Осы жазда тәжірибе ретінде достарым және мен бірнеше жаңа стартапқа бастапқы қаржыландыру (seed funding) беріп жатырмыз. Бұл тәжірибе, өйткені біз көптеген инвесторларға қарағанда жасы кішірек негізін қалаушыларды қаржыландыруға дайынбыз. Сондықтан біз мұны жазда өткізіп жатырмыз — тіпті колледж студенттері де қатыса алсын деп.
Google мен Yahoo арқылы біз аспиранттардың табысты стартаптар бастай алатынын білеміз. Тәжірибеден білетініміздей, кейбір бакалавриат студенттерінің қабілеті көптеген аспиранттардан кем түспейді. Стартап негізін қалаушылар үшін қолайлы деп саналатын жас мөлшері біртіндеп төмендеп келеді. Біз оның ең төменгі шегін анықтауға тырысып жатырмыз.
Қабылдау мерзімі аяқталды, қазір біз 227 өтінімді електен өткізіп жатырмыз. Біз оларды үміт күттіретін және үміт күттірмейтін деп екі санатқа бөлуді жоспарлаған едік. Бірақ көп ұзамай бізге үшінші санат керек екенін түсіндік: үміт күттірмейтін идеялары бар үміт күттіретін адамдар. [1]
Artix кезеңі
Мұны күтуіміз керек еді. Негізін қалаушылар тобы стартап адамдар ақша төлейтін нәрсе жасауы керек екенін түсінбес бұрын, бір сәтсіз идеяны бастан өткеруі өте жиі кездеседі. Шын мәнінде, біздің де басымыздан осы өтті.
Viaweb мен мен Роберт Моррис бастаған алғашқы стартап емес еді. 1995 жылдың қаңтарында біз екі досымызбен бірге Artix атты компания аштық. Жоспар көркемөнер галереяларын ғаламторға шығару болатын. Қазір ойланып қарасам, мұндай ақымақ нәрсеге уақытымызды қалай ғана босқа жұмсадық екен деп таңғаламын. Галереялар он жыл өткен соң, тіпті қазір де ғаламторда болуға аса құлықты емес. Олар антиквариат дүкені сияқты өз қорын кез келген кездейсоқ келушіге көрсеткісі келмейді. [2]
Оның үстіне, өнер дилерлері — жер бетіндегі ең технофоб адамдар. Олар бұл кәсіпті нақты ғылымдар саласындағы мансаппен екіталай таңдаудан кейін таңдаған жоқ. Олардың көбісі біз оларға неге ғаламторда болу керектігін айтып келгенге дейін Ғаламторды ешқашан көрмеген де еді. Кейбіреулерінде тіпті компьютер де болмаған. Бұл жағдайды қиын сатылым деп сипаттау аздық етеді; біз көп ұзамай сайттарды тегін жасап беру деңгейіне дейін құлдырадық, бірақ галереяларды тіпті соған да көндіру қиынға соқты.
Біртіндеп біз веб-сайттарды қаламайтын адамдарға арнап жасауға тырысқанның орнына, оларды қалайтын адамдарға арнап сайт жасай алатынымызды түсіндік. Дәлірек айтқанда, сайт қалайтын адамдарға оны өздері жасауға мүмкіндік беретін бағдарламалық жасақтама жасауға болар еді. Сөйтіп біз Artix-ті тастап, онлайн-дүкендер құруға арналған бағдарламалық жасақтама жасау үшін Viaweb атты жаңа компания аштық. Міне, сол компания табысқа жетті.
Бұл жағынан біз жалғыз емеспіз. Microsoft та Пол Аллен мен Билл Гейтс бастаған алғашқы компания болған жоқ. Алғашқысы Traf-o-data деп аталды. Оның жағдайы Micro-soft сияқты жақсы болмаған көрінеді.
Робертті ақтап айтар болсам, ол Artix-ке күмәнмен қараған еді. Оны бұл іске мен сүйреп кіргіздім. [3] Бірақ оның да үміттенген кездері болды. Егер сол кезде 29 және 30 жаста болған біздер осындай түбірімен мәнсіз идеяға қызыға алсақ, 21 немесе 22 жастағы хакерлердің бізге ақша табу үміті өте аз идеяларды ұсынып жатқанына таңғалмауымыз керек.
Натюрморт әсері
Бұл неге болады? Неліктен мықты хакерлерде нашар бизнес-идеялар болады?
