Был йәйҙә, эксперимент сифатында, мин һәм бер нисә дуҫым бер төркөм яңы стартаптарға башланғыс финанслау бирәбеҙ. Был эксперимент, сөнки беҙ күпселек инвесторҙарға ҡарағанда йәшерәк ойоштороусыларҙы финансларға әҙербеҙ. Шуға күрә быны йәй көнө эшләйбеҙ ҙә — хатта колледж студенттары ла ҡатнаша алһын өсөн.
Google һәм Yahoo миҫалында аспиранттарҙың уңышлы стартаптар башлай алыуын беләбеҙ. Һәм үҙ тәжрибәбеҙҙән ҡайһы бер студенттарҙың күпселек аспиранттар кеүек үк һәләтле булыуын беләбеҙ. Стартап ойоштороусылар өсөн ҡабул ителгән йәш сиге яйлап түбәнәйә бара. Беҙ иң түбәнге сикте табырға тырышабыҙ.
Ғариза биреү мөҙҙәте бөттө, һәм беҙ 227 ғаризаны ҡарап сығабыҙ. Беҙ уларҙы ике категорияға — өмөтлө һәм өмөтһөҙҙәргә бүлергә уйлағайныҡ. Ләкин тиҙҙән беҙгә өсөнсөһө кәрәклеген күрҙек: өмөтһөҙ идеялары булған өмөтлө кешеләр. [1]
Artix этабы
Беҙ быны көтөргә тейеш инек. Нигеҙләүселәр төркөмөнөң, стартап кешеләр аҡса түләй торған нәмә эшләргә тейешлеген аңлағансы, башта бер яраҡһыҙ идеяны үтеүе — бик ғәҙәти хәл. Дөрөҫөн әйткәндә, беҙ үҙебеҙ ҙә шуны уҡ үттек.
Viaweb — Роберт Моррис менән мин башлаған беренсе стартап түгел ине. 1995 йылдың ғинуарында беҙ һәм бер нисә дуҫыбыҙ Artix тип аталған компания астыҡ. План — сәнғәт галереяларын Селтәргә (Web) сығарыу ине. Үткәндәргә ҡарап, беҙ нисек бындай ахмаҡ нәмәгә ваҡытыбыҙҙы сарыф итә алдыҡ икән, тип аптырайым. Галереялар хәҙер ҙә, ун йыл үткәс тә, Селтәрҙә булыуға әллә ни һоҡланып бармай. Улар, антиквар кибете кеүек, үҙ коллекцияларының теләһә ниндәй осраҡлы ҡунаҡҡа күренеп тороуын теләмәй. [2]
Бынан тыш, сәнғәт әҫәрҙәре менән сауҙа итеүселәр — донъялағы иң технофоб кешеләр. Улар был һөнәрҙе теүәл фәндәр өлкәһендәге карьера менән оҙаҡ икеләнгәндән һуң һайламаған. Беҙ уларға ни өсөн Селтәрҙә булырға кәрәклеген аңлатырға килгәнгә тиклем, күпселеге Web-ты бер ҡасан да күрмәгән ине. Ҡайһы берәүҙәренең хатта компьютерҙары ла юҡ ине. Был хәлде ҡатмарлы һатыу тип кенә атау дөрөҫ булмаҫ ине; тиҙҙән беҙ сайттарҙы бушлай төҙөү кимәленә төштөк, һәм хатта бушлай яһауға ла галереяларҙы күндереүе ауыр булды.
Яйлап беҙҙең башыбыҙға бер фекер килде: сайттарҙы теләмәгән кешеләргә яһарға тырышыу урынына, уларҙы теләгәндәргә яһарға була бит. Дөрөҫөрәге, сайттар теләгән кешеләргә үҙ сайттарын яһарға мөмкинлек биргән программа тәьминәте яһарға. Шулай итеп беҙ Artix-ты ташланыҡ һәм онлайн-кибеттәр төҙөү өсөн программа тәьминәте етештереү маҡсатында яңы компания — Viaweb-ты башланыҡ. Быныһы уңышҡа өлгәште.
Был яҡтан беҙ яҡшы компанияла. Microsoft та Пол Аллен менән Билл Гейтс башлаған беренсе компания түгел ине. Беренсеһе Traf-o-data тип атала ине. Ул Micro-soft кеүек уңышлы булмағанға оҡшай.
