкә күберәк аҡсаға эйә булыуы уларҙа насар тойғо уята тип кенә әйтһә, кем ҡаршы килер ине? Был миндә лә насар тойғо уята, һәм мин күп аҡса эшләгән кешеләр уны дөйөм яҡшылыҡ өсөн файҙаланырға әхлаҡи бурыслы тип уйлайым. Улар эшләгән хата ҡайһы бер кешеләрҙең башҡаларға ҡарағанда күпкә байыраҡ булыуына күңелһеҙләнеүҙән сығып, бик ҙур суммалағы аҡсаны ғәҙел юл менән табыуҙың бер ниндәй ҙә ысулы юҡ тигән һығымтаға һикереү. Бында инде беҙ кире ҡағырлыҡ ҡына түгел, ә ялған булған раҫлауҙарға күсәбеҙ.
Әлбиттә, насар эштәр эшләп ба байыған кешеләр бар. Ләкин үҙен насар тотоп, бынан артыҡ күп эшләй алмағандар ҙа етерлек. Һеҙҙең ни тиклем насар эш итеүегеҙ менән ни тиклем күп аҡса эшләүегеҙ араһында бер ниндәй бәйләнеш (корреляция) юҡ дөрөҫөн әйткәндә, бәлки кире бәйләнеш барҙыр.
Был һүҙҙәрҙең иң ҙур ҡурҡынысы сәйәсәтте яңылыш юлға йүнәлтеүендә лә түгел, ә өмөтлө, маҡсатлы кешеләрҙе аҙаштырыуында булыуы ихтимал. Ярлы балаларға байыуҙың юлы кешеләрҙе иҙеү тип һөйләгәндә, ә бай балалар үҙҙәренән алдағы быуындың быны нисек эшләгәнен күреп, эштең ысынында нисек башҡарылғанын белгәндә, социаль хәрәкәтсәнлекте (лифты) емереүҙең тағы ла яҡшыраҡ юлын күҙ алдына килтерә алаһығыҙмы?
Мин һеҙгә эштең ысынында нисек эшләнәсәген һөйләрмен, һеҙ кәм тигәндә үҙ балаларығыҙға дөрөҫөн һөйләй алырһығыҙ. Бөтә нәмә файҙаланыусыларға бәйле. Миллиардер булыуҙың иң ышаныслы юлы тиҙ үҫкән компания асыу, ә тиҙ үҫеүҙең юлы файҙаланыусылар теләгән нәмәне эшләү. Яңы башлаған стартаптарҙың ҡулланыусыларҙы һоҡландырыуҙан башҡа сараһы юҡ, юғиһә улар эш башлай ҙа алмаясаҡ. Ләкин был бер ҡасан да төп маяҡ булыуҙан туҡтамай, һәм ҙур компаниялар унан күҙҙәрен алһа, үҙҙәренә хәүеф янай. Ҡулланыусыларҙы ҡыуандырыуҙан туҡтағыҙ һәм ахыр сиктә быны башҡа берәү эшләйәсәк.
Файҙаланыусылар бына партнерҙар YC әңгәмәләрендә белергә теләгән төп нәмә, һәм бына мин ун йыл элек беҙ финанслаған һәм хәҙер миллиардер булған нигеҙләүселәр менән һөйләшкәндә белергә теләгән төп нәмә. Файҙаланыусылар нимә теләй? Һеҙ улар өсөн ниндәй яңы нәмә төҙөй алаһығыҙ? Миллиардер булып киткән нигеҙләүселәр һәр ваҡыт был темаға теләп һөйләшә. Улар шулай итеп миллиардер булды ла инде.
Иҫкәрмәләр
[1] YC партнерҙарының бында тәжрибәһе шул тиклем ҙур, хатта улар ҡайһы ваҡыт нигеҙләүселәрҙең үҙҙәре лә әле күрмәгән юлдарҙы күрә. Килешеүҙәрҙә үҙҙәренең йоғонтоһон арттырыу өсөн һатып алыусылар йыш эшләгән кеүек, партнерҙар шикләнеүсе булып күренергә тырышмай. Нигеҙләүселәр үҙ эштәре партнерҙарҙы үҙ идеяһының ҡеүәтенә ышандырыу тип иҫәпләһә лә, был ролдәр йыш ҡына урындарын алмаштыра, һәм нигеҙләүселәр әңгәмәнән үҙ идеяһының үҙҙәре уйлағандан да ҙурыраҡ ҡеүәткә эйә булыуын тойоп сыға.
[2] Ғәмәлдә 7 минут етәр ине. Һеҙ 8-се минутта фекерегеҙҙе һирәк үҙгәртәһегеҙ. Ләкин 10 минут аралашыу өсөн уңайлыраҡ.
[3] Мин үҙем тәүге стартапымда тәүге етерлек ҙур һатып алыу тәҡдимен ҡабул иттем, шуға күрә быны эшләгән өсөн нигеҙләүселәрҙе ғәйепләмәйем. Аҡса эшләү өсөн стартап башлауҙа бер ниндәй ҙә насарлыҡ юҡ. Һеҙгә нисектер аҡса эшләргә кәрәк, һәм ҡайһы бер кешеләр өсөн стартаптар быны эшләүҙең иң нәтижәле юлы. Мин бары тик бындай стартаптарҙың ысынында бик ҙур булып китмәүен генә әйтәм.
[4] Хәҙерге ваҡытта улай түгел, әлбиттә. Интернет күпереге (Интернет доткомдар ҡыуығы) ваҡытында ҡайһы бер ҙур һатыуҙар һәм ысынлап та ҙур IPO-лар булғайны.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквеллға (Trevor Blackwell), Джессика Ливингстонға (Jessica Livingston), Роберт Моррисҡа (Robert Morris), Джефф Ралстонға (Geoff Ralston) һәм Хардж Таггарға (Harj Taggar) рәхмәт белдерәм.