Чираттагы эссемне нәрсә турында язарга икәнен хәл иткәндә, мин планлаштырган ике аерым язманың асылда бер үк нәрсә турында булуын күреп гаҗәпләндем.
Беренчесе — Y Combinator әңгәмәсен ничек уңышлы узарга икәне турында. Бу тема турында шулкадәр сафсата язылды ки, нигезләүчеләргә хакыйкатьне сөйләп бирү теләге белән инде ничә еллар йөри идем.
Икенчесе — сәясәтчеләрнең кайвакыт әйтә торган сүзе турында: имеш, миллиардер булуның бердәнбер юлы — кешеләрне эксплуатацияләү, һәм ни өчен бу фикернең ялгыш булуы хакында.
Укуыгызны дәвам итегез, һәм сез берьюлы икесен дә белерсез.
Мин сәясәтчеләрнең ялгышуын беләм, чөнки кайсы кешеләрнең миллиардер булачагын алдан чамалау минем эшем иде. Моны ничек эшләргә кирәклеген мин башкалардан ким белмим дип тулы хаклык белән әйтә алам. Әгәр миллиардер булуның ачкычы — миллиардерларның төп билгесе — кешеләрне эксплуатацияләү булса, профессиональ «миллиардерлар скауты» буларак, мин моны һичшиксез аңлар идем һәм, NFL скауты киң рәттәге кабул итүчеләрдә (wide receiver) тизлек эзләгән кебек, нәкъ менә шуңа оста кешеләрне эзләр идем.
Ләкин кешеләрне эксплуатацияләү сәләте — Y Combinator бөтенләй эзләми торган нәрсә. Чсылда, бу алар эзләгән нәрсәнең капма-каршысы. Y Combinator-ны сезгә акча бүлеп бирергә ничек күндерүне аңлатып, мин аларның нәрсә эзләвен сөйләрмен, һәм сез үзегез барысын да күрерсез.
YC иң элек ниндидер кулланучылар төркемен аңлаган һәм аларга кирәкле нәрсәне ясый белә торган нигезләүчеләрне эзли. Бу шулкадәр мөһим ки, хәтта YC-ның девизына әверелгән: «Кешеләргә кирәк булган нәрсәне ясагыз» (Make something people want).
Зур компания яраксыз продуктларны теләмәгән клиентларга ниндидер дәрәҗәдә көчләп тага ала, әмма стартапның моңа көче юк. Стартап үз икмәген үзе табарга, клиентларын чын-чынлап сөендерә торган әйберләр ясарга тиеш. Югыйсә ул беркайчан да канат җәеп китә алмаячак.
Менә биредә сезнең өчен дә, нигезләүче буларак, һәм сезгә акча бирергәме-юкмы икәнен хәл итәргә тырышучы YC партнерлары өчен дә кыенлыклар башлана. Базар икътисадында кешеләр теләгән, ләкин аларда әле булмаган нәрсәне ясау кыен. Базар икътисадының шәп ягы да шунда. Әгәр башка кешеләр бу ихтыяҗ турында белсәләр һәм аны канәгатьләндерә алсалар, алар моны күптән эшләгән булырлар иде, һәм сезнең стартапка урын калмас иде.
Димәк, сезнең YC әңгәмәсендәге сөйләшү яңа нәрсә турында булырга тиеш: я яңа ихтыяҗ, я аны канәгатьләндерүнең яңа ысулы турында. Һәм ул яңа гына түгел, билгесез дә булырга тиеш. Әгәр бу ихтыяҗның барлыгы һәм сезнең аны канәгатьләндерә алуыгыз төгәл билгеле булса, бу билгелелек зур һәм тиз үсүче табышта чагылыр иде, һәм сез башлангыч (seed) финанслау эзләп йөрмәс идегез.