Робертты яҡлап әйткәндә, ул Artix-ҡа шикләнеп ҡарай ине. Мин уны бында өйрәп индерҙем. [3] Ләкин уның да өмөтләнгән мәлдәре булды. Һәм әгәр ул ваҡытта 29 һәм 30 йәштә булған беҙ шундай бөтөнләй башһыҙ идеяға ҡыҙыға алғанбыҙ икән, 21 йәки 22 йәшлек хакерҙарҙың беҙгә аҡса эшләүгә өмөтө аҙ булған идеялар тәҡдим итеүенә аптырарға ярамай.
Натюрморт эффекты
Ни өсөн былай була? Ни өсөн яҡшы хакерҙарҙың бизнес-идеялары насар була?
Әйҙәгеҙ, үҙебеҙҙең осраҡты ҡарайыҡ. Беҙҙең шундай яраҡһыҙ идеяға эйә булыуыбыҙҙың бер сәбәбе — был башыбыҙға килгән иң тәүге нәмә ине. Мин ул ваҡытта Нью-Йоркта ас рәссам булырға тырышып ята инем (ас булыу яғы ысынында бик еңел), шуға күрә галереялар буйлап йөрөй инем. Web тураһында белгәс, был икеһен берләштереү тәбиғи кеүек тойолдо. Галереялар өсөн веб-сайттар яһау — бына бит ул шәп уй!
Әгәр берәй нәмә өҫтөндә йылдар буйы эшләргә йыйынһағыҙ, башығыҙға килгән тәүге уйға тотонғансы, кәм тигәндә бер-ике көн төрлө идеяларҙы үлсәп ҡарау аҡыллы булыр ине, тип уйларһығыҙ. Уйларһығыҙ. Ләкин кешеләр улай итмәй. Ысынында был — натюрморттар төшөргәндә даими осрай торған проблема. Өҫтәлгә бер өйөм әйбер ултыртаһың һәм улар ҡыҙыҡлы күренһен өсөн бәлки биш-ун минут уларҙың урынын алмаштыраһың. Ләкин һүрәт төшөрә башларға шул тиклем түҙемһеҙләнәһең, хатта ун минут буйы көйләү бик оҙаҡ тойола. Шулай итеп төшөрә башлайһың. Өс көндән һуң, уға егерме сәғәт текәлеп ултырғандан һуң, шундай уңайһыҙ һәм күңелһеҙ композиция ҡорған өсөн үҙеңде битәрләйһең, ләкин ул ваҡытта инде һуң була.
Проблеманың бер өлөшө шунда: ҙур проекттар бәләкәй проекттарҙан үҫеп сығыусан. Бер буш сәғәтең булғанда тиҙ генә һыҙма яһар өсөн натюрморт ҡораһың, ә бер нисә көндән һуң да һаман уның өҫтөндә эшләп ултыраһың. Мин бер ваҡыт дүрт минут самаһы ваҡытта ҡорған натюрморттың өс вариантын төшөрөү өсөн бер ай сарыф иттем. Һәр этапта (бер көн, бер аҙна, бер ай) мин инде шул тиклем күп ваҡыт һалдым, үҙгәртергә инде һуң, тип уйланым.
Шулай итеп, насар идеяларҙың иң ҙур сәбәбе — натюрморт эффекты: һин осраҡлы бер идея уйлап табаһың, уға сумаһың, ә һуңынан һәр этапта (бер көн, бер аҙна, бер ай) уға шул тиклем күп ваҡыт һалған кеүек тойола һәм был мотлаҡ иң шәп идея булырға тейеш кеүек күренә.
Быны нисек төҙәтергә? Мин сумыу ғәҙәтенән баш тартырға кәрәк тип уйламайым. Идеяға сумыу — яҡшы нәмә. Сара икенсе осонда: ниндәйҙер нәмәгә ваҡыт һалыу уны яҡшы яһамауын аңлауҙа.
