Ұлы қалалар өршіл адамдарды өзіне тартады. Мұны ондай қалада серуендеп жүргенде сезе аласыз. Қала жүздеген нәзік тәсілдермен сізге мынадай хабар жолдайды: қолыңнан бұдан да көбірек келеді; бұдан да қаттырақ тырысуың керек.
Таңғаларлығы, бұл жолдаулардың бір-бірінен қаншалықты ерекшеленетіні. Нью-Йорк сізге ең алдымен: көбірек ақша табуың керек дейді. Әрине, басқа да жолдаулар бар. Заманауи бола түсуің керек. Көріктірек болуың керек. Бірақ ең анық жолдау — бұдан да бай болуың керек екендігі.
Бостонның (дәлірек айтсақ, Кембридждің) маған ұнайтыны — оның беретін жолдауы: ақылдырақ болуың керек. Қолың жетпей жүрген сол кітаптардың бәрін, шынымен де, алып оқуың қажет.
Қаланың қандай жолдау беретінін сұрастырсаңыз, кейде таңғаларлық жауаптар аласыз. Кремний алқабында ақыл-ой қаншалықты құрметтелсе де, Алқаптың жолдайтын басты хабары: сен бұдан да ықпалдырақ болуың керек.
Бұл Нью-Йорктің беретін жолдауымен дәл бірдей емес. Әрине, Нью-Йоркте де билік пен ықпал маңызды, бірақ тіпті мұраға қалған болса да, миллиард доллар Нью-Йоркті қатты тәнті етеді. Ал Кремний алқабында бұған бірнеше жылжымайтын мүлік агентінен басқа ешкім мән бермес еді. Кремний алқабындағы ең бастысы — сенің әлемге қаншалықты ықпал ететінің. Ондағы адамдардың Ларри мен Сергейге назар аударуының себебі — олардың байлығы емес, іс жүзінде барлығына әсер ететін Google-ді басқарып отырғандығы.
_____
Қаланың қандай хабар жолдайтыны қаншалықты маңызды? Эмпирикалық тұрғыдан қарасақ, бұл өте маңызды сияқты. Егер ұлы істер жасауға ерік-жігеріңіз жеткілікті болса, қоршаған ортадан жоғары тұра алар едім деп ойлауыңыз мүмкін. Қайда тұратыныңыз бар болғаны бірнеше пайыздық қана айырмашылық тудыруы керектей көрінеді. Бірақ тарихи дәлелдерге қарасаңыз, бұл одан әлдеқайда маңыздырақ сияқты. Ұлы істер жасаған адамдардың көпшілігі сол уақытта ондай істермен айналысқан санаулы ғана жерлерге топтасқан еді.
Қалалардың қаншалықты қуатты екенін менің бұрынырақ жазған жазбамнан көруге болады: Миландық Леонардоның жағдайы. Сіз естіген он бесінші ғасырдағы итальяндық суретшілердің барлығы дерлік Флоренциядан шыққан, тіпті Милан дәл сондай үлкен болса да. Флоренциядағы адамдар генетикалық тұрғыдан өзгеше емес еді, сондықтан Миланда да Леонардо сияқты табиғи дарыны бар біреудің дүниеге келгенін болжауға тура келеді. Ол қайда кетті?
Егер тіпті Леонардодай табиғи қабілеті бар адамның өзі ортаның күшін жеңе алмаса, сіз жеңе аламын деп ойлайсыз ба?
Мен жеңе аламын деп ойламаймын. Мен бірбеткейлеумін, бірақ бұл күшпен күресуге тырыспас едім. Одан да оны өз пайдама жаратар едім. Сондықтан мен қайда тұру керектігі туралы көп ойландым.
Мен Берклиді әрдайым мінсіз орын болады деп елестететінмін — негізінен ауа райы жақсы Кембридж болады деп ойладым. Бірақ екі жыл бұрын ол жерде өмір сүріп көргенімде, олай болмай шықты. Берклидің беретін жолдауы: сен жақсырақ өмір сүруің керек. Берклидегі өмір өте мәдениетті. Бұл — Солтүстік Еуропадан келген адамның Америкада өзін ең жайлы сезінетін жері шығар. Бірақ ол өршілдіктен қайнап тұрған жоқ.
