Келесі кезекте не туралы жазатынымды ойластырып отырып, бөлек-бөлек жазбақ болған екі эссемнің шын мәнінде бір тақырып төңірегінде екенін аңғарып, таңғалдым.
Біріншісі — Y Combinator сұхбатынан қалай сүрінбей өтуге болатыны туралы. Бұл тақырыпта соншалықты көп бос сөз жазылғандықтан, негізін қалаушыларға шындықты айтып беретін бірдеңе жазсам деп көп жылдар бойы ойлап жүрген едім.
Екіншісі — саясаткерлердің кейде айтатын сөзі: миллиардер болудың жалғыз жолы — адамдарды қанау деген пікір және мұның неліктен қате екендігі туралы.
Әрі қарай оқысаңыз, екеуінің де мәнін бір мезгілде түсінесіз.
Саясаткерлердің қателесетінін жақсы білемін, себебі кімнің миллиардер болатынын болжау — менің жұмысым еді. Бұл істе менің тәжірибем кез келген адамнан кем емес деп сеніммен айта аламын. Егер миллиардер болудың кілті — миллиардерлерге тән басты сипат — адамдарды қанау болса, онда мен кәсіби миллиардер іздеуші (скаут) ретінде мұны сөзсіз түсініп, NFL скауты шабуылшылардың (wide receiver) жылдамдығын іздейтіні сияқты, осыған икемі бар адамдарды іздер едім.
Бірақ Y Combinator адамдарды қанау қабілетін мүлде іздемейді. Шын мәнінде, олар мұның керісін іздейді. Мен сізге Y Combinator-ды сізді қаржыландыруға қалай көндіруге болатынын түсіндіре отырып, олардың не іздейтінін айтып берейін, сонда бәрін өз көзіңізбен көресіз.
YC бәрінен бұрын белгілі бір қолданушылар тобын терең түсінетін және олар қалайтын нәрсені жасай алатын негізін қалаушыларды іздейді. Бұл соншалықты маңызды, тіпті YC-дің ұранына айналған: «Адамдар қалайтын нәрсені жаса» ("Make something people want").
Ірі компания белгілі бір деңгейде қажетсіз өнімдерді құлықсыз тұтынушыларға таңа алады, бірақ стартапта ондай күш жоқ. Стартап тұтынушыларын шын мәнінде қуантатын нәрселер жасау арқылы ғана өз нанын табуға тиіс. Әйтпесе, ол ешқашан аяғынан тік тұрып кете алмайды.
Міне, дәл осы жерде негізін қалаушы ретінде сіз үшін де, сізді қаржыландыру туралы шешім қабылдауға тырысып жатқан YC серіктестері үшін де қиындықтар туындайды. Нарықтық экономикада адамдарға оларда әлі жоқ және олар шын қалайтын нәрсені жасап беру қиын. Нарықтық экономиканың кереметтігі де осында. Егер басқа адамдар бұл қажеттілік туралы білсе және оны қанағаттандыра алса, олар мұны әлдеқашан жасаған болар еді де, сіздің стартапыңызға орын қалмас еді.
Бұл дегеніміз — YC сұхбатындағы әңгіме жаңа бір нәрсе туралы болуы керек: не жаңа бір қажеттілік, не оны қанағаттандырудың жаңа тәсілі. Және ол жай ғана жаңа емес, белгісіздікке толы болуға тиіс. Егер бұл қажеттіліктің бар екені және оны қанағаттандыра алатыныңыз анық болса, бұл айқындық үлкен әрі қарқынды өсіп жатқан кірістен көрінер еді де, сіз бастапқы инвестиция іздеп жүрмес едіңіз.
Сондықтан YC серіктестері сіздің нақты қажеттілікті тапқан-таппағаныңызды да, оны қанағаттандыра алатын-алмайтыныңызды да болжауы керек. Олар, кем дегенде өз жұмысының осы бөлігінде: кәсіби болжаушылар. Олардың бұл үшін 1001 әдіс-тәсілі (эвристикасы) бар, мен сізге олардың бәрін айтып бермеймін, бірақ ең маңыздыларын қуана бөлісемін, себебі оларды қолдан жасау мүмкін емес; оларды «алдап өтудің» жалғыз жолы — негізін қалаушы ретінде онсыз да істеуге тиіс нәрсеңізді жасау.