Өз жағдайымызға қарайық. Бізде мұндай сәтсіз идеяның болуының бір себебі — оның ойымызға ең бірінші келген нәрсе болуында еді. Сол кезде мен Нью-Йоркте аш суретші болуға тырысып жүргенмін (аш қалу жағы шын мәнінде өте оңай), сондықтан мен галереяларды бәрібір үнемі аралап жүретінмін. Ғаламтор туралы білген кезімде, осы екеуін біріктіру табиғи нәрсе болып көрінді. Галереяларға арнап веб-сайттар жасау — міне, керегі осы!
Егер сіз бір нәрсеге жылдар бойы еңбек етуді жоспарласаңыз, ойыңызға келген ең бірінші идеяға жабыса кетпей, әртүрлі идеяларды қарастыруға кем дегенде екі күн жұмсаған жөн болар еді деп ойлайсыз. Солай ойлайсыз ғой. Бірақ адамдар олай істемейді. Шын мәнінде, бұл натюрморт салған кезде үнемі кездесетін мәселе. Сіз үстелдің үстіне бірнеше затты қоясыз да, оларды қызықты етіп көрсету үшін бес немесе он минуттай реттейсіз. Бірақ сурет салуды бастауға асыққаныңыз соншалық, он минуттық реттеу өте ұзақ болып көрінеді. Сөйтіп сіз сала бастайсыз. Үш күннен кейін, оған жиырма сағат бойы қарап отырып, осындай ыңғайсыз әрі жалықтыратын композиция құрғаныңыз үшін өзіңізді сөгесіз, бірақ ол кезде бәрі кеш болады.
Мәселенің бір бөлігі — үлкен жобалар көбінесе кішкентай жобалардан өсіп шығады. Бос уақытыңыз болғанда тез нобай салу үшін натюрморт құрасыз, ал бірнеше күннен кейін де әлі соның үстінде жұмыс істеп жатасыз. Мен бір рет төрт минутта құрған натюрморттың үш нұсқасын салуға бір ай уақыт жұмсадым. Әрбір сәтте (бір күн, бір апта, бір ай) мен бұған тым көп уақыт жұмсадым, енді өзгертуге кеш болды деп ойладым.
Сонымен, нашар идеялардың ең үлкен себебі — натюрморт әсері: сіздің басыңызға кездейсоқ бір идея келеді, соған баспен кіресіз, содан кейін әрбір сәтте (бір күн, бір апта, бір ай) бұған соншалықты көп уақыт бөлгендіктен, бұл дәл сол нағыз идея болуы керек деп сезінесіз.
Мұны қалай түзетеміз? Баспен кіру әдетінен бас тарту керек деп ойламаймын. Идеяға баспен кіру — жақсы нәрсе. Шешім екінші жағында: бір нәрсеге уақыт жұмсағаныңыз оны автоматты түрде жақсы етпейтінін түсінуде.
Бұл атаулар мысалында ең айқын көрінеді. Viaweb бастапқыда Webgen деп аталған болатын, бірақ біз біреудің дәл сондай өнімі бар екенін білдік. Атауымызға бауыр басып қалғанымыз соншалық, егер ол оны бізге беруге келіссе, оған компанияның 5%-ын ұсындық. Бірақ ол келіспеді, сондықтан бізге басқасын ойлап табуға тура келді. [4] Біздің қолымыздан келген ең жақсы нұсқа Viaweb болды, ол бізге бастапқыда мүлдем ұнамады. Бұл өгей ана тапқандай болды. Бірақ үш күн ішінде біз оны жақсы көріп кеттік, ал Webgen сәтсіз әрі ескірген болып естілді.
Егер атау сияқты қарапайым нәрсені өзгерту қиын болса, идеяны қоқысқа тастау қаншалықты қиын екенін елестетіп көріңіз. Атаудың ойыңызда тек бір ғана бекіну нүктесі бар. Ал компания идеясы сіздің ой-толғамдарыңызбен тұтасып тоқылып кетеді. Сондықтан сіз осыған саналы түрде түзету енгізуіңіз керек. Баспен кіріңіз, әрине, бірақ кейінірек таңертеңгі қатал шындық жарығында өз идеяңызға қарап: адамдар бұл үшін ақша төлей ме? Біз жасай алатын барлық нәрселердің ішінен адамдар ең көп ақша төлейтін нәрсе осы ма? деп сұрауды ұмытпаңыз.