Шуңа күрә YC партнерлары сезнең чын ихтыяҗ тапкан-тапмаганыгызны да, аны канәгатьләндерә алырсызмы-юкмы икәнен дә чамаларга тиешләр. Алар үз эшләренең бу өлешендә шундыйлар: профессиональ күрәзәчеләр. Моның өчен аларның 1001 кагыйдәсе бар, һәм мин аларның барысын да сезгә сөйләп бетермәячәкмен, ләкин иң мөһимнәрен шатланып әйтермен, чөнки аларны ялганлап булмый; аларны «хәл итүнең» бердәнбер юлы — нигезләүче буларак болай да эшләргә тиешле нәрсәне эшләү.
Гадәттә партнерлар ачыкларга тырыша торган беренче нәрсә — сез ясый торган нәрсә кайчан да булса күп кешегә кирәк булырмы-юкмы. Аның хәзер үк күп кешегә кирәк булуы мәҗбүри түгел. Продукт та, базар да үсәчәк һәм бер-берсенең үсешенә йогынты ясаячак. Ләкин ахыр чиктә зур базар булырга тиеш. Партнерлар нәкъ менә шуны ачыкларга тырышачак: зур базарга илтүче юл бармы? [1]
Кайвакыт зур базар булачагы ап-ачык күренеп тора. Әгәр Boom нинди дә булса самолет чыгара алса, халыкара авиакомпанияләр аны сатып алырга мәҗбүр булачак. Ләкин гадәттә бу ачык түгел. Гадәттә зур базарга илтүче юл кечкенә базарны үстерү аша үтә. Бу фикер яңа бер гыйбарә уйлап табарлык дәрәҗәдә мөһим, шуңа күрә бу кечкенә, ләкин үсә алырлык базарларны «личинка базар» (larval market) дип атыйк.
Личинка базарының камил үрнәге — 1976 елда оешкан чактагы Apple базары. 1976 елда күп кеше үз компьютеры булуын теләми иде. Ләкин теләүчеләр саны торган саен артты, һәм хәзер планетадагы һәр 10 яшьлек бала компьютер тели (тик аны «телефон» дип атый).
Иң камил комбинация — ниндидер үзгәрешләрнең алгы сафында булу мәгънәсендә «киләчәктә яшәүче» һәм үзләре теләгән нәрсәне төзүче нигезләүчеләр төркеме. Иң уңышлы стартапларның күбесе нәкъ менә шул төргә керә. Стив Возняк компьютер теләгән. Марк Цукерберг үзенең көллияттәге дуслары белән онлайн аралашырга теләгән. Ларри белән Сергей пәрәвездә кирәкле әйберләрне табарга теләгән. Бу нигезләүчеләрнең барысы да үзләре һәм үз тиңдәшләре теләгән нәрсәне төзегәннәр, һәм аларның үзгәрешләрнең алгы сызыгында булулары киләчәктә бу нәрсәләрне тагын да күбрәк кеше теләячәген аңлаткан.
Ләкин иң камил личинка базары үзең һәм үз тиңдәшләрең булса да, бу бердәнбер төр түгел. Личинка базары, мәсәлән, төбәк базары да булырга мөмкин. Сез бер урынга хезмәт күрсәтү өчен нәрсәдер төзисез, аннары башкаларга киңәясез.
Башлангыч базарның иң мөһим ягы — аның чыннан да бар булуы. Бу бик гади нәрсә кебек тоелырга мөмкин, ләкин аның булмавы — күпчелек стартап идеяләренең иң зур җитешсезлеге. Сез төзи торган нәрсәне нәкъ хәзер теләүче кешеләр булырга тиеш, һәм алар аны хәтта җитешсезлекләре һәм хаталары белән дә кулланырга әзер булырлык дәрәҗәдә көчле теләргә тиеш, гәрчә сез алар беркайчан да ишетмәгән кечкенә бер компания булсагыз да. Алар күп булырга тиеш түгел, ләкин беркадәр булырга тиеш. Кулланучыларыгыз булганда, тагын да күбрәк җәлеп итүнең ачык юллары бар: алар теләгән яңа функцияләр төзү, аларга охшаш башка кешеләрне эзләп табу, алар сезне үз дусларына киңәш итсен өчен эшләү һәм башкалар. Ләкин бу алымнарның барысы өчен дә башлангыч кулланучылар төркеме кирәк.
