Бөйөк ҡалалар амбициялы кешеләрҙе үҙенә тарта. Уларҙың береһендә йөрөгәндә быны һәр кем тоя ала. Йөҙәрләгән нескә юлдар менән ҡала һеҙгә бер хәбәр ебәрә: һеҙ күберәк эшләй алаһығыҙ; тырышыраҡ булырға тейешһегеҙ.
Был ебәрелгән хәбәрҙәрҙең бер-береһенән шул тиклем айырылыуы ғәжәпләндерә. Нью-Йорк һеҙгә барыһынан да элек: һеҙ күберәк аҡса эшләргә тейешһегеҙ, тип әйтә. Әлбиттә, башҡа хәбәрҙәр ҙә бар. Һеҙ модалыраҡ булырға тейешһегеҙ. Һеҙ матурыраҡ күренергә тейешһегеҙ. Ләкин иң асыҡ хәбәр — һеҙ байыраҡ булырға тейешһегеҙ.
Миңә Бостонда (дөрөҫөрәге Кембриджда) оҡшаған нәмә — ундағы хәбәр: һеҙ аҡыллыраҡ булырға тейешһегеҙ. Һеҙ барыбер уҡырға ниәтләп йөрөгән барлыҡ китаптарҙы ҡулға алырға тейешһегеҙ.
Берәй ҡаланың ниндәй хәбәр ебәргәнен һораһағыҙ, ҡайһы саҡта көтөлмәгән яуаптар алырһығыҙ. Кремний үҙәнендә зиһенгә ни тиклем хөрмәт менән ҡарамаһындар, Үҙән ебәргән хәбәр: һеҙ көслөрәк, абруйлыраҡ булырға тейешһегеҙ.
Был Нью-Йорк ебәргән хәбәр менән бер үк түгел. Әлбиттә, Нью-Йоркта ла хакимлыҡ менән йоғонто мөһим, ләкин Нью-Йорк, хатта мираҫ итеп алған булһағыҙ ҙа, бер миллиард долларға ҙур һоҡланыу менән ҡарай. Кремний үҙәнендә иһә бер нисә риелторҙан башҡа бер кем дә быға иғтибар итмәҫ ине. Кремний үҙәнендә һеҙҙең донъяға ни тиклем йоғонто яһауығыҙ мөһим. Унда кешеләрҙең Ларри менән Сергей тураһында хәстәрләүенең сәбәбе — уларҙың байлығы түгел, ә ғәмәлдә һәр кемгә йоғонто яһаусы Google менән идара итеүҙәре.
_____
Ҡаланың ниндәй хәбәр ебәреүе ни тиклем мөһим һуң? Эмпирик күҙлектән ҡарағанда, яуап шундай кеүек: бик мөһим. Бөйөк эштәр башҡарыу өсөн рух көсөгөҙ етәрлек булһа, мөхитегеҙҙән өҫтөнөрәк була алырһығыҙ тип уйларға мөмкин. Ҡайҙа йәшәүегеҙ иң күбендә бер-ике процент ҡына айырма яһарға тейеш һымаҡ. Ләкин тарихи дәлилдәргә ҡараһағыҙ, был унан күпкә мөһимерәк булып күренә. Бөйөк эштәр башҡарған күпселек кешеләр ул ваҡытта шундай эштәр башҡарылған бер нисә урынға тупланған булған.
Ҡалаларҙың ни тиклем ҡөҙрәтле булыуын мин элек яҙған бер нәмәнән күрергә була: Милан Леонардоһы осрағы. Һеҙ ишеткән тиерлек һәр ун бишенсе быуат Италия рәссамы Флоренциянан булған, ә бит Милан да шул уҡ ҙурлыҡта ине. Флоренциялағы кешеләр генетик яҡтан айырылып тормаған, тимәк, Миланда ла Леонардо кеүек үк тәбиғи һәләткә эйә берәүҙең тыуғанын фараз итергә тура килә. Уға ни булған һуң?
Хатта Леонардо кеүек тәбиғи һәләткә эйә кеше лә мөхит көсөн еңә алмаған булһа, һеҙ быны булдыра алам тип уйлайһығыҙмы?
Мин булдыра алмам тип уйлайым. Мин ярайһы уҡ үҙсүҙлемен, ләкин был көс менән көрәшергә тырышмаҫ инем. Мин уны файҙаланыуҙы өҫтөн күрер инем. Шуға күрә мин ҡайҙа йәшәү тураһында күп уйландым.