Был атамалар осрағында иң асыҡ күренә. Viaweb башта Webgen тип атала ине, ләкин беҙ кемдеңдер тап шундай исемле продукты барлығын белдек. Беҙ үҙ исемебеҙгә шул тиклем бәйләнгәйнек, хатта уға уны беҙгә ҡалдырыу өсөн компанияның 5%-ын тәҡдим иттек. Ләкин ул ризалашманы, шуға беҙгә икенсеһен уйларға тура килде. [4] Иң яҡшы уйлап тапҡаныбыҙ Viaweb булды, ул башта беҙгә оҡшаманы. Был яңы әсәйле булыу кеүек ине. Ләкин өс көн эсендә беҙ уны яраттыҡ, ә Webgen ябай һәм иҫкесә яңғырай башланы.
Әгәр атама кеүек ябай нәмәне үҙгәртеү ҙә ауыр икән, идеяны сүплеккә ташлауҙың ни тиклем ҡатмарлы булыуын күҙ алдына килтерегеҙ. Атаманың башығыҙға тоташҡан бер генә нөктәһе бар. Ә компания идеяһы һеҙҙең уйҙарығыҙға үрелеп инә. Шуға күрә быны аңлы рәүештә иҫәпкә алырға кәрәк. Һис шикһеҙ сумығыҙ, ләкин һуңыраҡ иртәнге ҡаты яҡтылыҡта үҙ идеяғыҙға ҡарап һорарға онотмағыҙ: был кешеләр аҡса түләрлек нәмәме? Был, беҙ эшләй алған бөтә нәмәләр араһында, кешеләр иң күп аҡса түләйәсәк нәмәме?
Бысраҡ
Artix менән эшләгән икенсе хатабыҙ ҙа бик таралған. Галереяларҙы Селтәргә сығарыу шәп кеүек тойолдо.
Атайым өйрәткән иң ҡиммәтле нәмәләрҙең береһе — Йоркширҙың элекке мәҡәле: ҡайҙа бысраҡ, шунда баҡыр (аҡса). Йәғни күңелһеҙ эш яҡшы түләнә. Һәм бында тағы ла мөһимерәге, киреһенсә. Кешеләргә оҡшаған эш ихтыяж һәм тәҡдим сәбәптәре арҡаһында яҡшы түләнмәй. Иң сикке осраҡ — программалау телдәрен эшләү, ул бөтөнләй түләнмәй, сөнки кешеләр уны шул тиклем ярата, хатта бушлай эшләй.
Беҙ Artix-ты башлағанда, мин әле лә бизнесҡа икеләнеп ҡарай инем. Бер аяғым менән сәнғәт донъяһында ҡалырға теләнем. Бик ҙур, ҙур хата. Бизнесҡа инеү — дельтапланда осоу кеүек: уны йә бөтә күңелең менән эшләргә кәрәк, йә бөтөнләй эшләмәҫкә. Компанияның, һәм бигерәк тә стартаптың маҡсаты — аҡса эшләү. Һеҙҙең тоғролоғоғоҙ икегә бүленә алмай.
Был һеҙгә спам таратыу йәки берҙән-бер маҡсаты патент дәғүәләре булған компания асыу кеүек иң ерәнгес эштәрҙе башҡарырға кәрәк тигәнде аңлатмай. Мин шуны әйтергә теләйем: әгәр һеҙ шәп нәмә эшләй торған компания башлайһығыҙ икән, маҡсатығыҙ аҡса эшләү һәм, бәлки, шәп булыу булырға тейеш, шәп булыу һәм, бәлки, аҡса эшләү түгел.
Аҡса эшләү үҙе үк етерлек дәрәжәлә ауыр, уны осраҡлы рәүештә генә эшләп булмай. Әгәр ул һеҙҙең беренсе өҫтөнлөгөгөҙ булмаһа, уның килеп сығыуы икеле.
Гиеналар
Artix-тағы мотивтарыбыҙҙы барлағанда, мин өсөнсө хатаны күрәм: ҡурҡаҡлыҡ. Әгәр ул ваҡытта беҙгә электрон сауҙа (e-commerce) бизнесына инергә тәҡдим итһәләр, беҙ был идеяны ҡот осҡос тип табыр инек. Сөнки бындай өлкәлә һәр береһендә бишәр миллион доллар венчур аҡсаһы булған ҡурҡыныс стартаптар хакимлыҡ итер тип уйланыр ине. Шул уҡ ваҡытта беҙ сәнғәт галереялары өсөн веб-сайттар төҙөү буйынса сағыштырмаса аҙыраҡ конкуренциялы бизнеста үҙебеҙҙе тота алырбыҙ тип ышана инек.