Димәк, әңгәмә вакытында YC партнерлары нәкъ менә шуны төпченәчәк. Сезнең беренче кулланучыларыгыз кемнәр булачак һәм аларның моны теләвен сез кайдан беләсез? Әгәр мин бер генә сорауга нигезләнеп стартапларга акча бирергәме-юкмы икәнен хәл итәргә тиеш булсам, ул «Кешеләрнең моны теләвен сез кайдан беләсез?» дигән сорау булыр иде.
Иң ышандырырлык җавап — «Чөнки без һәм безнең дусларыбыз моны тели». Әгәр моның артыннан сез инде прототип төзегәнсез дигән хәбәр килсә, һәм ул бик гади булса да, дусларыгыз аны куллана һәм сүз аша тарала икән, бу тагын да яхшырак. Әгәр сез моны әйтә алсагыз һәм алдамасагыз, партнерларның карашы гадәти «юк»тан гадәти «әйе»гә үзгәрәчәк. Димәк, башка җитди җитешсезлек булмаса, сез кабул ителдегез дигән сүз.
Ләкин бу бик катлаулы стандарт. Airbnb бу стандартка туры килмәде. Аларда беренче өлеше бар иде. Алар үзләре теләгән нәрсәне ясаган иде. Ләкин ул таралмый иде. Шуңа күрә, әгәр сез бу ышандыруның алтын стандартына җитмәсәгез, борчылмагыз. Әгәр Airbnb аңа җитмәгән булса, димәк ул стандарт артык югары.
Гәмәлдә, YC партнерлары сезнең кулланучыларыгызның ихтыяҗларын тирәнтен аңлавыгызны тойсалар, канәгать калачаклар. Ә Airbnb егетләрендә бу бар иде. Алар фатир хуҗаларын һәм кунакларны нәрсә рухландырганы турында барысын да сөйләп бирә алдылар. Алар моны үз тәҗрибәләреннән белделәр, чөнки беренче хуҗалар үзләре булган иде. Без аларга җавабын белмәгән бернинди сорау да бирә алмадык. Без үзебез кулланучы буларак бу идея белән артык сокланмадык, ләкин моның бернәрсәне дә исбатламавын аңлый идек, чөнки без кулланучы буларак сокланмаган күп кенә уңышлы стартаплар бар иде. Без үзебезгә: «Алар нәрсә турында сөйләгәннәрен беләләр кебек. Бәлки, монда берәр нәрсә бардыр. Әлегә ул үсми, ләкин бәлки алар YC барышында аны ничек үстерергә икәнен табарлар», — дия алдык. Һәм алар моны программа башланганнан соң якынча өч атна узгач эшләделәр дә.
YC әңгәмәсендә сез эшли алырлык иң яхшы нәрсә — партнерларга үз кулланучыларыгыз турында белем бирү. Шуңа күрә әңгәмәгә әзерләнергә теләсәгез, иң яхшы юлларның берсе — кулланучыларыгыз белән сөйләшергә бару һәм аларның нәкъ нәрсә уйлаганын белү. Сез болай да шуны эшләргә тиешсез.
Бу сәер дәрәҗәдә артык ышанучан булып күренергә мөмкин, ләкин YC партнерлары базар турында мәгълүматны нигезләүчеләрдән ишетергә тели. Гадәттә венчур инвесторларның (VC) идеянең потенциаль базарын ничек бәяләве турында уйлагыз. Алар гадәттә үзләре өлкә белгечләре түгел, шуңа күрә алар идеяне белгечкә җибәрәләр һәм аның фикерен сорыйлар. YC-ның моны эшләргә вакыты юк, ләкин әгәр YC партнерлары нигезләүчеләрнең (а) нәрсә турында сөйләгәннәрен белүләренә һәм (б) алдамауларына инансалар, аларга читтән белгечләр кирәкми. Үз идеяләрен бәяләгәндә алар нигезләүчеләрнең үзләрен белгеч буларак куллана алалар.