Мин һәр ваҡыт Берклиҙы идеаль урын булыр тип күҙ алдына килтерә торғайным — ул асылда яҡшы һауа торошло Кембридж булыр кеүек ине. Ләкин бер нисә йыл элек унда йәшәп ҡарағас, улай түгел булып сыҡты. Беркли ебәргән хәбәр: һеҙ яҡшыраҡ йәшәргә тейешһегеҙ. Берклиҙа тормош бик цивилизациялы. Моғайын, был Төньяҡ Европанан килгән кеше Америкала үҙен иң ныҡ өйҙәгесә тойған урындыр. Ләкин ул амбициялар менән гөрләп тормай.
Үткәндәргә ҡарап фекер йөрөткәндә, бындай яғымлы урындың иң элек тормош сифаты менән ҡыҙыҡһынған кешеләрҙе йәлеп итеүе ғәжәпләндерергә тейеш түгел ине. Яҡшы һауа торошло Кембридж, асыҡланыуынса, Кембридж түгел. Кембриджда осратҡан кешеләр осраҡлы рәүештә унда түгел. Унда йәшәү өсөн ҡорбандар килтерергә тура килә. Ул ҡыйбат һәм бер аҙ бысраҡ, ә һауа торошо йыш ҡына насар. Шуға күрә Кембриджда осратҡан кешеләр — иң аҡыллы кешеләр йәшәгән ерҙә йәшәргә теләгән кешеләр, хатта был насар һауа торошло, ҡыйбат һәм бысраҡ урында йәшәүҙе аңлатһа ла.
Был яҙылған ваҡытта Кембридж донъяның интеллектуаль баш ҡалаһы кеүек тойола. Мин бының мәғәнәһеҙ раҫлау булып күренеүен аңлайым. Ләкин быны хаҡ иткән нәмә — башҡа теләһә ҡайһы урын тураһында быны әйтеүҙең тағы ла мәғәнәһеҙерәк булыуы. Һәләтле һәм дәртле студенттар ағымына ҡарағанда, Америка университеттары әлеге ваҡытта иң яҡшылары булып күренә. Ә АҠШ-тың тағы ҡайһы ҡалаһының көслөрәк дәғүәһе бар? Нью-Йорктыңмы? Ярайһы уҡ күп аҡыллы кешеләр бар, ләкин улар костюм кейгән күпкә ҙурыраҡ һандағы неандерталдар менән шыйыҡланған. Бэй Ареала ла аҡыллы кешеләр күп, ләкин тағы ла шул уҡ шыйыҡланыу; ике бөйөк университет бар, әммә улар бер-береһенән алыҫ. Гарвард менән MIT иһә Көнбайыш яр стандарттары буйынса ғәмәлдә йәнәшә урынлашҡан, һәм уларҙы тағы 20-гә яҡын колледж һәм университет уратып алған. [1]
Һөҙөмтәлә Кембридж төп тармағы идеялар булған ҡала кеүек тойола, ә Нью-Йорктыҡы — финанстар һәм Кремний үҙәненеке — стартаптар.
_____
Был мәғәнәлә ҡалалар тураһында һөйләгәндә, һеҙ ысынында кешеләр тупланмаһы тураһында һөйләйһегеҙ. Оҙаҡ ваҡыт дауамында ҡалалар кешеләрҙең берҙән-бер ҙур тупланмаһы булды, шуға күрә был ике төшөнсәне бер-береһен алмаштырып ҡулланырға мөмкин ине. Ләкин мин телгә алған миҫалдарҙан эштәрҙең ни тиклем үҙгәреүен күрә алабыҙ. Нью-Йорк — классик бөйөк ҡала. Әммә Кембридж — бары тик ҡаланың бер өлөшө генә, ә Кремний үҙәне хатта ундай ҙа түгел. (Сан-Хосе, ҡайһы ваҡытта үҙен шулай тип атаһа ла, Кремний үҙәненең баш ҡалаһы түгел. Ул уның бер осондағы 178 квадрат миль майҙан ғына.)