Өткенге көз жүгіртсек, мұндай жағымды жердің бәрінен бұрын өмір сүру сапасына қызығатын адамдарды тартуы таңғаларлық емес еді. Ауа райы жақсы Кембридж, байқап қарасақ, Кембридж емес болып шықты. Кембриджде кездесетін адамдар ол жерде кездейсоқ жүрген жоқ. Онда өмір сүру үшін құрбандықтарға бару керек. Ол қымбат әрі біршама сүреңсіз, ауа райы да көбіне қолайсыз. Сондықтан Кембриджде кездесетін адамдар — ең ақылды адамдар шоғырланған жерде өмір сүргісі келетіндер, тіпті бұл ауа райы нашар, қымбат әрі сүреңсіз жерде тұруды білдірсе де.
Осы жазбаны жазып отырған кезде Кембридж әлемнің интеллектуалды астанасы сияқты көрінеді. Бұл өрескел мәлімдеме болып көрінуі мүмкін екенін түсінемін. Бірақ оның шындыққа жанасатын себебі — басқа кез келген жер туралы бұлай деу одан да ақылға сыйымсыз болар еді. Өршіл студенттердің ағынына қарағанда, қазіргі уақытта американдық университеттер ең үздік болып саналады. Ал АҚШ-тың қай қаласы бұдан күштірек үміткер бола алады? Нью-Йорк пе? Ақылды адамдар біршама, бірақ костюм киген неандертальдардың әлдеқайда көптігінен олар көрінбей қалады. Бей-Эриада да ақылды адамдар көп, бірақ олар да сейілген; екі ұлы университет бар, бірақ олар бір-бірінен алыс. Ал Гарвард пен MIT Батыс жағалаудың өлшемдері бойынша бір-біріне іргелес деуге болады және олардың айналасында тағы 20-ға жуық колледж бен университет бар. [1]
Нәтижесінде Кембридж басты индустриясы идеялар болған қала сияқты сезіледі, ал Нью-Йорктікі — қаржы, Кремний алқабынікі — стартаптар.
_____
Біз айтып отырған мағынада қалалар туралы сөз қозғағанда, сіз негізінен адамдардың шоғыры туралы айтасыз. Ұзақ уақыт бойы қалалар адамдардың жалғыз ірі шоғыры болды, сондықтан бұл екі ұғымды бір-бірінің орнына қолдануға болатын еді. Бірақ мен атап өткен мысалдардан жағдайдың қаншалықты өзгеріп жатқанын көруге болады. Нью-Йорк — классикалық ұлы қала. Бірақ Кембридж — қаланың бір бөлігі ғана, ал Кремний алқабы тіпті қала да емес. (Сан-Хосе, кейде өзін солай жариялағанымен, Кремний алқабының астанасы емес. Ол — оның бір шетіндегі 178 шаршы миль ғана.)
Мүмкін Интернет жағдайды одан әрі өзгертер. Бәлкім, бір күні сіз мүше болған ең маңызды қауымдастық виртуалды қауымдастық болар және сіздің физикалық тұрғыда қайда тұратыныңыз маңызды болмай қалар. Бірақ мен бұған бәс тікпес едім. Физикалық әлемнің өткізу қабілеті өте жоғары және қалалардың сізге хабар беретін кейбір жолдары өте нәзік келеді.