Серіктестердің әдетте ең бірінші анықтауға тырысатыны — сіз жасап жатқан нәрсеге қашан да болсын көптеген адамдар мұқтаж бола ма, соны білу. Ол дәл қазір көптеген адамдар қалайтын нәрсе болуы шарт емес. Өнім де, нарық та дамиды және бір-бірінің эволюциясына әсер етеді. Бірақ түбінде үлкен нарығы бар бірдеңе шығуы керек. Серіктестердің анықтауға тырысатыны да осы: үлкен нарыққа апаратын жол бар ма? [1]
Кейде үлкен нарықтың болатыны айқын көрініп тұрады. Егер Boom ұшақты жалпы шығара алса, халықаралық әуе компаниялары оны сатып алуға мәжбүр болады. Бірақ көбінесе бұл соншалықты анық емес. Әдетте үлкен нарыққа апаратын жол — шағын нарықты өсіру арқылы келеді. Бұл идея өте маңызды, сондықтан оған арнайы атау берген жөн, ендеше осындай кішкентай, бірақ өсе алатын нарықтардың бірін «дернәсіл нарық» (larval market) деп атайық.
Дернәсіл нарықтың мінсіз мысалы — Apple компаниясының 1976 жылы құрылған кездегі нарығы болуы мүмкін. 1976 жылы өз компьютерінің болғанын көп адам қалаған жоқ. Бірақ қалайтындар саны бірте-бірте көбейіп, қазір жер бетіндегі әрбір 10 жасар бала компьютер қалайтын деңгейге жетті (бірақ оны «телефон» деп атайды).
Ең тамаша үйлесім — қандай да бір өзгерістің алдыңғы шебінде жүру мағынасында «болашақта өмір сүретін» және өздері қалайтын нәрсені жасап жатқан негізін қалаушылар тобы. Өте табысты стартаптардың көпшілігі осы түрге жатады. Стив Возняк компьютерді қалады. Марк Цукерберг колледж достарымен онлайн араласқысы келді. Ларри мен Сергей интернеттен ақпарат тапқысы келді. Бұл құрылтайшылардың барлығы өздері және замандастары қалаған нәрселерді жасады, ал олардың өзгерістің алдыңғы шебінде болуы болашақта мұндай нәрселерді одан да көп адам қалайтынын білдірді.
Алайда, ең мінсіз дернәсіл нарық өзің және құрдастарың болғанымен, бұл жалғыз ғана түр емес. Мәселен, дернәсіл нарық аймақтық та болуы мүмкін. Сіз бір жерге қызмет ету үшін бірдеңе жасайсыз да, содан кейін басқаларына кеңейесіз.
Бастапқы нарықтың шешуші ерекшелігі — оның шын мәнінде бар болуы. Бұл қарапайым нәрсе сияқты көрінуі мүмкін, бірақ оның болмауы — көптеген стартап идеяларының ең үлкен кемшілігі. Сіз жасап жатқан нәрсені дәл қазір қалайтын және оны сіздің олар ешқашан естімеген шағын компания екеніңізге қарамастан, барлық кемшіліктерімен бірге пайдалануға соншалықты құштар бір топ адам болуы керек. Олардың көп болуы шарт емес, бірақ тым болмаса біреулері болуға тиіс. Қолданушыларыңыз бар болса болғаны, оларды көбейтудің қарапайым тәсілдері табылады: олар қалайтын жаңа мүмкіндіктерді қосу, соларға ұқсас көбірек адамдарды табу, олардың достарына сізді ұсынуына қол жеткізу және т.б. Бірақ осы тәсілдердің барлығы үшін қолданушылардың қандай да бір бастапқы тобы қажет.