Бәлки, Интернет хәлдәрҙе тағы ла нығыраҡ үҙгәртер. Бәлки, ҡасандыр һеҙ ҡараған иң мөһим берләшмә виртуаль булыр, һәм физик яҡтан ҡайҙа йәшәүегеҙ мөһим булмаҫ. Ләкин мин быға өмөт бағламаҫ инем. Физик донъя бик юғары үткәреү һәләтенә эйә, һәм ҡалаларҙың һеҙгә хәбәр ебәреү юлдарының ҡайһы берҙәре бик нескә.
Һәр яҙ һайын Кембриджға ҡайтыуҙың иң тулҡынландырғыс яҡтарының береһе — өйҙәрҙең эсен күрергә мөмкин булған эңер ваҡытында урамдар буйлап йөрөү. Кистәрен Пало-Альто буйлап йөрөгәндә телевизорҙарҙың зәңгәр яҡтыһынан башҡа бер нәмә лә күрмәйһегеҙ. Кембриджда иһә өмөтлө күренгән китаптар менән тулы кәштәләрҙе күрәһегеҙ. Пало-Альто, моғайын, 1960 йылда Кембриджға бик оҡшаған булғандыр, ләкин хәҙер эргәлә университет барлығын бер ҡасан да самалай алмаҫһығыҙ. Хәҙер ул Кремний үҙәнендәге байыраҡ райондарҙың береһе генә. [2]
Ҡала һеҙҙең менән күбеһенсә осраҡлы рәүештә һөйләшә — тәҙрәләр аша күргән нәмәләрҙә, ҡолаҡҡа салынған һөйләшеүҙәрҙә. Был эҙләп табырға тейешле нәмә түгел, ә һүндереп булмай торған нәмә. Кембриджда йәшәүҙең профессиональ хәүефтәренең береһе — раҫлау һөйләмдәрендә һорау интонацияһын ҡулланған кешеләрҙең һөйләшеүҙәренә осраҡлы рәүештә ҡолаҡ һалыу. Ләкин уртаса алғанда, мин Нью-Йорк йәки Кремний үҙәнендәгеләргә ҡарағанда Кембридждағы әңгәмәләрҙе өҫтөн күрер инем.
90-сы йылдар аҙағында Кремний үҙәненә күскән бер дуҫ ҡыҙым унда йәшәүҙең иң насар яғы — ситтән ишетелгән һөйләшеүҙәрҙең түбән сифаты, тип әйткәйне. Ул ваҡытта мин уны аңлы рәүештә сәйер ҡылана тип уйланым. Әлбиттә, кешеләрҙе тыңлау ҡыҙыҡ булырға мөмкин, ләкин ҡайҙа йәшәүегеҙҙе һайлауға йоғонто яһарлыҡ дәрәжәлә яҡшы сифатлы яңылыш ишетеү шул тиклем мөһимме ни? Хәҙер мин уның нимәне күҙҙә тотҡанын аңлайым. Һеҙ ҡолаҡ һалған әңгәмәләр ниндәй кешеләр араһында булыуығыҙҙы күрһәтә.
_____
Ни тиклем генә тәүәккәл булһағыҙ ҙа, тирә-яғығыҙҙағы кешеләрҙең йоғонтоһона бирелмәү ҡыйын. Ҡала һеҙҙән нимә көтһә, шуны эшләйһегеҙ тип түгел, ә тирә-яғығыҙҙа бер кем дә һеҙ ҡыҙыҡһынған нәмәләр менән ҡыҙыҡһынмағанда төшөнкөлөккә биреләһегеҙ.
Дәртләндереү һәм төшөнкөлөккә бирелеү араһында аҡса эшләү менән юғалтыу араһындағы кеүек тигеҙһеҙлек бар. Күпселек кешеләр кире суммаларҙы артыҡ баһалай: улар бер доллар табыуға ҡарағанда, бер долларҙы юғалтмау өсөн күпкә нығыраҡ эшләйәсәк. Ошоға оҡшаш рәүештә, үҙҙәре булған урында нисек ҡабул ителгән булһа, шуны ғына эшләүгә ҡаршы тороу өсөн етерлек көскә эйә кешеләр күп булһа ла, тирә-яҡтағыларҙың береһен дә ҡыҙыҡһындырмаған нәмә өҫтөндә эшләүҙе дауам итерлек дәрәжәлә көслөләр бик аҙ.