Беҙ хәүефһеҙлек яғына саманан тыш ныҡ тайпылдыҡ. Ғәмәлдә иһә венчур капиталлы стартаптар ул тиклем ҡурҡыныс түгел булып сыҡты. Улар программа яҙҙырыу урынына шул аҡсаны туҙҙырырға тырышыу менән бик мәшғүл ине. 1995 йылда электрон сауҙа бизнесы пресс-релизтар буйынса бик конкуренциялы ине, ләкин программа тәьминәте буйынса улай түгел ине. Һәм ысынында бер ҡасан да булманы. Open Market (рухтары шат булһын) кеүек эре балыҡтар үҙҙәрен продукт компанияһы итеп күрһәтергә тырышҡан консалтинг компаниялары ғына ине [5], ә баҙарҙың беҙ торған осондағы тәҡдимдәр Perl телендәге бер-ике йөҙ юллыҡ скрипттар ине. Йәки Perl телендә бер нисә йөҙ юл итеп яҙыла алыр ине; ғәмәлдә улар, бәлки, C++ йәки Java телендә тиҫтәләрсә мең юл ине. Беҙ электрон сауҙаға ысынлап тотонғас, ярышыуҙың ғәжәпләнерлек дәрәжәлә еңел булыуы асыҡланды.
Ни өсөн беҙ ҡурҡтыҡ һуң? Беҙ программалауҙа яҡшы икәнебеҙҙе белә инек, ләкин үҙебеҙ "бизнес" тип атаған серле, айырып аңлай алмаған нәмәне башҡарыу һәләтебеҙгә ышаныс юҡ ине. Ысынында "бизнес" тигән нәмә юҡ. Һатыу, танытыу, кешеләр нимә теләгәнен аңлау, күпме хаҡ ҡуйырға кәрәклеген хәл итеү, клиенттарға ярҙам күрһәтеү, иҫәп-хисаптарҙы түләү, клиенттарҙан аҡса алыу, юридик шәхес теркәү, аҡса йыйыу һәм башҡалар бар. Һәм был йыйылма күренгәнсә ҡатмарлы түгел, сөнки ҡайһы бер бурыстар (мәҫәлән, аҡса табыу һәм теркәлеү) — ҙурһыңмы, бәләкәйһеңме — O(1) күләмендәге мәшәҡәт, ә башҡалары (мәҫәлән, һатыу һәм танытыу) ниндәйҙер махсус әҙерлеккә ҡарағанда күберәк энергияға һәм хыялға бәйле.
Artix гиена кеүек ине: арыҫландарҙан ҡурҡҡанға күрә, үләкһә менән генә йәшәргә риза булды. Тик арыҫландарҙың тештәре булмай сыҡты, ә галереяларҙы селтәргә сығарыу бизнесы үләкһә кимәленә лә саҡ етә ине.
Таныш проблема
Был барлыҡ хата сығанаҡтарын йомғаҡлағыҙ, һәм беҙҙең компания өсөн ниңә шундай насар идея булғанына аптырайһы ла түгел. Беҙ башыбыҙға килгән тәүге нәмәне эшләнек; дөйөм алғанда бизнеста булыуға икеләнеп ҡараныҡ; һәм ярыштан ҡасыу өсөн аңлы рәүештә ярлы баҙарҙы һайланыҡ.
Summer Founders Program-ға бирелгән ғаризаларға ҡарап, мин ошо өс хатаның да билдәләрен күрәм. Ләкин беренсеһе — иң ҙур проблема. Ғариза биргән төркөмдәрҙең күбеһе туҡтап: беҙ эшләй алған бөтә нәмәләр араһынан аҡса эшләүгә иң ҙур мөмкинлеге булғаны ошомо, тип һорамаған.
Әгәр улар үҙҙәренең Artix этабын үткән булһалар, быны һорарға өйрәнгән булыр инеләр. Сәнғәт дилерҙарынан күргән мөнәсәбәттән һуң беҙ быға әҙер инек. Был юлы беҙ, әйҙәгеҙ кешеләр теләгән нәмәне эшләйек, тип уйланыҡ.
Бер аҙна дауамында Wall Street Journal уҡыу һәр кемгә ике-өс яңы стартап өсөн идея бирергә тейеш. Мәҡәләләр хәл итеүгә мохтаж проблемаларҙы тасуирлау менән тулы. Ләкин ғариза биреүселәрҙең күбеһе идеяларҙы алыҫтан эҙләмәгән кеүек.