Балшық
Artix-пен жасаған екінші қателігіміз де өте жиі кездеседі. Галереяларды ғаламторға шығару керемет болып көрінді.
Әкемнің маған үйреткен ең құнды нәрселерінің бірі — Йоркширдің ескі мәтелі: балшық бар жерде, мыс (ақша) бар. Яғни, жағымсыз жұмыс жақсы төленеді дегенді білдіреді. Және біздің жағдайымызға қатыстырақ айтсақ, керісінше де солай. Адамдарға ұнайтын жұмыс сұраныс пен ұсыныс заңдарына байланысты көп табыс әкелмейді. Бұған ең айқын мысал — бағдарламалау тілдерін әзірлеу, бұл мүлдем ақша әкелмейді, өйткені адамдар оны соншалықты жақсы көретіндіктен, тегін істейді.
Artix-ті бастаған кезде менің бизнеске деген көзқарасым әлі де екіұшты еді. Мен бір аяғымды өнер әлемінде қалдырғым келді. Үлкен, өте үлкен қателік. Бизнеске кіру дельтапланмен ұшу сияқты: оны не бар ықыласыңмен жасау керек, не мүлдем жасамау керек. Компанияның, әсіресе стартаптың мақсаты — ақша табу. Ықыласыңызды екіге бөлуге болмайды.
Бұл спам тарату немесе жалғыз мақсаты патенттік соттасулар болып табылатын компания ашу сияқты ең жиіркенішті жұмысты істеу керек дегенді білдірмейді. Менің айтайын дегенім, егер сіз бір керемет нәрсе жасайтын компания ашсаңыз, онда мақсат керемет көрініп, мүмкін ақша табу емес, ақша табу және сонымен қатар керемет болуы керек.
Ақша табу өте қиын, сондықтан оны кездейсоқ таба алмайсыз. Егер ол сіздің ең бірінші басымдығыңыз болмаса, оның жүзеге асуы екіталай.
Қорқаулар
Artix-ке қатысты ниеттерімізді зерттегенде, мен үшінші қателікті көремін: жасқаншақтық. Егер сіз сол кезде бізге электрондық коммерция бизнесіне кіруді ұсынсаңыз, біз бұл идеядан шошып кетер едік. Мұндай салада әрқайсысында бес миллион доллар венчурлік қаражаты бар қорқынышты стартаптар үстемдік ететіні сөзсіз деп ойладық. Ал біз өнер галереяларына арналған веб-сайттар құрудың бәсекелестігі азырақ бизнесінде өз орнымызды сақтап қала аламыз деп нық сендік.
Біз қауіпсіздік жағына тым артық кетіп, күлкілі қателік жасадық. Анығында, венчурлік капиталмен қамтамасыз етілген стартаптар онша қорқынышты емес екен. Олар бағдарламалық жасақтама жазудың орнына барлық сол ақшаны қалай жаратуды ойлап, тым қарбалас болып кетеді. 1995 жылы электрондық коммерция бизнесі баспасөз хабарламаларымен өлшегенде өте бәсекелі болды, бірақ бағдарламалық жасақтама тұрғысынан олай емес еді. Және шындығында ешқашан болған да емес. Open Market сияқты ірі ойыншылар (жатқан жерлері жайлы болсын) өздерін өнім шығаратын компания ретінде көрсетуге тырысқан жай консалтингтік компаниялар еді [5], ал нарықтың біздің жағындағы ұсыныстар екі жүз жолдық Perl скрипттері ғана болатын. Немесе Perl тілінде екі жүз жолмен жазылуы мүмкін еді; іс жүзінде олар ондаған мың жолдық C++ немесе Java болуы мүмкін. Біз электрондық коммерцияға шындап бет бұрғаннан кейін, бәсекелесу таңқаларлықтай оңай болып шықты.
Сонымен, біз неден қорықтық? Біз өзімізді бағдарламалауды жақсы білеміз деп есептедік, бірақ «бизнес» деп аталатын түсініксіз, нақтыланбаған нәрсені жасау қабілетімізге сеніміміз жетіспеді. Шын мәнінде, «бизнес» дегендей нәрсе жоқ. Сату, жарнамалау, адамдардың не қалайтынын анықтау, қанша баға қоюды шешу, тұтынушыларды қолдау, шоттарды төлеу, тұтынушылардың төлемін алу, заңды тұлға ретінде тіркелу, қаражат тарту және т.б. бар. Және бұл жиынтық көрінгендей қиын емес, өйткені кейбір міндеттер (ақша жинау және компанияны тіркеу сияқты) сіз үлкен немесе кіші болсаңыз да O(1) деңгейіндегі бас ауруы болып табылады, ал басқалары (сату және жарнамалау сияқты) қандай да бір арнайы дайындықтан гөрі қуат пен қиялға көбірек байланысты.