Амбициялар билдәле бер дәрәжәлә һыйышмағанға һәм һоҡланыу нулле суммалы уйын булғанға күрә, һәр ҡала амбицияның бер төрөнә иғтибар итергә ынтыла. Кембридждың интеллектуаль баш ҡала булыуының сәбәбе — унда аҡыллы кешеләрҙең тупланыуы ғына түгел, ә ундағы кешеләр өсөн унан да өҫтөнөрәк башҡа бер нәмәнең дә булмауында. Нью-Йоркта һәм Бэй Ареала профессорҙар — икенсе сортлы граждандар, әгәр ҙә улар ярашлы рәүештә хедж-фондтар йәки стартаптар асып ебәрмәһә.
Был Нью-Йоркта Дотком ҡыуығы осоронан бирле кешеләрҙе борсоған бер һорауға яуапты фаразлай: Нью-Йорк Кремний үҙәне менән ярышырлыҡ стартап үҙәгенә әйләнә алырмы? Бының икеле булыуының бер сәбәбе — Нью-Йоркта стартап башлаған кеше үҙен икенсе сортлы граждандай тойор ине. [3] Нью-Йоркта кешеләр нығыраҡ һоҡланған башҡа нәмә бар инде.
Оҙайлы перспективала был Нью-Йорк өсөн насар булырға мөмкин. Мөһим яңы технологияның көсө ахыр сиктә аҡсаға әйләнә. Шулай итеп, Кремний үҙәненә ҡарағанда аҡсаны күберәк, ә көстө аҙыраҡ ҡәҙерләп, Нью-Йорк шул уҡ нәмәне таный, әммә аҡрыныраҡ. [4] Һәм ысынында ул үҙ уйынында Кремний үҙәненә еңелә бара: Forbes 400 исемлегендә Нью-Йорк һәм Калифорния халҡының нисбәте исемлек тәүге тапҡыр 1982 йылда баҫылып сыҡҡанда 1,45 (81:56) булһа, 2007 йылда 0,83-кә (73:88) кәмене.
_____
Бөтә ҡалалар ҙа хәбәр ебәрмәй. Тик ниндәйҙер амбиция төрөнөң үҙәктәре булғандары ғына ебәрә. Һәм унда йәшәмәйенсә ҡаланың ниндәй хәбәр ебәргәнен аныҡ әйтеү ҡыйын булырға мөмкин. Мин Нью-Йорк, Кембридж һәм Кремний үҙәненең хәбәрҙәрен аңлайым, сөнки уларҙың һәр береһендә бер нисә йыл йәшәнем. Вашингтон һәм Лос-Анджелес та хәбәр ебәрә кеүек, ләкин мин уларҙың береһендә лә уларҙың нимә икәнен дөрөҫ әйтерлек оҙаҡ йәшәмәнем.
Лос-Анджелеста иң мөһим нәмә дан кеүек күренә. Хәҙерге ваҡытта иң ҙур һорау менән файҙаланған кешеләрҙең А-исемлеге бар, һәм иң ҙур һоҡланыу уята торған нәмә — шул исемлектә булыу йәки ундағы кешеләр менән дуҫ булыу. Унан түбәнерәк кимәлдә хәбәр Нью-Йорктыҡына оҡшаш, бәлки, тышҡы матурлыҡҡа ҙурыраҡ баҫым яһалалыр.
Вашингтонда хәбәр шундай кеүек: иң мөһиме — кемде белеүегеҙ. Һеҙ үҙ кеше булырға теләйһегеҙ. Ғәмәлдә был Лос-Анджелестағы кеүек эшләй. А-исемлеге бар һәм һеҙ унда йәки ундағы кешеләргә яҡын булырға теләйһегеҙ. Берҙән-бер айырма — А-исемлегенең нисек һайланыуында. Һәм хатта был да әллә ни айырылмай.
Әлеге ваҡытта Сан-Францисконың хәбәре Берклиҙыҡы менән бер үк кеүек: һеҙ яҡшыраҡ йәшәргә тейешһегеҙ. Әгәр стартаптар Үҙәнгә ҡарағанда SF-ты өҫтөн күрһә, был үҙгәрәсәк. Ҡыуыҡ осоронда был уңышһыҙлыҡты алдан хәбәр итеүсе билдә ине — ҡыйбатлы офис йыһаздары һатып алыу кеүек үҙ-үҙеңде иркәләү һайлауы. Хәҙер ҙә стартаптар SF-ты һайлағанда мин шикләнеп ҡарайым. Ләкин яҡшы стартаптар быны етерлек кимәлдә эшләһә, был үҙ-үҙеңде иркәләү булыуҙан туҡтай, сөнки Кремний үҙәненең тартылыу үҙәге шунда күсәсәк.