Әр көктем сайын Кембриджге қайтып оралудың ең бір шабыттандыратын тұсы — ымырт түскенде, үйлердің іші анық көрініп тұрған шақта көшелерді кезіп жүру. Кешке Пало-Альтоны аралап жүргенде теледидардың көгілдір жарығынан басқа ештеңе көрмейсіз. Ал Кембриджде сөрелер толы тартымды кітаптарды көресіз. Пало-Альто 1960 жылы Кембриджге ұқсас болған шығар, бірақ қазір оның жанында университет бар екенін ешқашан болжай алмас едіңіз. Қазір бұл — Кремний алқабындағы ең бай аудандардың бірі ғана. [2]
Қала сізбен көбіне кездейсоқ сөйлеседі — терезелерден көретін нәрселеріңіз арқылы, кездейсоқ естіп қалған әңгімелер арқылы. Бұл іздеп табуыңыз керек нәрсе емес, өшіріп тастай алмайтын нәрсе. Кембриджде өмір сүрудің кәсіби қауіптерінің бірі — хабарлы сөйлемдерде сұраулы интонация қолданатын адамдардың әңгімесін құлағыңыз шалып қалуы. Бірақ жалпы алғанда, мен Кембридждің әңгімелерін Нью-Йорк немесе Кремний алқабының әңгімелерінен артық көремін.
90-жылдардың соңында Кремний алқабына көшкен бір досым онда тұрудың ең жаман жағы — құлаққа шалынатын әңгімелердің сапасының төмендігі екенін айтты. Сол кезде мен оны әдейі оғаш көрінуге тырысып жатыр деп ойладым. Әрине, адамдардың сөзін тыңдау қызық болуы мүмкін, бірақ құлаққа шалынатын әңгіменің сапасы тұратын жеріңізді таңдауға әсер ететіндей маңызды ма? Енді мен оның не айтқысы келгенін түсінемін. Еститін әңгімелеріңіз сіздің қандай адамдардың ортасында жүргеніңізді аңғартады.
_____
Сіз қаншалықты табанды болсаңыз да, айналаңыздағы адамдардың ықпалына түспеу қиын. Бұл қала сізден не күтсе, соны істейсіз деген сөз емес, бұл — айналаңыздағы ешкім сіз мән беретін нәрселерге мән бермеген кезде жігеріңіздің құм болуы.
Жігерлендіру мен жігерді құм қылудың арасындағы теңсіздік ақша ұту мен одан айырылудың арасындағы айырмашылық сияқты. Адамдардың көбі ақшаның шығынына тым жоғары баға береді: олар бір доллар табудан гөрі, бір долларды жоғалтпау үшін әлдеқайда көп күш салады. Дәл сол сияқты, өздері тұрып жатқан жерде бәрі істеуі тиіс нәрсені тек сол үшін ғана істеуге қарсы тұра алатын адамдар көп болғанымен, айналасындағы ешкім елемейтін нәрсемен табанды түрде айналыса беретін күшті адамдар өте аз.
Өршіл мақсаттар белгілі бір дәрежеде үйлеспейтіндіктен және сүйсіну нөлдік сомалы ойын болғандықтан, әр қала өршілдіктің бір ғана түріне назар аударуға бейім келеді. Кембридждің интеллектуалды астана болуының себебі — онда тек ақылды адамдардың шоғырланғанында ғана емес, ондағы адамдар одан артық мән беретін басқа ештеңенің жоқтығында. Нью-Йорк пен Бей-Эриадағы профессорлар — тиісінше хедж-қорлар немесе стартаптар ашқанға дейін екінші сортты азаматтар болып қала береді.
Бұл доткомдар көпіршігінен бері Нью-Йорктегі адамдарды толғандырып келе жатқан мына сұраққа жауап береді: Нью-Йорк Кремний алқабымен бәсекелесе алатын стартап орталығына айнала ала ма? Бұған екіталай болудың бір себебі — Нью-Йоркте стартап бастаған адам өзін екінші сортты азамат ретінде сезінер еді. [3] Нью-Йорктегі адамдар одан да артық сүйсінетін басқа нәрсе бар болып тұр.