Сондықтан да YC серіктестері сұхбат кезінде осыған міндетті түрде назар аударады. Сіздің алғашқы қолданушыларыңыз кім болады және олардың мұны қалайтынын қайдан білесіз? Егер мен стартаптарды қаржыландыруды бір ғана сұраққа сүйеніп шешуім керек болса, ол: «Адамдардың мұны қалайтынын қайдан білесіз?» деген сұрақ болар еді.
Ең сенімді жауап: «Өйткені оны өзіміз және достарымыз қалайды». Ал осыдан кейін прототип жасап қойғаныңыз және ол өте қарабайыр болса да, достарыңыздың оны қолданып жатқаны, әрі оның ауыздан-ауызға таралып жатқаны туралы хабар берілсе, тіпті жақсы. Егер сіз осыны айта алсаңыз және өтірік айтпасаңыз, серіктестердің ұстанымы әдепкі «жоқ»-тан әдепкі «иә»-ге ауысады. Яғни, кедергі келтіретін басқа бір кемшілік болмаса, сіз өттіңіз деген сөз.
Дегенмен, бұл талапқа сай болу қиын. Airbnb бұған сай келмеді. Оларда бірінші бөлігі болды. Олар өздері қалайтын нәрсені жасады. Бірақ ол өздігінен таралмады. Сондықтан, сенімділіктің осы бір алтын стандартына жете алмасаңыз, мұңаймаңыз. Егер Airbnb оған жете алмаса, онда оның тым жоғары болғаны.
Іс жүзінде, егер YC серіктестері сіздің өз қолданушыларыңыздың қажеттіліктерін терең түсінетініңізді сезсе, соған қанағаттанады. Ал Airbnb құрылтайшыларында бұл қасиет болды. Олар бізге үй иелері мен қонақтарды не ынталандыратынын бүге-шүгесіне дейін айтып бере алды. Олар мұны өз тәжірибесінен білді, өйткені алғашқы үй иелерінің өздері болды. Оларға жауабын білмейтін сұрақ қоя алмадық. Пайдаланушы ретінде бұл идея бізді аса қызықтырмады, бірақ мұның ештеңені дәлелдемейтінін білдік, өйткені біз қолданушы ретінде қызықпаған көптеген табысты стартаптар болған еді. Біз іштей: «Олар не туралы айтып жатқанын жақсы түсінетін сияқты. Мүмкін олар дұрыс бағытты тапқан шығар. Әзірге өсіп жатқан жоқ, бірақ бәлкім YC барысында оны қалай өсіру керектігін түсінер», — дедік. Олар дәл солай істеді, бағдарлама басталғаннан кейін шамамен үш апта өткенде бәрін түсінді.
YC сұхбатында сіз істей алатын ең жақсы нәрсе — серіктестерге өз қолданушыларыңыз туралы білім беру. Сондықтан сұхбатқа дайындалғыңыз келсе, ең жақсы жолдардың бірі — қолданушыларыңызбен барып сөйлесіп, олардың нақты не ойлайтынын анықтау. Мұны сіз онсыз да істеуге тиіссіз.
Бұл оғаш сенгіштік болып көрінуі мүмкін, бірақ YC серіктестері нарық туралы ақпаратты негізін қалаушылардың өздерінен білуге иек артқысы келеді. Венчурлік инвесторлардың көбіне идеяның әлеуетті нарығын қалай бағалайтынын ойлап көріңізші. Олардың өздері бұл саланың сарапшысы бола бермейді, сондықтан олар идеяны маманға жіберіп, оның пікірін сұрайды. YC-де бұлай істеуге уақыт жоқ, бірақ егер YC серіктестері негізін қалаушылардың (а) не туралы айтып тұрғанын білетініне және (б) өтірік айтпайтынына көз жеткізсе, оларға сырттан салалық сарапшылар қажет болмайды. Олар өз идеясын бағалау кезінде негізін қалаушылардың өздерін сала маманы ретінде пайдалана алады.