Менә ни өчен YC әңгәмәләре презентация (pitch) түгел. Мөмкин кадәр күбрәк нигезләүчегә финанслау алу мөмкинлеге бирү өчен, без әңгәмәләрне мөмкин кадәр кыска иттек: 10 минут. Бу вакыт партнерларга, презентациядәге турыдан-туры булмаган билгеләргә карап, сезнең нәрсә сөйләгәнегезне белүегезне һәм алдамавыгызны аңлау өчен җитми. Аларга тирәнгә керергә һәм сораулар бирергә кирәк. Эзлекле карап чыгу (sequential access) өчен вакыт юк. Аларга ирекле керү (random access) кирәк. [2]
YC әңгәмәсендә ничек уңышка ирешергә дигән киңәшләр арасында мин ишеткән иң начары — әңгәмәне үз кулыгызга алырга һәм үзегез теләгән фикерне җиткерергә тырышырга кирәк дигәне. Башкача әйткәндә, әңгәмәне гади презентациягә әйләндерү. ⟨катлаулы сүгенү сүзе⟩. Кешеләр шулай эшләргә тырышканда бик нык ачу килә. Сез аларга сорау бирәсез, ә алар, җавап бирү урынына, алдан әзерләнгән презентация өзеген сөйли башлый. Бу 10 минутны бик тиз ашап бетерә.
YC әңгәмәсендә нәрсә эшләргә кирәклеге турында хәзерге яки элеккеге YC партнерыннан башка беркем дә төгәл киңәш бирә алмый. бары тик әңгәмә генә узган кешеләр, хәтта уңышлы узган булсалар да, моны бөтенләй белмиләр: әңгәмәләр, партнерларның иң элек нәрсә белергә теләвенә карап, төрле формада уза. Кайвакыт алар тулысынча нигезләүчеләр турында була, башка вакытта тулысынча идея турында. Кайвакыт идеянең бик тар бер ягы турында. Нигезләүчеләр кайвакыт үз идеяләрен тулысынча аңлата алмауларына зарланып әңгәмәдән чыгып китәләр. Бу дөрес, ләкин алар җитәрлек дәрәҗәдә аңлаттылар.
YC әңгәмәсе сораулардан торганлыктан, аны яхшы узуның юлы — аларга яхшы җавап бирү. Моның бер өлеше — эчкерсез җавап бирү. Партнерлар сездән барысын да белүегезне көтми. Ләкин сез берәр сорауга җавап белмәсәгез, арттырып ялганлап котылырга тырышмагыз. Партнерлар, күпчелек тәҗрибәле инвесторлар кебек, ялганны профессиональ сизүчеләр, ә сез (дип өметләнәм) — үзешчән алдакчы. Һәм сез аларны алдарга тырышып, барып чыкмаса, алар сезгә уңышсызлыкка очравыгызны әйтмәскә дә мөмкин. Шуңа күрә аларны кызыктырырга тырышуга караганда намуслы булу яхшырак. Берәр сорауга җавап белмәсәгез, белмәвегезне әйтегез һәм аны ничек табарга җыенуыгызны аңлатыгыз, яисә бәйле башка бер сорауга җавап бирегез.
Мәсәлән, сездән нәрсә начар китәргә мөмкин дип сорасалар, иң начар җавап — «бернәрсә дә». Идеягезнең камил булуына ышандыру урынына, бу сезнең юләр яки алдакчы булуыгызга инандырачак. Афәтле детальләргә кадәр кереп китү күпкә хәерлерәк. Нәрсә начар китәргә мөмкин дип сорагач, белгечләр нәкъ шулай итә. Партнерлар сезнең идеянең куркыныч икәнен беләләр. Бу этапта яхшы ставка нәкъ менә шулай күренә: зур нәтиҗәнең кечкенә генә ихтималы.
Көндәшләр турында сорасалар да шул ук. Көндәшләр стартапларны бик сирәк үтерә. Начар үтәү үтерә. Ләкин сез көндәшләрегезнең кем икәнен белергә һәм YC партнерларына үз чагыштырма көчле һәм көчсез якларыгызны ачыктан-ачык әйтергә тиешсез. YC партнерлары көндәшләрнең стартапларны үтермәвен белгәнгә, алар моның өчен сезне артык гаепләмәячәк. Ләкин сез көндәшләр турында белмәгән кебек күренсәгез яки алар тудырган куркынычны киметеп күрсәтсәгез, алар моны сезгә каршы кулланачак. Сезнең белмәвегезнеме яисә алдавыгызнымы алар төгәл белмәскә мөмкин, ләкин аларга моны белү кирәк тә түгел.