Мин интеллектуаль амбиция буйынса Кембриджға оҡшаш бер нәмә лә тапманым. Оксфорд менән Кембридж (Англия) Итака йәки Ганновер кеүек тойола: хәбәр бар, ләкин шул тиклем көслө түгел.
Париж ҡасандыр бөйөк интеллектуаль үҙәк булған. Әгәр һеҙ унда 1300 йылда барһағыҙ, бәлки, ул хәҙерге Кембридж ебәргән хәбәрҙе ебәрер ине. Ләкин мин үткән йылда унда бер аҙ йәшәп ҡараным, һәм унда йәшәүселәрҙең амбициялары интеллектуаль түгел. Париж хәҙер ебәргән хәбәр: эштәрҙе зәуыҡ менән эшләгеҙ. Был миңә оҡшаны, ысынында. Париж — мин йәшәгән ҡалалар араһында кешеләр сәнғәт тураһында ихлас ҡайғыртҡан берҙән-бер ҡала. Америкала бер нисә генә бай кеше үҙенсәлекле сәнғәт әҫәрҙәрен һатып ала, һәм хатта зауыҡлыраҡтары ла уны рәссамдың брендына ҡарап баһалауҙан ары китә алмай. Ләкин Парижда эңер ваҡытында тәҙрәләр аша ҡараһағыҙ, ундағы кешеләрҙең ысынында картиналарҙың нисек күренеүе тураһында ҡайғыртыуын күрә алаһығыҙ. Визуаль яҡтан ҡарағанда, Париж — мин белгән иң яҡшы ситтән күҙәтеү урыны. [5]
Мин ҡалаларҙан ишеткән тағы бер хәбәр бар: Лондонда кешенең аристократыраҡ булырға тейешлеге тураһындағы хәбәрҙе әле лә (көскә) ишетергә мөмкин. Ҡолаҡ һалһағыҙ, уны Парижда, Нью-Йоркта һәм Бостонда ла ишетергә була. Ләкин был хәбәр бөтә ерҙә лә бик көсһөҙ. 100 йыл элек ул көслө булыр ине, әммә хәҙер мин, ниндәйҙер сигнал ҡалғанмы-юҡмы икәнен күрер өсөн махсус шул тулҡынға көйләмәһәм, моғайын, уны бөтөнләй тойоп ҡалмаҫ инем.
_____
Әлегә ҡәҙәр ҡалаларҙан алған хәбәрҙәремдең тулы исемлеге ошондай: байлыҡ, зәуыҡ, мода, тышҡы матурлыҡ, дан, сәйәси көс, иҡтисади ҡөҙрәт, аҡыл, социаль синыф һәм тормош сифаты.
Был исемлеккә минең тәүге реакциям — ул миндә бер аҙ еңелсә ерәнеү уята. Мин һәр ваҡыт амбицияны яҡшы нәмә тип иҫәпләй торғайным, ләкин хәҙер төшөнәм: был мин һәр ваҡыт уны үҙем ҡыҙыҡһынған өлкәләрҙәге амбиция тип өндәшмәй аңлағанға күрә булған. Амбициялы кешеләрҙең барлыҡ ынтылыштарын теҙеп сыҡҡас, был әллә ни күркәм күренмәй.
Яҡыныраҡ ҡараһам, исемлектә тарих күҙлегенән ғәжәп тойолған бер нисә нәмәне күрәм. Мәҫәлән, тышҡы матурлыҡ 100 йыл элек унда булмаҫ ине (хәйер, 2400 йыл элек булыуы мөмкин ине). Ул ҡатын-ҡыҙҙар өсөн һәр ваҡыт мөһим булды, ләкин егерменсе быуат аҙағында ир-аттар өсөн дә мөһим була башлаған кеүек. Ни өсөн икәнен теүәл белмәйем — бәлки, ҡатын-ҡыҙҙарҙың йоғонтоһо көсәйеүе, актерҙарҙың өлгө сифатындағы йоғонтоһо артыуы һәм хәҙер шул тиклем күп кешенең офистарҙа эшләүе сәбәплелер: фабрикала кейеп йөрөү өсөн артыҡ матур булған кейем кейеп маҡтана алмайһығыҙ, шуға күрә уның урынына үҙ тәнегеҙ менән маҡтанырға тура килә.