Міне, сондықтан YC сұхбаттары таныстырылым (питч) емес. Мүмкіндігінше көптеген негізін қалаушыларға қаржы алуға мүмкіндік беру үшін, біз сұхбаттарды барынша қысқа — 10 минут етіп жасадық. Бұл серіктестер үшін таныстырылымдағы жанама дәлелдер арқылы сіздің не туралы айтып тұрғаныңызды білетін-білмейтініңізді және өтірік айтпағаныңызды түсінуге жеткілікті уақыт емес. Олар мәселені қазып, сізге сұрақтар қоюы керек. Жүйелі, рет-ретімен тыңдауға уақыт жоқ. Оларға кездейсоқ қолжетімділік қажет. [2]
YC сұхбатында сәттілікке жету туралы мен естіген ең жаман кеңес — сұхбатты өз бақылауыңызға алып, қалаған хабарламаңызды міндетті түрде жеткізу керек деген кеңес. Басқаша айтқанда, сұхбатты питчке айналдыру. ⟨күрделі балағат сөз⟩. Адамдар бұлай істеуге тырысқанда, қатты ашуың келеді. Сіз оларға сұрақ қоясыз, ал олар оған жауап берудің орнына, әбден жатталған таныстырылым мәтінін айта жөнеледі. Бұл 10 минутты өте тез тауысады.
YC сұхбатында не істеу керектігі туралы қазіргі немесе бұрынғы YC серіктесінен басқа ешкім сізге нақты кеңес бере алмайды. Тіпті сәтті болса да, тек сұхбаттан өткен адамдар мұны білмейді, бірақ серіктестердің көбірек не білгісі келетініне байланысты сұхбаттар сан түрлі пішінде өтеді. Кейде олар тек негізін қалаушылар туралы болса, кейде тек идея туралы болады. Кейде идеяның өте тар бір қыры туралы ғана болады. Негізін қалаушылар кейде сұхбаттан шығып, идеяларын толық түсіндіре алмағандарына шағымданады. Бұл рас, бірақ олар жеткілікті дәрежеде түсіндірді.
YC сұхбаты сұрақтардан тұратындықтан, оны жақсы өтудің жолы — оларға жақсы жауап беру. Мұның бір бөлігі — шынайы жауап беру. Серіктестер сіздің бәрін білуіңізді күтпейді. Бірақ егер сіз сұрақтың жауабын білмесеңіз, өтірік лағып құтылуға тырыспаңыз. Серіктестер көптеген тәжірибелі инвесторлар сияқты өтірікті бірден сезетін кәсіби маман, ал сіз (үміттенемін) әуесқой алдаушысыз. Егер сіз оларды алдауға тырысып, одан ештеңе шықпаса, олар тіпті сізге сәтсіздікке ұшырағаныңызды айтпауы да мүмкін. Сондықтан оларға бірдеңе сатуға тырысқаннан гөрі адал болған жақсы. Егер сұрақтың жауабын білмесеңіз, білмеймін деп айтыңыз да, оны қалай табатыныңызды жеткізіңіз немесе соған байланысты басқа бір сұрақтың жауабын айтыңыз.
Мәселен, сізден не нәрсе дұрыс болмай қалуы мүмкін деп сұраса, ең нашар жауап — «ешнәрсе». Бұл оларды идеяңыздың мінсіз екеніне сендірудің орнына, сіздің ақымақ немесе өтірікші екеніңізге көздерін жеткізеді. Одан да барлық қауіпті егжей-тегжейлі айтып берген әлдеқайда жақсы. Не дұрыс болмауы мүмкін деп сұрағанда сарапшылар дәл солай істейді. Серіктестер сіздің идеяңыздың тәуекелді екенін біледі. Осы кезеңдегі жақсы бәс дегеніміз осы: орасан зор нәтиженің кішкентай ғана ықтималдығы.