Ұзақ мерзімді перспективада бұл Нью-Йорк үшін жағымсыз жағдай болуы мүмкін. Маңызды жаңа технологияның қуаты түбінде ақшаға айналады. Сондықтан Кремний алқабына қарағанда билік пен ықпалға азырақ, ал ақшаға көбірек мән беру арқылы Нью-Йорк дәл сол нәрсені мойындайды, бірақ баяуырақ түсінеді. [4] Шын мәнінде, ол Кремний алқабына өз ойынында есе жіберіп келеді: Forbes 400 тізімі алғаш рет 1982 жылы жарияланған кездегі Нью-Йорк пен Калифорния тұрғындарының арақатынасы 1,45 (81:56) болса, 2007 жылы 0,83-ке (73:88) дейін төмендеді.
_____
Қалалардың бәрі бірдей хабар жолдай бермейді. Тек өршілдіктің қандай да бір түрінің орталығы болғандары ғана жолдайды. Қалада өмір сүрмейінше, оның қандай жолдау беретінін нақты айту қиын болуы мүмкін. Мен Нью-Йорк, Кембридж және Кремний алқабының жолдауларын түсінемін, өйткені олардың әрқайсысында бірнеше жылдан өмір сүрдім. Вашингтон мен Лос-Анджелес те белгілі бір хабар беретін сияқты, бірақ олардың не екенін нақты айту үшін мен ол жерлерде ұзақ болған жоқпын.
Лос-Анджелестегі ең басты нәрсе — даңқ сияқты. Онда дәл қазір ең жоғары сұранысқа ие адамдардың «А-тізімі» бар және ең көп мақтанатын нәрсе — соның ішінде болу немесе сол тізімдегілермен дос болу. Оның астындағы жолдау Нью-Йорктікіне өте ұқсас, бірақ сыртқы келбеттің тартымдылығына көбірек мән берілетін шығар.
Вашингтонда басты жолдау — кімді танитыныңыз ең маңыздысы екендігі сияқты. Сіз өз адамы болғыңыз келеді. Іс жүзінде бұл Лос-Анджелестегідей жұмыс істейтін тәрізді. «А-тізімі» бар және сіз сонда болғыңыз келеді немесе ондағылармен тығыз байланыста болғыңыз келеді. Жалғыз айырмашылық — сол «А-тізімінің» қалай таңдалатынында. Тіпті бұл да онша өзгеше емес.
Қазіргі уақытта Сан-Францисконың жолдауы Берклидікімен бірдей сияқты: жақсырақ өмір сүруің керек. Бірақ егер стартаптар Алқаптың орнына SF-ті таңдайтын болса, бұл өзгереді. Көпіршік кезінде бұл сәтсіздіктің белгісі — қымбат кеңсе жиһазын сатып алу сияқты еркелік таңдау еді. Қазірдің өзінде стартаптар SF-ті таңдағанда күмәнмен қараймын. Бірақ егер сапалы стартаптардың саны жеткілікті болса, бұл еркелік болудан қалады, өйткені Кремний алқабының ауырлық центрі сонда ауысады.
Интеллектуалды өршілдік тұрғысынан Кембриджге ұқсайтын ештеңе таба алмадым. Оксфорд пен Кембридж (Англия) Итака немесе Ганновер сияқты сезіледі: жолдау бар, бірақ соншалықты күшті емес.
Париж бір кездері ұлы интеллектуалды орталық болған. Егер сіз ол жаққа 1300 жылы барсаңыз, ол қазіргі Кембридж беретіндей жолдау берер еді. Бірақ мен өткен жылы онда біраз өмір сүріп көрдім, тұрғындардың өршіл мақсаттары интеллектуалды емес. Қазір Париждің беретін жолдауы: істі стильмен, талғаммен жаса. Негізі, бұл маған ұнады. Париж — мен тұрған қалалардың ішінде адамдары өнерге шынайы мән беретін жалғыз қала болды. Америкада түпнұсқа өнерді бірнеше бай адам ғана сатып алады, тіпті олардың ең талғампаз дегендерінің өзі оны суретшінің брендтік атына қарап бағалаудан әрі аспайды. Бірақ Парижде ымырт түскенде терезелерден қарасаңыз, адамдардың суреттердің қандай көрінетініне шын мәнінде мән беретінін көре аласыз. Көзбен көру тұрғысынан қарағанда, Париж — мен білетін ең керемет көз тоятын орын. [5]
Қалалардан мен естіген тағы бір жолдау бар: Лондонда ақсүйектеу болу керек деген жолдауды әлі де (әрең) естуге болады. Егер зер салсаңыз, оны Париж, Нью-Йорк және Бостоннан да ести аласыз. Бірақ бұл хабар барлық жерде өте әлсіз. Бұл 100 жыл бұрын күшті болар еді, бірақ қазір қандай да бір белгі қалды ма екен деп сол толқынға әдейі бапталмасам, мен оны мүлдем сезбес те едім.