Модалылыҡ (hipness) — 100 йыл элек исемлектә күрмәҫ булған тағы бер нәмә. Йәки күрер инегеҙме? Уның мәғәнәһе — нимәнең нисек икәнен белеү. Тимәк, бәлки, ул ябай ғына итеп «au fait» (хәбәрҙар булыуҙан) торған социаль синыф компонентын алмаштырғандыр. Был моданың Лондонда ни өсөн айырыуса юғары баһаланыуын аңлата алыр ине: был бары тик үҙ кешеләр генә аңлаған серле кодтар менән традицион инглиз кинәнеүенең 2-се версияһы.
Иҡтисади ҡөҙрәт 100 йыл элек был исемлектә булыр ине, ләкин беҙ уның менән нимәне күҙҙә тотоуыбыҙ үҙгәрә. Элек ул ғәйәт ҙур кеше һәм матди ресурстар менән идара итеүҙе аңлата ине. Ләкин хәҙер ул көндән-көн технология үҫешен йүнәлтеү һәләтен аңлата, һәм быны эшләй алырлыҡ урында булған ҡайһы бер кешеләр хатта бай ҙа түгел — мәҫәлән, мөһим асыҡ кодлы проекттар етәкселәре. Үткән замандарҙың сәнәғәт капитаннарында үҙҙәре өсөн яңы технологиялар уйлап сығарған аҡыллы кешеләр менән тулы лабораториялар бар ине. Яңы быуын үҙҙәре шул кешеләр булып тора.
Был көскә иғтибар артҡан һайын, икенсеһе исемлектән төшөп ҡала: социаль синыф. Минеңсә, был ике үҙгәреш бер-береһе менән бәйле. Иҡтисади ҡөҙрәт, байлыҡ һәм социаль синыф — ғүмеренең төрлө осорҙарында бер үк нәмәнең исемдәре генә: иҡтисади ҡөҙрәт байлыҡҡа әйләнә, ә байлыҡ — социаль синыфҡа. Шуға күрә һоҡланыу үҙәге ябай ғына ағым буйлап өҫкә шыла.
_____
Бөйөк эш башҡарырға теләгән һәр кемгә бөйөк ҡалала йәшәү мотлаҡмы? Юҡ; барлыҡ бөйөк ҡалалар ниндәйҙер амбиция уята, ләкин быны эшләгән берҙән-бер урындар улар түгел. Ҡайһы бер эш төрҙәре өсөн һеҙгә бары тик бер нисә һәләтле хеҙмәттәш кенә кәрәк.
Ҡалалар тыңлаусылар һәм фекерҙәштәр өсөн ҡулайлы урын бирә. Математика йәки физика кеүек өлкәләрҙә былар шул тиклем мөһим түгел, унда һеҙҙең хеҙмәттәштәрегеҙҙән башҡа тамашасы мөһим түгел, һәм һәләтте баһалау шул тиклем аңлайышлы, эшкә алыу һәм ҡабул итеү комиссиялары быны ышаныслы эшләй ала. Математика йәки физика кеүек өлкәлә һеҙгә кәрәк булған нәмә — тейешле хеҙмәттәштәре булған кафедра. Ул теләһә ҡайҙа — мәҫәлән, Лос-Аламоста, Нью-Мексикола булырға мөмкин.
Сәнғәт, яҙыусылыҡ йәки технология кеүек өлкәләрҙә иһә киңерәк мөхит мөһим. Быларҙа иң яҡшы белгестәр бер нисә алдынғы университет кафедраларында һәм тикшеренеү лабораторияларында уңайлы ғына тупланмаған — өлөшләтә һәләтте баһалау ҡыйыныраҡ булғанға, өлөшләтә кешеләр был нәмәләр өсөн түләгәнгә, шуға күрә үҙеңде тәьмин итеү өсөн уҡытыуға йәки фәнни гранттарға таянырға кәрәкмәй. Ошо буталсығыраҡ өлкәләрҙә бөйөк ҡалала булыу иң ҙур ярҙам итә: тирә-яғығыҙҙағы кешеләрҙең һеҙ эшләгән эш менән ҡыҙыҡһыныуын тойоп дәртләнеү кәрәк, һәм һеҙгә үҙегеҙгә фекерҙәштәр табырға тура килгәнгә күрә, бөйөк ҡаланың күпкә ҙурыраҡ йәлеп итеү механизмы кәрәк.