Партнерлар сезнең идеянең камил булуын көтми. Бу — башлангыч этапка инвестиция кертү. Бу этапта алар өметле фаразларны гына көтә алалар. Ләкин алар сезнең уйланучан һәм намуслы булуыгызны көтәләр. Шуңа күрә, идеягезне камил итеп күрсәтергә тырышу сезне артык җиңел карашлы яки бернәрсә белми торган итеп күрсәтсә, сез үзегезгә кирәк булмаган нәрсә өчен чынлап та кирәкле нәрсәне корбан иткәнсез дигән сүз.
Әгәр партнерлар зур базарга илтүче юл барлыгына җитәрлек дәрәҗәдә инансалар, чираттагы сорау — сез аны таба алырсызмы-юкмы. Бу үз чиратында өч нәрсәгә бәйле: нигезләүчеләрнең гомуми сыйфатлары, аларның бу өлкәдәге махсус белемнәре һәм алар арасындагы мөнәсәбәтләр. Нигезләүчеләр никадәр нык тәвәккәл? Алар әйберләрне төзүгә остамы? Эшләр начар барганда дәвам итәрлек чыдамлымы? Аларның дуслыгы никадәр нык?
Airbnb идея ягыннан яхшы гына күрсәткечкә ия булса да, бу өлкәдә алар искиткеч яхшы иде. Аларның Обама һәм Маккейн тематикасындагы иртәнге аш ярмалары сатып үз-үзләрен финанслаулары турындагы тарих безнең аларга акча бирү карарыбызда иң мөһим фактор булды. Алар ул вакытта моны аңламадылар, ләкин аларга кызыксыз булып тоелган бу вакыйга чынлыкта аларның нигезләүче сыйфатларының искиткеч яхшы дәлиле иде. Бу аларның тапкыр, тәвәккәл булуларын һәм бергә эшли алуларын күрсәтте.
Ләкин моны ярма турындагы тарих кына күрсәтмәде. Бөтен әңгәмә аларның битараф түгеллеген күрсәтте. Алар моны бары тик акча өчен яки стартаплар кызык булганга гына эшләми иде. Аларның бу компания өстендә шулкадәр тырышып эшләүләренең сәбәбе — бу аларның үз проекты иде. Алар кызыклы яңа идея тапканнар иде һәм аны ташлап китә алмыйлар иде.
Никадәр гади яңгыраса да, бу — стартапларда гына түгел, иң зур максатлы башлангычларның күбесендә дә иң көчле этәргеч көч: үзең төзегән нәрсә белән чын-чынлап кызыксыну. Миллиардерларны, яисә, ким дигәндә, компания башлап миллиардер булганнарны чынлыкта менә шул йөртә. Компания — аларның үз проекты.
Миллиардерлар турында бик азлар аңлаган бер нәрсә бар: аларның барысы да иртәрәк туктый алыр иде. Алар үз компанияләрен сатып җибәрә яки аны җитәкләр өчен башка кеше таба алырлар иде. Күп кенә нигезләүчеләр шулай итә дә. Чыннан да баеган кешеләр — эшләүне дәвам итүчеләр. Һәм аларны эшләүне дәвам итәргә мәҗбүр иткән нәрсә — акча гына түгел. Аларны эштә тотучы нәрсә — теләсә туктый алырлык башка һәркемне эшләргә мәҗбүр итүче шул ук нәрсә: аларның башка бернәрсә дә эшлисе килми.