_____
Осы уақытқа дейін қалалардан түйген хабарларымның толық тізімі мынадай: байлық, стиль, заманауилық, сыртқы тартымдылық, даңқ, саяси билік, экономикалық билік, парасат, әлеуметтік тап және өмір сүру сапасы.
Бұл тізімге менің алғашқы реакциям — бұл менің көңілімді біртүрлі қылып жібереді. Мен өршілдікті әрқашан жақсы нәрсе деп санайтынмын, бірақ енді түсіндім, бұл менің оны өзім мән беретін салалардағы өршілдік ретінде ғана түсінгенімнен екен. Өршіл адамдардың барлық ұмтылыстарын тізіп шыққанда, ол соншалықты әдемі көрінбейді.
Мұқият зерделеген кезде тізімнен тарих тұрғысынан таңғаларлық бір-екі нәрсені көремін. Мысалы, сыртқы тартымдылық 100 жыл бұрын бұл тізімде болмас еді (бірақ ол 2400 жыл бұрын болған шығар). Бұл әйелдер үшін әрқашан маңызды болды, бірақ жиырмасыншы ғасырдың соңында ер адамдар үшін де маңызды бола бастаған сияқты. Неліктен екенін нақты білмеймін — мүмкін әйелдердің билігінің күшеюі, актерлердің үлгі ретіндегі ықпалының артуы және қазір тым көп адамдардың кеңселерде жұмыс істеуінің үйлесімі шығар: фабрикада киюге тым сәнді киімдермен мақтана алмайсыз, сондықтан оның орнына дене бітіміңізбен мақтануға тура келеді.
Заманауилық («hipness») — бұл да 100 жыл бұрын тізімнен көрмейтін нәрсе. Әлде көрер ме едіңіз? Бұл ненің не екенін білу дегенді білдіреді. Сондықтан, бәлкім, бұл әлеуметтік таптың бәрінен «хабардар болу» компонентін алмастырған шығар. Бұл Лондонда заманауилықтың неліктен ерекше бағаланатынын түсіндіре алады: бұл тек іштегілер ғана түсінетін бұлыңғыр кодтарға деген дәстүрлі ағылшындық құштарлықтың 2.0 нұсқасы.
Экономикалық билік 100 жыл бұрын да тізімде болар еді, бірақ біздің одан не түсінетініміз өзгеріп келеді. Бұрын бұл орасан зор адами және материалдық ресурстарды бақылауды білдіретін. Бірақ қазір ол барған сайын технологияның бағытын анықтау қабілетін білдіреді және мұны істей алатын адамдардың кейбірі тіпті бай да емес — мысалы, маңызды ашық бастапқы кодты жобалардың жетекшілері. Бұрынғы заманның «өнеркәсіп капитандарының» қарамағында олар үшін жаңа технологиялар ойлап табатын ақылды адамдарға толы зертханалары болатын. Жаңа буын — сол адамдардың дәл өздері.
Бұл күш көбірек назар аударған сайын, тізімнен басқа бір нәрсе сырғып түсіп қалуда: әлеуметтік тап. Бұл екі өзгеріс өзара байланысты деп ойлаймын. Экономикалық билік, байлық және әлеуметтік тап — бұл өмірдің әртүрлі кезеңдеріндегі бір ғана нәрсенің атауы: экономикалық билік байлыққа, ал байлық әлеуметтік тапқа айналады. Сондықтан сүйсіну мен құрмет бастау көзіне қарай ойысып келеді.