Унан файҙа күреү өсөн ғүмерегеҙ буйы бөйөк ҡалала йәшәргә кәрәкмәй. Иң мөһим йылдар карьерағыҙҙың башы һәм уртаһы кеүек тойола. Әлбиттә, бөйөк ҡалала үҫергә тейеш түгелһегеҙ. Колледжға шундай ҡалала барыуығыҙ ҙа әллә ни мөһим түгел кеүек. Күпселек студенттар өсөн бер нисә мең кешенән торған донъя етерлек ҙур булып күренә. Өҫтәүенә, колледжда һеҙгә әле иң ауыр эш төрөнә — сисеү өсөн яңы проблемалар табыуға — дусар булырға тура килмәй.
Артабанғы һәм күпкә ауырыраҡ аҙымға күскәндә генә фекерҙәштәр һәм дәртләндереү таба алырлыҡ урында булыу иң ҙур ярҙам итә. Икеһен дә тапҡас, теләһәгеҙ, китә алаһығыҙ кеүек. Импрессионистар бының типик өлгөһөн күрһәтә: улар бөтә Франция буйлап тыуған (Писсарро Кариб диңгеҙендә тыуған) һәм бөтә Франция буйлап вафат булған, ләкин уларҙы билдәләгән нәмә — Парижда бергә үткәргән йылдары булған.
_____
Әгәр нимә эшләргә теләгәнегеҙҙе һәм уның өсөн төп үҙәктең ҡайҙа булыуын аныҡ белмәһәгеҙ, йәш сағығыҙҙа бер нисә урында йәшәп ҡарау иң яҡшыһылыр. Унда йәшәмәйенсә ҡаланың ниндәй хәбәр ебәргәнен, йәки ул әле лә хәбәр ебәрәме-юҡмы икәнен бер ҡасан да белә алмайһығыҙ. Йыш ҡына мәғлүмәтегеҙ хата булыр: мин 25 йәшемдә Флоренцияла йәшәп ҡараным, уны сәнғәт үҙәге булыр тип уйлағайным, ләкин мин 450 йылға һуңлаған булып сыҡтым.
Хатта ҡала әле лә амбицияларҙың тере үҙәге булһа ла, уның хәбәрен ишетмәйенсә, ул һеҙҙең күңелегеҙгә ятырмы-юҡмы икәнен аныҡ белмәҫһегеҙ. Мин Нью-Йоркка күскәс, башта бик тулҡынланғайным. Был тулҡынландырғыс урын. Шуға күрә мин ундағы кешеләргә оҡшамағанымды аңлау өсөн ярайһы уҡ оҙаҡ ваҡыт талап ителде. Мин гел Нью-Йорктың Кембриджын эҙләнем. Ул ҡаланан бик, бик алыҫта булып сыҡты: самолет менән бер сәғәтлек ерҙә.
Ҡайһы бер кешеләр 16 йәшендә үк ниндәй эш менән шөғөлләнәсәген белә, ләкин күпселек амбициялы балаларҙа амбиция ниндәй ҙә булһа аныҡ бер нәмәгә йүнәлтелмәҫтән алдараҡ килә кеүек. Улар ниндәйҙер бөйөк эш башҡарырға теләгәндәрен белә. Улар бары тик рок-йондоҙ буласаҡмы йәки нейрохирургмы икәнен әле хәл итмәгән. Бында насар бер нәмә лә юҡ. Ләкин был, әгәр һеҙҙә ошо иң таралған амбиция төрө булһа, ҡайҙа йәшәүҙе һынап ҡарау һәм хаталар юлы менән асыҡларға тура киләсәген аңлата. Ниндәй амбицияғыҙ барлығын белеү өсөн үҙегеҙҙе өйҙәгесә тойған ҡаланы табырға тура килер, моғайын.
Иҫкәрмәләр
[1] Был — илегеҙҙәге университеттарҙың хөкүмәт ҡарамағында булмауының өҫтөнлөктәренең береһе. Хөкүмәттәр ресурстарҙы нисек бүлеүҙе хәл иткәндә, сәйәси килешеүҙәр нәмәләрҙең географик яҡтан таралыуына килтерә. Бер ниндәй үҙәк хөкүмәт тә үҙенең иң яҡшы ике университетын бер үк ҡалаға урынлаштырмаҫ ине, әгәр ул баш ҡала булмаһа (был башҡа проблемалар тыуҙырыр ине). Әммә ғалимдар башҡа өлкәләрҙәге кешеләр кеүек үк бергә тупланырға ярата, һәм уларға ирек бирелгәндә, улар бынан шул уҡ өҫтөнлөктәрҙе ала.