Artix арыстандардан қорыққандықтан өлексемен күнелтуге мәжбүр болған қорқау сияқты болды. Бірақ арыстандардың тісі жоқ болып шықты, ал галереяларды ғаламторға шығару бизнесі өлексе болуға да әрең жарайтын еді.
Таныс мәселе
Қателіктердің осы барлық көздерін қорыта келе, бізде компания үшін осындай нашар идеяның болуы таңғаларлық емес. Біз ойымызға келген ең бірінші нәрсені істедік; біз жалпы бизнесте болу мәселесіне екіұшты қарадық; және бәсекелестіктен қашу үшін әдейі мардымсыз нарықты таңдадық.
Summer Founders Program бағдарламасына түскен өтінімдерді қарап отырып, мен осы үш қателіктің де белгілерін көремін. Бірақ біріншісі — сөзсіз ең үлкен мәселе. Өтініш білдірген топтардың көпшілігі тоқтап: біз жасай алатын барлық нәрселердің ішінде ақша табуға ең жақсы мүмкіндік беретін нәрсе осы ма? деп өздерінен сұрамаған.
Егер олар өздерінің Artix кезеңінен өткен болса, мұны сұрауды үйренген болар еді. Өнер дилерлерінен алған қабылдауымыздан кейін біз бұған дайын болдық. Бұл жолы, біз адамдар қалайтын нәрсені жасайық деп ойладық.
Бір апта бойы Wall Street Journal оқу кез келген адамға екі немесе үш жаңа стартап үшін идея беруі керек. Мақалалар шешімін табуды қажет ететін мәселелердің сипаттамасына толы. Бірақ өтініш берушілердің көпшілігі идеяларды тым алыстан іздемеген сияқты.
Біз ең көп ұсыныс көппайдаланушылық ойындарға қатысты болады деп күткен едік. Біз көп қателеспедік: бұл екінші орындағы ең көп таралған ұсыныс болды. Ең кең таралғаны — блог, күнтізбе, танысу сайты және Friendster-дің қандай да бір үйлесімі болды. Мүмкін мұнда ашылатын қандай да бір жаңа серпіліс жасайтын қосымша бар шығар, бірақ кез келген адамға көрініп тұрған құнды, шешілмеген мәселелер ашық жатқанда, мына тұманның ішін түрткілеп жүру оғаш көрінеді. Неге ешкім шағын төлемдерге (микротөлемдер) арналған жаңа сұлбаны ұсынбады? Өршіл жоба шығар, бірақ біз барлық баламаларды қарастырып болдық дегенге сенбеймін. Ал газеттер мен журналдар осының шешіміне (сөзбе-сөз) зәру болып отыр.
Неліктен өтініш берушілердің соншалықты азы ғана тұтынушылардың не қалайтыны туралы шындап ойланды? Менің ойымша, көпшілігінде, жалпы жиырмадан асқан жастарда болатын мәселе — олардың өмір бойы алдын ала белгіленген шеңберлерден секіруге дағдыланғанында. Олар 15-20 жыл бойы басқа адамдар қойған есептерді шешумен келді. Ал қандай мәселелерді шешкен жақсы болатынын шешуге қанша уақыт жұмсады? Екі немесе үш курстық жоба ма? Олар есептерді шешуге шебер, бірақ оларды таңдауға шорқақ.
Бірақ бұл тек жаттығудың нәтижесі екеніне сенімдімін. Немесе дәлірек айтқанда, бағалаудың нәтижесі. Бағалау тиімді болуы үшін барлығы бір есепті шешуі керек, ал бұл оның алдын ала анықталуы керектігін білдіреді. Егер мектептер оқушыларға есептерді қалай шешу керектігін ғана емес, сонымен қатар оларды қалай таңдау керектігін де үйретсе тамаша болар еді, бірақ мұндай сабақты іс жүзінде қалай өткізуге болатынын білмеймін.