Беҙ иң таралған тәҡдим күп уйынсылы уйындар булыр тип көткәйнек. Яңылышманыҡ: был популярлыҡ буйынса икенсе урында булды. Иң таралғаны — блог, календарь, танышыу сайты һәм Friendster-ҙың ниндәйҙер комбинацияһы ине. Бәлки, бында асыласаҡ ниндәйҙер яңы хит ҡушымта барҙыр, ләкин һәр кемгә асыҡ күренеп ятҡан ҡиммәтле, хәл ителмәгән проблемалар булғанда, был томанда ҡапшанып йөрөү аҡылһыҙлыҡ кеүек күренә. Ни өсөн бер кем дә микротүләүҙәр өсөн яңы схема тәҡдим итмәне? бәлки, дыуамал проекттыр, ләкин беҙ һәр альтернативаны ҡарап бөттөк тип ышана алмайым. Һәм гәзит-журналдар берәй сығарылышҡа (тура мәғәнәлә) үлер сиккә етеп мохтаж.
Ни өсөн ғариза биреүселәрҙең бик аҙы клиенттар нимә теләүе тураһында ысынында уйланды? Минеңсә, күптәрҙең, ғөмүмән егерме йәштәр тирәһендәге кешеләрҙең проблемаһы шунда: уларҙы ғүмер буйы алдан билдәләнгән ҡулсалар аша һикерергә өйрәткәндәр. Улар 15-20 йыл башҡа кешеләр улар өсөн ҡуйған мәсьәләләрҙе сисеп уҙғарған. Ә ниндәй мәсьәләләрҙе хәл итеү яҡшы булырын хәл итеүгә күпме ваҡыт бүлгәндәр? Ике-өс курс проектымы? Улар мәсьәләләрҙе сисеүҙә яҡшы, ләкин уларҙы һайлауҙа насар.
Ләкин был, мин ышанам, фәҡәт өйрәтеүҙең һөҙөмтәһе генә. Дөрөҫөрәге, баһалауҙың һөҙөмтәһе. Баһалауҙы һөҙөмтәле итеү өсөн һәр кем бер үк мәсьәләне сисергә тейеш, ә был уның алдан билдәләнеүен аңлата. Әгәр мәктәптәр уҡыусыларҙы мәсьәләләрҙе нисек сисергә генә түгел, нисек һайларға ла өйрәтһә шәп булыр ине, ләкин бындай дәресте ғәмәлдә нисек алып барып булыуын мин белмәйем.
Баҡыр һәм аҡ ҡурғаш
Яҡшы яңылыҡ шунда: мәсьәләләрҙе һайлауға өйрәнеп була. Мин быны тәжрибәнән беләм. Хакерҙар клиенттар теләгән нәмәне эшләргә өйрәнә ала. [6]
Был бәхәсле фекер. "Эшҡыуарлыҡ" буйынса бер белгес миңә теләһә ниндәй стартапта бизнес-кешеләр булырға тейеш, сөнки клиенттар нимә теләгәненә тик улар ғына иғтибар бүлә ала, тине. Бәлки, был кешенең һүҙҙәрен килтереп, уны үҙемдән мәңгегә төңөлдөрөрмөн, ләкин хәүефкә барырға тура килә, сөнки уның хаты был ҡараштың иң камил миҫалы ине:
MIT-тан сыҡҡан стартаптарҙың 80%-ы, башта уҡ командала кәм тигәндә бер идара итеүсе кеше булыу шарты менән, уңышҡа өлгәшә. Бизнес-кеше "клиент тауышын" кәүҙәләндерә һәм тап ошо нәмә инженерҙарҙы һәм продукт үҫешен дөрөҫ юлда тота.
Был, минеңсә, һаташыу. Хакерҙар клиент тауышын, улар өсөн сигналды көсәйтеүсе бизнес-кешенән башҡа ла, бик яҡшы ишетә ала. Ларри Пейдж менән Сергей Брин компьютер фәндәре буйынса аспиранттар ине, был уларҙы, күрәһең, "инженерҙар" итә. Google бары тик уларҙың ҡолағына клиенттар нимә теләгәнен шыбырлап торған ниндәйҙер бизнес-егет булғанға ғына яҡшы тип уйлайһығыҙмы? Минеңсә, Google өсөн иң ҙур ярҙам иткән бизнес-егеттәр — тап Google башланып ҡына торған ваҡытта Altavista-ны тау итәгенә ҡолатҡан кешеләр булды.