[2] Пало-Альтола әле лә бер нисә өлкән профессор бар, ләкин улар берәм-берәм вафат була һәм уларҙың йорттары төҙөүселәр тарафынан McMansion йорттарына әйләндерелә һәм бизнес үҫтереү буйынса вице-президенттарға һатыла.
[3] Компаниялары уңышҡа өлгәшкән һайын арзан йәшәүен дауам иткән стартап нигеҙләүселәре тураһында нисә тапҡыр уҡығанығыҙ бар? Джинсы һәм футболка кейеүҙе, аспирантурала йөрөткән иҫке машинаһын йөрөтөүҙе һәм башҡаларҙы дауам иткәндәр тураһында? Әгәр һеҙ быны Нью-Йоркта эшләһәгеҙ, кешеләр һеҙгә бысраҡҡа ҡараған кеүек ҡарар ине. Әгәр һеҙ Сан-Францисколағы затлы ресторанға джинсы һәм футболка кейеп инһәгеҙ, улар һеҙгә һәйбәт мөғәмәлә итә; кем белә, бәлки, һеҙ берәй билдәле кешелер? Нью-Йоркта улай түгел.
Ҡаланың технология үҙәге булараҡ потенциалының бер билдәһе — ир-аттар өсөн пиджак талап иткән ресторандар һаны. Zagat мәғлүмәттәре буйынса, Сан-Францискола, Лос-Анджелеста, Бостонда йәки Сиэтлда ундайҙар юҡ, Вашингтонда — 4, Чикагола — 6, Лондонда — 8, Нью-Йоркта — 13 һәм Парижда — 20.
(Zagat Сан-Францисколағы Ritz Carlton Dining Room ресторанын пиджак талап итә тип күрһәтә, ләкин мин быға ышана алманым, шуға күрә тикшерергә шылтыраттым һәм ысынында улар талап итмәй булып сыҡты. Күрәһең, бөтә Көнбайыш яр буйында пиджак талап иткән бер генә ресторан ҡалған: Напа үҙәнендәге The French Laundry.)
[4] Идеялар иҡтисади ҡөҙрәттән бер аҙым үрҙәрәк урынлашҡан, шуға күрә Кембридж кеүек интеллектуаль үҙәктәр ҡасандыр Кремний үҙәненән өҫтөнлөккә эйә булыуы ихтимал, нәҡ Үҙәндең Нью-Йорҡтан булған өҫтөнлөгө кеүек.
Хәҙерге ваҡытта был икеле булып күренә; киреһенсә, Бостон артта ҡалғандан-ҡала бара. Был мөмкинлекте телгә алыуымдың берҙән-бер сәбәбе — идеяларҙан стартаптарға барыу юлының һуңғы ваҡытта ябайлаша барыуы. Хәҙер бер ниндәй ҙә бизнес тәжрибәһе булмаған ике хакерға стартап башлау 10 йыл элеккегә ҡарағанда күпкә еңелерәк. Әгәр быны тағы 20 йылға күҙаллаһағыҙ, бәлки, көстәр балансы кире күсә башлар. Мин быға өмөт бағламаҫ инем, ләкин быға ҡаршы ла сыҡмаҫ инем.
[5] Әгәр Париж — кешеләр сәнғәт тураһында иң күп ҡайғыртҡан урын булһа, ни өсөн Нью-Йорк сәнғәт бизнесының тартылыу үҙәге булып тора? Сөнки егерменсе быуатта сәнғәт бренд булараҡ сәнғәт әйберенән айырылды. Нью-Йорк — иң бай һатып алыусылар булған урын, ләкин уларҙың сәнғәттән талап иткәне бары тик бренд, ә брендты етерлек кимәлдә танылыу алған теләһә ниндәй стилгә нигеҙләргә мөмкин булғанлыҡтан, урындағы әйберҙәрҙе лә файҙаланырға була.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡығандары өсөн Тревор Блэквеллға, Сара Харлинға, Джессика Ливингстонға, Джеки Макдоноуға, Роберт Моррисҡа һәм Дэвид Слооға рәхмәт белдерәм.