Мыс пен қалайы
Жақсы жаңалық — мәселелерді таңдауды үйренуге болады. Мен мұны тәжірибеден білемін. Хакерлер тұтынушылар қалайтын нәрсені жасауды үйрене алады. [6]
Бұл даулы көзқарас. «Кәсіпкерлік» бойынша бір сарапшы маған кез келген стартапта бизнес адамдары болуы керек, өйткені тек солар ғана тұтынушылардың не қалайтынына назар аудара алады деп айтты. Мен бұл адамнан дәйексөз келтіру арқылы оны өзімнен мәңгіге суытып алатын шығармын, бірақ тәуекел етуге мәжбүрмін, өйткені оның электрондық хаты осы көзқарастың тамаша үлгісі болды:
MIT-тен бөлініп шыққан компаниялардың 80%-ы, басында командада кем дегенде бір басқарушы адам болған жағдайда ғана табысқа жетеді. Бизнес өкілі «тұтынушының үнін» білдіреді және инженерлер мен өнімді әзірлеуді дұрыс бағытта ұстап тұратын нәрсе — осы.
Бұл, менің ойымша, сандырақ. Хакерлер сигналды олар үшін күшейтетін бизнес өкілінсіз-ақ тұтынушының үнін естуге толықтай қабілетті. Ларри Пейдж бен Сергей Брин компьютерлік ғылымдар бойынша аспиранттар еді, бұл оларды шамасы «инженерлер» қатарына қосады. Сіз Google тек олардың құлағына тұтынушылардың не қалайтынын сыбырлап тұрған әлдебір бизнесмен болғандықтан ғана жақсы болды деп ойлайсыз ба? Меніңше, Google үшін ең көп пайда әкелген бизнес жігіттер — Google енді ғана басталып жатқан кезде Altavista-ны таудың баурайына апарып соққандар болды.
Тұтынушылардың не қалайтынын анықтаудағы ең қиын нәрсе — мұны анықтау қажет екенін түсіну. Бірақ бұл — тез үйренуге болатын нәрсе. Бұл екіұшты суреттің екінші мағынасын көру сияқты. Біреу сізге бұл жерде үйрек қана емес, қоян да бар екенін айтқан бойда, оны көрмеу қиынға соғады.
Хакерлер шешуге дағдыланған мәселелермен салыстырғанда, тұтынушыларға олар қалаған нәрсені беру оңай. Оңтайландырушы компилятор жаза алатын кез келген адам осы мәселеге назар аударуды таңдаған кезде, пайдаланушыларды шатастырмайтын UI жобалай алады. Ал мұндай ақыл-ой күшін ұсақ-түйек, бірақ пайдалы мәселелерге қолданған кезде, сіз өте жылдам байлық жасай аласыз.
Стартаптың мәні осында: дарынды адамдарға өз деңгейінен төмен жұмысты істету. Үлкен компаниялар белгілі бір жұмысқа сәйкес келетін адамды жалдауға тырысады. Стартаптар олай істемегендіктен жеңеді — өйткені олар ірі компанияда «зерттеумен» айналысатын соншалықты ақылды адамдарды алып, оларды ең шұғыл және күнделікті мәселелерді шешуге қояды. Эйнштейннің тоңазытқыш жобалағанын елестетіп көріңізші. [7]
Егер адамдардың не қалайтынын білгіңіз келсе, Дейл Карнегидің «Дос табу және адамдарға ықпал ету өнері» кітабын оқыңыз. [8] Бір досым бұл кітапты ұсынғанда, оның байыппен айтып тұрғанына сене алмадым. Бірақ ол оның жақсы екенін айтып қоймады, сөйтіп мен оны оқып шықтым және оның айтқаны дұрыс болып шықты. Ол адам тәжірибесіндегі ең қиын мәселені қарастырады: тек өзіңді ойламай, заттарға басқа адамдардың көзқарасымен қалай қарау керек.
Көптеген ақылды адамдар мұны аса жақсы істей алмайды. Бірақ бұл қабілетті таза ақыл-ой қуатына қосу мысқа қалайы қосқанмен бірдей. Нәтижесінде қола шығады, ол соншалықты қатты болғандықтан, мүлдем басқа металл болып көрінеді.
Тек қалай жасауды ғана емес, сонымен бірге не жасау керектігін үйренген хакер — керемет күшке ие. Және бұл тек ақша табуда ғана емес: еріктілердің шағын тобы Firefox-пен не нәрсеге қол жеткізгенін қараңыз.