Бәсекелестер туралы сұрағанда да солай. Бәсекелестер стартаптарды сирек өлтіреді. Оларды нашар орындау құртады. Бірақ сіз бәсекелестеріңіздің кім екенін біліп, YC серіктестеріне өзіңіздің артықшылықтарыңыз бен кемшіліктеріңізді ашық айтуыңыз керек. YC серіктестері бәсекелестердің стартапты өлтірмейтінін білетіндіктен, бәсекелестер үшін сізге тым қатты шүйлікпейді. Алайда, егер сіз бәсекелестер туралы білмейтіндей көрінсеңіз немесе олар төндіретін қауіпті елемесеңіз, мұны назардан тыс қалдырмайды. Олар сіздің хабарсыз екеніңізді немесе өтірік айтып тұрғаныңызды нақты білмеуі мүмкін, бірақ оларға мұны нақты білудің қажеті де жоқ.
Серіктестер сіздің идеяңыздың мінсіз болуын күтпейді. Бұл — бастапқы қаржыландыру (seed investing). Бұл кезеңде олар тек үміт күттіретін гипотезаларды ғана күте алады. Бірақ олар сізден байыптылық пен шынайылықты күтеді. Сондықтан идеяңызды мінсіз етіп көрсетуге тырысу сізді жылпос немесе түк білмейтін адам сияқты көрсетсе, онда сіз қажетті нәрсені қажет емес нәрсе үшін құрбан еттіңіз.
Егер серіктестер үлкен нарыққа жол бар екеніне жеткілікті түрде сенсе, келесі сұрақ — сіз оны таба аласыз ба, жоқ па дегенге келеді. Бұл өз кезегінде үш нәрсеге байланысты: негізін қалаушылардың жалпы қасиеттері, олардың осы саладағы нақты тәжірибесі және олардың арасындағы қарым-қатынас. Негізін қалаушылар қаншалықты табанды? Олар өнім жасауды жақсы біле ме? Іс қиындаған кезде алға жылжи беретіндей төзімді ме? Олардың достығы қаншалықты мықты?
Airbnb негізін қалаушылары идея тұрғысынан жай ғана орташа болғанымен, бұл жағынан таңғаларлықтай жақсы нәтиже көрсетті. Олардың Обама мен Маккейн тақырыбындағы таңғы астық ботқаларды жасау арқылы өздерін қаржыландырғаны туралы оқиғасы оларды қаржыландыру туралы шешіміміздің ең маңызды факторы болды. Олар ол кезде мұны түсінбеді, бірақ оларға маңызсыз болып көрінген оқиға шын мәнінде олардың негізін қалаушы ретіндегі қасиеттерінің керемет дәлелі болды. Бұл олардың тапқыр, табанды және бірге жұмыс істей алатынын көрсетті.
Дегенмен, мұны тек ботқа туралы оқиға ғана көрсеткен жоқ. Бүкіл сұхбат олардың бұл іске шынымен бейжай қарамайтынын көрсетті. Олар мұны жай ғана ақша табу үшін немесе стартаптар сәнді болғандықтан істеп жүрген жоқ еді. Олардың бұл компанияда соншалықты тер төгуінің себебі — бұл олардың жеке жобасы болатын. Олар қызықты жаңа идеяны тапты және оны жай ғана жібере алмады.
Қаншалықты қарапайым естілсе де, бұл тек стартаптарда ғана емес, ең өршіл бастамалардың көпшілігінде ең қуатты мотиватор: өзің жасап жатқан нәрсеге шынайы қызығушылық таныту. Миллиардерлерді, тым болмаса компания құру арқылы миллиардер болғандарды шынымен алға жетелейтін нәрсе — осы. Компания — олардың жеке жобасы.
Миллиардерлер туралы аз адамның түсінетін бір жайт — олардың кез келгені жұмысты ертерек тоқтата алар еді. Олар компанияны сата алар еді немесе компанияны басқаратын басқа біреуді таба алар еді. Көптеген негізін қалаушылар солай істейді. Шынымен бай болатындар — жұмысын жалғастыра беретіндер. Ал оларды жұмысты жалғастыруға мәжбүр ететін нәрсе — тек ақша емес. Оларды жұмыс істеуге итермелейтін нәрсе — қаласа тоқтата алатын кез келген адамды жұмыс істеуге мәжбүр ететін сол бір ғана себеп: олардың бұдан басқа айналысқысы келетін ешнәрсесі жоқ.