Клиенттарҙың нимә теләгәнен аңлауҙың иң ауыр өлөшө — быны аңларға кәрәклеген аңлау. Ләкин быға тиҙ өйрәнергә була. Был ике мәғәнәле рәсемдең икенсе вариантын күреү кеүек. Ҡуян ғына түгел, өйрәк тә барлығын әйтеү менән, уны күрмәү мөмкин түгел.
Һәм хакерҙар сисергә күнеккән мәсьәләләр менән сағыштырғанда, клиенттарға улар теләгән нәмәне биреү еңел. Оптималләштереүсе компилятор яҙа алған һәр кем, ошо мәсьәләгә иғтибар итергә һайлағас, ҡулланыусыларҙы бутамай торған интерфейс проектлай ала. Һәм шундай аҡыл ҡеүәтен ваҡ, ләкин килемле һорауҙарға йүнәлтһәгеҙ, бик тиҙ байлыҡ булдыра алаһығыҙ.
Стартаптың асылы тап шунда: аҡыллы кешеләрҙең үҙ кимәленән түбәнерәк булған эш менән шөғөлләнеүе. Эре компаниялар тейешле эшкә яраҡлы кешене ялларға тырыша. Стартаптар иһә улай итмәгәнгә күрә еңә — улар шул тиклем аҡыллы кешеләрҙе ала, эре компанияла улар "тикшеренеүҙәр" менән шөғөлләнер ине, ә улар урынына уларҙы иң ябай һәм көндәлек мәсьәләләр өҫтөндә эшләргә ҡуялар. Эйнштейндың һыуытҡыстар проектлауын күҙ алдына килтерегеҙ. [7]
Әгәр кешеләр нимә теләгәнен белергә теләһәгеҙ, Дейл Карнегиҙың «Дуҫтарҙы нисек табырға һәм кешеләргә нисек йоғонто яһарға» тигән китабын уҡығыҙ. [8] Бер дуҫым был китапты тәҡдим иткәс, мин уның ысынлап әйтеүенә ышана алманым. Ләкин ул уның яҡшы булыуында ныҡ торҙо, шуға мин уны уҡып сыҡтым, һәм ул хаҡлы ине. Ул кешелек тәжрибәһендәге иң ҡатмарлы проблеманы ҡарай: үҙең тураһында ғына уйламайынса, әйберҙәргә башҡа кешеләр күҙлегенән нисек ҡарарға.
Аҡыллы кешеләрҙең күбеһе быны бик үк яҡшы эшләй алмай. Ләкин был һәләтте саф аҡыл көсөнә өҫтәү — баҡырға аҡ ҡурғаш өҫтәү кеүек. Һөҙөмтәлә бронза барлыҡҡа килә, ул шул тиклем нығыраҡ, хатта бөтөнләй икенсе металл кеүек тойола.
Эшләү ысулын ғына түгел, ә нимә эшләргә кәрәклеген дә төшөнгән хакер ғәйәт ҡеүәтле. Һәм аҡса эшләүҙә генә түгел: ҙур булмаған волонтерҙар төркөмөнөң Firefox менән ниндәй уңышҡа өлгәшкәненә ҡарағыҙ.
Artix эшләү һеҙҙе кешеләр теләгән нәмәне эшләргә өйрәтә — тап бер нәмә лә эсмәү һеҙҙең һыуға ни тиклем бәйле булыуығыҙҙы аңлатҡан кеүек. Ләкин йәйге ойоштороусылар быны беҙҙең аҡсаға өйрәнмәһә, барлыҡ ҡатнашыусылар өсөн уңайлыраҡ булыр ине — әгәр улар Artix этабын үткәреп ебәреп, шунда уҡ клиенттар теләгән нәмәне яһай башлаһалар. Был йәйҙә ысын эксперимент тап ошо булыр тип уйлайым. Быны төшөнөү өсөн уларға күпме ваҡыт кәрәк булыр?