_____
Ұлы істер жасағысы келетін кез келген адам ұлы қалада тұруы керек пе? Жоқ; барлық ұлы қалалар өршілдіктің қандай да бір түрін оятады, бірақ олар бұған себеп болатын жалғыз орындар емес. Жұмыстың кейбір түрлері үшін бар керегі — бір топ дарынды әріптестер ғана.
Қалалардың беретіні — аудитория және ортақтастарды електен өткізу сүзгісі. Бұл математика немесе физика сияқты салаларда аса маңызды емес, онда әріптестеріңізден басқа аудиторияның маңызы жоқ, ал қабілетті бағалау жеткілікті деңгейде айқын болғандықтан, жұмысқа қабылдау және қабылдау комиссиялары мұны сенімді түрде жасай алады. Математика немесе физика сияқты салада сізге керегі — лайықты әріптестері бар кафедра ғана. Ол кез келген жерде — мысалы, Нью-Мексикодағы Лос-Аламоста болуы мүмкін.
Өнер, жазушылық немесе технология сияқты салаларда кеңірек орта үлкен мәнге ие. Бұл салаларда ең үздік мамандар бірнеше жетекші университеттік кафедралар мен ғылыми-зерттеу зертханаларында ыңғайлы түрде жиналмаған — бұған бір жағынан талантты бағалаудың қиындығы себеп болса, екінші жағынан адамдар бұл нәрселер үшін ақы төлейді, сондықтан адам өзін қамтамасыз ету үшін оқытушылыққа немесе ғылыми гранттарға тәуелді болмайды. Дәл осындай хаотикалық салаларда ұлы қалада болу ең көп көмектеседі: айналаңыздағы адамдар сіздің жұмысыңызға мән беретінін сезіну арқылы жігерлену қажет, сонымен қатар теңдестеріңізді өзіңіз табуыңыз керек болғандықтан, сізге ұлы қаланың әлдеқайда үлкен тарту механизмі қажет.
Оның пайдасын көру үшін өмір бойы ұлы қалада тұрудың қажеті жоқ. Мансабыңыздың алғашқы және ортаңғы жылдары ең шешуші кезең болып көрінеді. Ұлы қалада өсудің қажеті жоқ екені анық. Сондай-ақ колледжде оқыған кезіңіздің онда өтуі де маңызды емес сияқты. Көптеген колледж студенттері үшін бірнеше мың адамнан тұратын әлем жеткілікті дәрежеде үлкен болып көрінеді. Сонымен қатар, колледжде сізге әлі ең қиын жұмыспен — шешетін жаңа мәселелерді табумен бетпе-бет келудің қажеті жоқ.
Келесі және әлдеқайда қиын кезеңге көшкен кезде, пікірлестер мен жігерлендіруді таба алатын жерде болу ең көп көмектеседі. Екеуін де тапқан соң, қаласаңыз, кетіп қалуға да болатын сияқты. Импрессионистер осы типтік үлгіні көрсетеді: олар Францияның түкпір-түкпірінде туған (Писсарро Кариб теңізінде туған) және Францияның түкпір-түкпірінде қайтыс болған, бірақ олардың кім екенін айқындаған нәрсе — Парижде бірге өткізген жылдары еді.
_____
Егер не істегіңіз келетінін және оның жетекші орталығы қайда екенін нақты білмесеңіз, жас кезіңізде бірнеше жерде тұрып көру — ең дұрыс таңдау шығар. Қалада өмір сүрмейінше, оның қандай жолдау беретінін, тіпті оның әлі де хабар беріп тұрғанын немесе бермейтінін ешқашан біле алмайсыз. Көбінесе сіздегі ақпарат қате болып шығады: мен 25 жасымда Флоренцияны өнер орталығы болады деп ойлап, сонда тұрып көрдім, бірақ 450 жылға кешігіп қалғаным белгілі болды.