Компания құру арқылы миллиардер болған адамдардың басты сапасы адамдарды қанау емес, міне, осы. Сондықтан YC негізін қалаушылардан осыны іздейді: шынайылық. Адамдардың стартап бастаудағы мақсаттары әдетте әртүрлі болады. Олар мұны көбінесе ақша табу, керемет болып көрінуге ұмтылу, мәселеге деген шынайы қызығушылық және біреуге жұмыс істегісі келмеу ниеттерінің жиынтығынан жасайды. Соңғы екеуі алғашқы екеуіне қарағанда әлдеқайда күшті қозғаушы күш. Құрылтайшылардың ақша тапқысы келуі немесе беделді көрінгісі келуі қалыпты жағдай. Көпшілігі солай етеді. Бірақ егер негізін қалаушылар мұны тек ақша табу үшін немесе тек керемет көріну үшін ғана істеп жүргендей көрінсе, олардың үлкен ауқымда табысқа жетуі екіталай. Ақша үшін істейтін құрылтайшылар бірінші жеткілікті үлкен сатып алу ұсынысын қабылдайды, ал беделді көріну үшін істейтіндер бұдан әлдеқайда жеңіл жолдардың бар екенін тез түсінеді. [3]
Y Combinator әрине, әрекет ету тәсілі адамдарды қанауға негізделген негізін қалаушыларды да көреді. YC олар үшін магнит тәрізді, өйткені олар YC брендіне ие болғысы келеді. Бірақ YC серіктестері ондай адамды байқағанда, оларды бірден қабылдамай тастайды. Егер жаман адамдардан жақсы негізін қалаушылар шықса, YC серіктестері моральдық дилеммаға тап болар еді. Бақытымызға орай олай емес, өйткені жаман адамдардан нашар негізін қалаушылар шығады. Құрылтайшылардың бұл қанаушы түрі үлкен көлемде табысқа жете алмайды, тіпті кішігірім ауқымда да сәттілікке жетуі екіталай, өйткені олар әрқашан жеңіл жолдарды (қысқа жолды) іздейді. Олар YC-дің өзін де қысқа жол ретінде көреді.
Олардың қанауы әдетте өздерінің бірлескен құрылтайшыларынан басталады, бұл — апат, себебі бірлескен құрылтайшылардың қарым-қатынасы — компанияның іргетасы. Содан кейін ол қолданушыларға көшеді, бұл да апат, өйткені сәтті стартаптың алғашқы қолданушылары болғысы келетін ерте бейімделушілерді (early adopters) алдау ең қиын. Мұндай құрылтайшы үміттене алатын ең жақсы нәрсе — біреуді алдап сатып алғызғанға дейін өтірікке құрылған ғимаратты әрең ұстап тұру. Бірақ ондай сатып алулар ешқашан аса үлкен болмайды. [4]
Егер кәсіби миллиардер іздеушілер адамдарды қанау іздейтін дағды емес екенін білсе, неге кейбір саясаткерлер бұл миллиардерлердің басты сипаты деп санайды?
Менің ойымша, олар бір адамның басқа адамға қарағанда соншалықты көп ақшасы болуы дұрыс емес деген сезімнен бастайды. Бұл сезімнің қайдан шыққанын түсінуге болады. Бұл біздің ДНҚ-мызда, тіпті басқа тіршілік иелерінің де ДНҚ-сында бар.
Егер олар бір адамның басқаларға қарағанда соншалықты көп ақшасы болуы олардың көңіліне қаяу түсіретінін айтумен ғана шектелсе, кім дауласар еді? Бұл менің де көңіліме тиеді және көп ақша табатын адамдар оны қоғам игілігі үшін пайдалануға моральдық тұрғыдан міндетті деп санаймын. Олардың жіберетін қателігі — кейбір адамдардың басқалардан әлдеқайда бай екеніне ренжуден бастап, өте үлкен көлемде ақша табудың ешқандай заңды жолы жоқ деген қорытындыға секіруі. Енді біз тек теріске шығаруға болатын ғана емес, сонымен бірге мүлдем жалған мәлімдемелерге келіп тірелеміз.