Компания башлап миллиардер булган кешеләрнең төп сыйфаты — кешеләрне эксплуатацияләү түгел, ә менә шул. Димәк, YC нигезләүчеләрдә нәкъ менә шуны эзли: чынлыкны, ихласлыкны. Кешеләрнең стартап башлау ниятләре гадәттә төрле була. Алар гадәттә моны акча эшләү теләге, дәрәҗәле күренү теләге, проблемага чын кызыксыну һәм башка берәүгә эшләргә теләмәүнең берләшмәсеннән чыгып эшлиләр. Соңгы икесе беренче икесенә караганда көчлерәк этәргеч булып тора. Нигезләүчеләрнең акча эшләргә яки дәрәҗәле күренергә теләвендә бернинди начарлык та юк. Күпләр шулай тели. Ләкин әгәр нигезләүчеләр моны бары тик акча эшләү өчен яки бары тик дәрәҗәле күренү өчен эшли кебек тоелса, аларның зур масштабта уңышка ирешүләре икеле. Акча өчен эшләүче нигезләүчеләр беренче җитәрлек зур сатып алу тәкъдимен кабул итәчәк, ә дәрәҗәле күренү өчен эшләүчеләр тиз арада моның өчен күпкә авыртусызрак юллар барлыгын аңлаячак. [3]
Y Combinator эш алымнары кешеләрне эксплуатацияләүгә нигезләнгән нигезләүчеләрне, әлбәттә, күрә. YC алар өчен магнит булып тора, чөнки аларга YC бренды кирәк. Ләкин YC партнерлары шундый кешене сизү белән, аны кире кагалар. Әгәр начар кешеләрдән яхшы нигезләүчеләр чыкса, YC партнерлары әхлакый сайлау алдында калыр иде. Бәхеткә, алай түгел, чөнки начар кешеләрдән начар нигезләүчеләр чыга. Мондый эксплуататор төрендәге нигезләүче зур масштабта уңышка ирешә алмаячак, һәм хәтта, мөгаен, кечкенәсендә дә булдыра алмас, чөнки алар һәрвакыт кыска юллар эзләячәкләр. Алар YC-ның үзен дә җиңел юл дип күрәләр.
Аларның эксплуатациясе гадәттә үзләренең бергә нигезләүчеләреннән башлана, бу исә һәлакәтле, чөнки бергә нигезләүчеләрнең мөнәсәбәте — компаниянең нигезе. Аннары ул кулланучыларга күчә, бу да һәлакәтле, чөнки уңышлы стартап үзенең башлангыч кулланучылары итеп күрергә теләгән беренче кулланучыларны (early adopters) алдау иң кыены. Мондый нигезләүче өметләнә алган иң яхшы нәрсә — кем дә булса сатып алсын өчен алдау бинасын җимерелмичә тотып тору. Ләкин мондый сатып алу беркайчан да бик зур булмый. [4]
Әгәр профессиональ миллиардерлар скаутлары кешеләрне эксплуатацияләүнең эзләргә кирәкле осталык түгеллеген белә икән, ни өчен кайбер сәясәтчеләр моны миллиардерларның төп билгесе дип саный?
Минемчә, алар бер кешенең башкаларга караганда күпкә күбрәк акчасы булуы гаделсезлек дигән хисләрдән чыгып фикер йөртәләр. Бу хиснең кайдан килеп чыкканын аңлап була. Бу безнең ДНК-да бар, хәтта башка төрләрнең ДНК-сында да бар.
Әгәр алар бер кешенең башкаларга караганда күпкә күбрәк акчасы булуы үзләрендә начар хисләр уята дип кенә әйтсәләр, кем моңа каршы килер иде? Бу миндә дә начар хисләр уята, һәм мин күп акча эшләүче кешеләрнең аны уртак иминлек өчен куллану буенча әхлакый бурычы бар дип саныйм. Аларның хатасы шунда: кайбер кешеләрнең башкаларга караганда күпкә баерак булуыннан күңелләре төшүгә карап, алар бик зур күләмдә акча эшләүнең бернинди законлы юлы юк дигән нәтиҗәгә сикерәләр. Менә монда без кире кагып була торган гына түгел, ә чыннан да ялган булган раслауларга килеп җитәбез.