Беҙ SFP өсөн футболкалар булырға тейеш тип хәл иттек, һәм артына нимә баҫтырырға икәнен уйланыҡ. Ошоға тиклем беҙ түбәндәгене яҙырға уйлағайныҡ:
Әгәр һеҙ быны уҡый алаһығыҙ икән, мин эшләргә тейешмен.
әммә хәҙер уның ошолай буласағын хәл иттек:
Кешеләр теләгән нәмәне эшләгеҙ.
Иҫкәрмәләр
[1] SFP дәғүәселәре: ҡабул ителмәү беҙ һеҙҙең идеяғыҙҙы насар тип уйлайбыҙ тигәнде аңлатмай, тип ҡабул итмәүегеҙҙе һорайбыҙ. Был беренсе йәйҙә стартаптар һанын аҙ тоторға теләгәнгә күрә, беҙгә ҡайһы бер яҡшы тәҡдимдәрҙе лә кире ҡағырға тура киләсәк.
[2] Дилерҙар һәр һатып алыусыла уға күрһәткән әйберҙе бары тик бер нисә генә кеше күргән махсус нәмә тигән тәьҫорат ҡалдырырға тырыша, ә ысынында ул, улар һатып алыусынан-һатып алыусыға һатырға тырышып, кәштәләрендә йылдар буйы ятҡан булыуы мөмкин.
[3] Икенсе яҡтан, ул Viaweb-ҡа ла шикләнеп ҡарай ине. Мин быны теүәл беләм, сөнки беренсе бер-ике айҙың бер мәлендә беҙ бәхәсләштек: әгәр ул ҡасан да булһа Viaweb ярҙамында миллион доллар эшләһә, ҡолағын тиштерәсәк. Беҙ уға һүҙенән ҡайтырға бирмәнек тә.
[4] Мин «Web» һәм өс хәрефле һүҙҙең бөтә комбинацияларын төҙөү өсөн программа яҙҙым. Бынан мин күпселек өс хәрефле һүҙҙәрҙең насар булыуын аңланым: Webpig, Webdog, Webfat, Webzit, Webfug. Ләкин уларҙың береһе Webvia ине; мин уларҙы урындары менән алмаштырып, Viaweb яһаным.
[5] Хеҙмәттәрҙе һатыу продукт һатыуға ҡарағанда күпкә еңелерәк, тап туйҙарҙа уйнап көн күреү яҙмалар һатыуға ҡарағанда еңелерәк булған кеүек. Ләкин продукттарҙа табыш маржаһы юғарыраҡ. Шуға күрә «доткомдар ҡыуығы» осоронда күп кенә компаниялар килем булдырыу өсөн консалтинг ҡулланды һәм уны продукттар һатыуға бәйләп күрһәтте, сөнки был IPO өсөн яҡшыраҡ тарих булып күренә ине.
[6] Тревор Блэквелл стартап өсөн ошондай рецепт тәҡдим итә: «Сайпырға аҡсаһы булған кешеләрҙе күҙәтегеҙ, ваҡыттарын нимәгә сарыф иткәндәрен күрегеҙ, сиселеш табығыҙ һәм уны уларға һатырға тырышығыҙ. Мәсьәләнең ни тиклем бәләкәй булыуы һәм барыбер уның сиселеше өсөн табышлы баҙар тәьмин итә алыуы ғәжәпләндерә».
[7] Бөйөк кешеләрҙе күңелһеҙ эш менән шөғөлләндереү өсөн айырыуса ҙур бүләктәр тәҡдим итергә кәрәк. Шуға күрә стартаптар һәр ваҡыт ябай эш хаҡы урынына өлөшләтә капитал (акциялар) түләй.
[8] Хәҙерге модаға яраҡлаштырып үҙгәртелгән баҫма урынына, 1940-сы йәки 50-се йылдарҙағы иҫке күсермәһен һатып алығыҙ. Төп нөсхәлә бер нисә сәйәси яҡтан коррект булмаған идея бар ине, ләкин үткән заман китабы икәнен иҫтә тотоп, төп нөсхәне уҡыу һәр ваҡыт һеҙҙе һаҡлау өсөн «таҙартылған» яңы версияны уҡыуға ҡарағанда яҡшыраҡ.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Билл Бирчҡа, Тревор Блэквеллға, Джессика Ливингстонға һәм Роберт Моррисҡа рәхмәт.