Әрине, жаман істер жасау арқылы байыған кейбір адамдар бар. Бірақ сонымен бірге өздерін нашар ұстап, одан онша көп пайда таппайтын адамдар да жетерлік. Сіздің өзіңізді қаншалықты нашар ұстайтыныңыз бен қанша ақша табатыныңыз арасында ешқандай байланыс жоқ — шын мәнінде, тіпті кері байланыс болуы мүмкін.
Бұл сандырақтың ең үлкен қаупі саясатты теріс бағытқа бұруында да емес, оның талапты жастарды адастыруында болуы мүмкін. Кедей балаларға бай болудың жолы — адамдарды қанау деп айтып, ал бай балалар бұрынғы буынның мұны қалай жасағанын көріп, істің шын мәнінде қалай болатынын біліп отырғанда, әлеуметтік мобильділікті жоюдың бұдан асқан жақсы жолын елестете аласыз ба?
Сізге мұның шын мәнінде қалай болатынын айтып берейін, тым болмаса өз балаларыңызға шындықты айта аласыз. Мұның бәрі қолданушыларға байланысты. Миллиардер болудың ең сенімді жолы — тез өсетін компания құру, ал тез өсудің жолы — қолданушылар қалайтын нәрсені жасау. Жаңадан ашылған стартаптардың қолданушыларды қуантудан басқа амалы жоқ, әйтпесе олар тіпті бастала да алмайды. Бірақ бұл шамшырақ болуын ешқашан тоқтатпайды және ірі компаниялар бұдан көз жазып қалса, өздеріне қауіп төндіреді. Қолданушыларды қуантуды тоқтатсаңыз, түбінде оны басқа біреу жасайды.
Қолданушылар — YC сұхбаттарында серіктестердің білгісі келетіні және мен он жыл бұрын біз қаржыландырған, ал қазір миллиардер болған құрылтайшылармен сөйлескенде білгім келетін нәрсе. Қолданушылар не қалайды? Олар үшін қандай жаңа нәрселер жасай аласыз? Миллиардер болған құрылтайшылар бұл тақырыпта әрқашан ықыласпен сөйлеседі. Олар осылай миллиардер болды.
Ескертпелер
[1] YC серіктестерінің бұл бағыттағы тәжірибесі мол болғандықтан, олар кейде негізін қалаушылардың өздері әлі көрмеген жолдарды көреді. Серіктестер мәмілелерде өз ықпалын күшейту үшін сатып алушылар жиі жасайтындай, күмәнданып тұрғандай кейіп танытуға тырыспайды. Негізін қалаушылар өз міндеті серіктестерді өз идеясының әлеуетіне сендіру деп санаса да, бұл рөлдер жиі ауысып отырады және негізін қалаушылар сұхбаттан өз идеясының ойлағаннан да зор әлеуеті бар екенін сезініп шығады.
[2] Іс жүзінде 7 минут та жеткілікті болар еді. 8-минутта пікіріңізді сирек өзгертесіз. Бірақ 10 минут әлеуметтік тұрғыдан қолайлы.
[3] Өзім де алғашқы стартапымда алғашқы жеткілікті үлкен сатып алу ұсынысын қабылдадым, сондықтан мұны істеген құрылтайшыларды кінәламаймын. Ақша табу үшін стартап бастауда тұрған ештеңе жоқ. Сізге қалай да ақша табу керек, ал кейбір адамдар үшін стартаптар — мұны істеудің ең тиімді жолы. Мен жай ғана олардың шынымен үлкен болатын стартаптар емес екенін айтып отырмын.
[4] Қазіргі уақытта олай емес, әйтеуір. Интернет доп-көпіршігі (Internet Bubble) кезінде кейбір ірі сатып алулар, тіпті кейбір үлкен IPO-лар болған еді.
Осы эссенің нобайларын оқып шыққаны үшін Тревор Блэквеллге, Джессика Ливингстонға, Роберт Морриске, Джефф Ралстонға және Хардж Таггарға алғыс айтамын.