Artix сияқты жобамен айналысу адамдардың не қалайтынын жасауды ештеңе ішпеу суға қаншалықты тәуелді екеніңізді қалай үйретсе, дәл солай үйретеді. Бірақ Summer Founders қатысушылары мұны біздің ақшамыздың есебінен үйренбей, Artix кезеңін аттап өтіп, бірден тұтынушылар қалайтын нәрсені жасауға кірісе алса, барлық қатысушылар үшін әлдеқайда ыңғайлы болар еді. Менің ойымша, осы жаздағы нағыз тәжірибе осы болмақ. Олардың мұны түсінуіне қанша уақыт кетеді?
Біз SFP үшін футболкалар болуы керек деп шештік және оның артына не басып шығару керектігін ойластырып жүрген едік. Осы уақытқа дейін біз
Егер сіз мұны оқи алсаңыз, мен жұмыс істеп жатуым керек еді.
деп жазуды жоспарлап отырғанбыз, бірақ қазір бұл мынадай болатынын шештік:
Адамдар қалайтын нәрсе жасаңыз.
Ескертпелер
[1] SFP өтініш берушілері: қабылданбау біз сіздің идеяңызды нашар деп санаймыз дегенді білдіреді деп ойламаңыз. Осы алғашқы жазда стартаптар санын аз ұстағымыз келгендіктен, бізге кейбір жақсы ұсыныстарды да қабылдамауға тура келеді.
[2] Дилерлер әрбір сатып алушыға оған көрсетіп жатқан заты тек санаулы адамдар ғана көрген ерекше бір нәрсе деген әсер қалдыруға тырысады, ал шын мәнінде ол зат олардың сөрелерінде жылдар бойы тұрып, оны бірінен соң біріне өткізуге тырысып жүрген болуы мүмкін.
[3] Екінші жағынан, ол Viaweb-ке де күмәнмен қараған болатын. Менде мұның нақты дәлелі бар, өйткені алғашқы екі айдың бір сәтінде біз бәс тіккенбіз: егер ол Viaweb-тен бір миллион доллар табатын болса, құлағын тестіреді. Біз оны босатпадық та.
[4] Мен «Web» сөзіне қосылған үш әріптен тұратын барлық сөз тіркестерін шығаратын бағдарлама жаздым. Бұдан білгенім, үш әріптен тұратын сөздердің көбісі жарамсыз: Webpig, Webdog, Webfat, Webzit, Webfug. Бірақ олардың бірі Webvia болды; мен олардың орнын ауыстырып, Viaweb жасадым.
[5] Қызметтерді сату өнімді сатуға қарағанда әлдеқайда оңай, дәл үнтаспаларды сатқаннан гөрі тойларда ойнап күн көру оңайырақ болғандай. Бірақ өнімдерден түсетін маржа үлкенірек болады. Сондықтан Дотком көпіршігі кезінде көптеген компаниялар консалтингті өнімді сатуға жатқызуға болатын кірісті алу үшін пайдаланды, өйткені бұл IPO үшін жақсырақ тарих жасайтын.
[6] Тревор Блэквелл стартап үшін мынадай рецепт ұсынады: «Ақшасы бар адамдарды бақылаңыз, олардың уақытын не нәрсеге босқа кетіріп жатқанын көріңіз, шешім ойлап табыңыз және оны соларға сатуға тырысыңыз. Мәселенің қаншалықты кішкентай бола тұра, шешім үшін табысты нарық бола алатыны таңғалдырады».
[7] Ұлы адамдарды жалықтыратын жұмысты істеуге көндіру үшін ерекше үлкен марапаттар ұсыну керек. Сондықтан стартаптар әрқашан тек жалақы ғана емес, үлестік қатысуды (equity) төлейді.
[8] Қазіргі сәнге бейімделіп қайта жазылған қазіргі басылымның орнына 1940 немесе 50-жылдардағы ескі данасын сатып алыңыз. Түпнұсқа басылымда саяси тұрғыдан аса дұрыс емес бірнеше идеялар бар, бірақ оның өткен дәуірдің кітабы екенін есте сақтай отырып, түпнұсқа кітапты оқыған әрқашан сіздің қауіпсіздігіңіз үшін залалсыздандырылған жаңа нұсқасын оқығаннан әлдеқайда жақсырақ.
Осы мәтіннің нобайларын оқып шыққаны үшін Билл Берч, Тревор Блэквелл, Джессика Ливингстон және Роберт Морриске алғыс білдіремін.