Начар эшләр эшләп баеган кайбер кешеләр, һичшиксез, бар. Ләкин үзен начар тотып та, моннан әллә ни акча эшли алмаган бик күп кешеләр дә бар. Үзеңне никадәр начар тотуың белән никадәр акча эшләүең арасында бернинди бәйләнеш юк — дөресен әйткәндә, бәлки кире пропорциональ бәйләнештер.
Бу сафсатаның иң зур куркынычы сәясәтне ялгыш юлга юнәлтүендә дә түгелдер, бәлки максатчан кешеләрне адаштыруындадыр. Сез социаль мобильлекне юк итүнең ярлы балаларга «баюның юлы — кешеләрне эксплуатацияләү» дип сөйләүдән дә яхшырак юлын күз алдына китерә аласызмы, шул ук вакытта бай балалар, алдагы буынның моны ничек эшләгәнен күреп, эшнең чынлыкта ничек икәнен белеп торалар?
Эшнең чынлыкта ничек эшләнгәнен мин сезгә сөйләрмен, сез, ким дигәндә, үз балаларыгызга хакыйкатьне сөйли алсын өчен. Барысы да кулланучыларга бәйле. Миллиардер булуның иң ышанычлы юлы — тиз үсүче компания ачу, ә тиз үсүнең юлы — кулланучылар теләгән нәрсәне ясау. Яңа башланган стартапларның кулланучыларны сөендерүдән башка чарасы юк, югыйсә алар хәтта кузгалып та китә алмаячак. Ләкин бу беркайчан да төп юл күрсәткеч йолдыз булудан туктамый, һәм зуррак компанияләр үз куркынычлары астында гына аңа күз йома ала. Кулланучыларны сөендерүдән туктагыз, һәм ахыр чиктә моны башка берәү эшләячәк.
YC әңгәмәләрендә партнерлар кулланучылар турында белергә тели, һәм мин ун ел элек без акча биргән һәм хәзер миллиардер булган нигезләүчеләр белән сөйләшкәндә дә нәкъ менә шул хакта белергә телим. Кулланучылар нәрсә тели? Алар өчен нинди яңа нәрсәләр төзи аласыз? Миллиардер булган нигезләүчеләр бу тема турында һәрвакыт бик теләп сөйләшә. Алар нәкъ менә шулай миллиардер булдылар да.
Искәрмәләр
[1] YC партнерларының моны эшләүдә шулкадәр зур тәҗрибәсе бар ки, алар кайвакыт нигезләүчеләр үзләре дә әле күрмәгән юлларны күрәләр. Сату-алу килешүләрендә үз өстенлекләрен арттыру өчен еш кына шикләнгән кыяфәт чыгаручы сатып алучылар кебек, партнерлар шик белдерергә тырышмыйлар. Нигезләүчеләр үз бурычын партнерларны идеянең потенциалына ышандыру дип санасалар да, бу рольләр еш кына алмашына, һәм нигезләүчеләр әңгәмәдән үз идеяләренең алар уйлаганнан да зуррак потенциалга ия булуын аңлап чыгалар.
[2] Гәмәлдә 7 минут та җитәр иде. 8 нче минутта сез фикерегезне бик сирәк үзгәртәсез. Ләкин 10 минут җәмгыять өчен уңайлырак.
[3] Мин үзем дә беренче стартапымда беренче җитәрлек зур сатып алу тәкъдимен кабул иттем, шуңа күрә моны эшләгән өчен нигезләүчеләрне гаепләмим. Акча эшләү өчен стартап башлауда бернинди начарлык та юк. Сезгә ничек тә булса акча эшләргә кирәк, һәм кайбер кешеләр өчен стартаплар моны эшләүнең иң нәтиҗәле юлы. Мин бары тик боларның чыннан да бик зур булып китә торган стартаплар түгеллеген генә әйтәм.
[4] Хәзерге көннәрдә һәрхәлдә алай түгел. Интернет күпереге (Dot-com bubble) чорында кайбер зурлары булды, һәм чыннан да зур IPO-лар да булды.
Моның караламаларын укыганнары өчен Тревор Блэквеллга, Джессика Ливингстонга, Роберт Морриска, Джефф Ралстонга һәм Хардж Таггарга рәхмәт.