Тіпті қала әлі де өршілдіктің тірі орталығы болған күннің өзінде, оның жолдауын өз құлағыңызбен естімейінше, ол сіздің жан дүниеңізбен үндесе ме, жоқ па, оны нақты біле алмайсыз. Мен Нью-Йоркке көшкенде, алғашында қатты қуандым. Бұл — қызықты орын. Сондықтан ол жердегі адамдарға ұқсамайтынымды түсіну үшін маған біраз уақыт қажет болды. Мен Нью-Йорктің Кембриджін іздей бердім. Ол қаланың тым, тым жоғарғы жағында болып шықты: ұшақпен бір сағаттық жерде.
Кейбір адамдар 16 жасында қандай жұмыс істейтінін біледі, бірақ өршіл жастардың көпшілігінде өршілдік нақты бір мақсат пайда болғанға дейін оянып қоятын сияқты. Олар ұлы бір нәрсе жасағысы келетінін біледі. Тек рок-жұлдыз немесе нейрохирург болатынын әлі шешпеген. Бұнда тұрған ештеңе жоқ. Бірақ бұл егер сізде өршілдіктің осы ең көп таралған түрі болса, қайда тұру керектігін сынап көру және қателесу арқылы анықтауға тура келетінін білдіреді. Сізде өршілдіктің қандай түрі бар екенін білу үшін, өзіңізді өз үйіңіздегідей сезінетін қаланы табуыңыз керек шығар.
Ескертпелер
[1] Бұл — сіздің еліңіздегі университеттердің үкімет бақылауында болмауының бір артықшылығы. Үкімет ресурстарды қалай бөлу керектігін шешкен кезде, саяси келісімдер нәрселердің географиялық тұрғыдан шашырап кетуіне әкеледі. Ешқандай орталық үкімет өзінің ең үздік екі университетін бір қалаға орналастырмайды, егер ол астана болмаса (бұл басқа мәселелерді тудырар еді). Бірақ ғалымдар кез келген басқа саладағы адамдар сияқты бірге топтасқанды ұнататын сияқты және оларға еркіндік берілгенде олар осыдан дәл сондай артықшылықтар көреді.
[2] Пало-Альтода әлі де бірнеше егде профессорлар бар, бірақ олар біртіндеп көз жұмуда, ал олардың үйлерін құрылыс салушылар «McMansion» сарайларына айналдырып, бизнесті дамыту жөніндегі вице-президенттерге сатуда.
[3] Компаниялары өркендей бастағанда да қарапайым өмір сүруді жалғастырған стартап негізін қалаушылар туралы қанша рет оқыдыңыз? Әлі де джинсы мен футболка киіп, магистратурада жүргендегі ескі көлігін мініп жүргендер ше? Егер сіз Нью-Йоркте солай істесеңіз, адамдар сізге бейшараға қарағандай қарайтын еді. Егер сіз Сан-Францискода джинсы мен футболка киіп сәнді мейрамханаға кірсеңіз, сізге жақсы қарайды; кім біледі, бәлкім бір мықты тұлға шығарсыз? Нью-Йоркте олай емес.
Қаланың технологиялық орталық ретіндегі әлеуетінің бір белгісі — ер адамдардан әлі де пиджак талап ететін мейрамханалардың саны. Zagat нұсқаулығы бойынша, Сан-Франциско, Лос-Анджелес, Бостон немесе Сиэтлде мұндай мейрамхана жоқ, Вашингтонда — 4, Чикагода — 6, Лондонда — 8, Нью-Йоркте — 13 және Парижде — 20.
(Zagat Сан-Францискодағы Ritz Carlton Dining Room-де пиджак талап етілетінін көрсеткен, бірақ мен бұған сене алмай, тексеру үшін қоңырау шалдым, шын мәнінде олар талап етпейді екен. Шамасы, бүкіл Батыс жағалауда әлі күнге дейін пиджак талап ететін бір ғана мейрамхана қалған: Напа алқабындағы The French Laundry.)
[4] Идеялар экономикалық биліктен бір саты жоғары тұрады, сондықтан Кембридж сияқты интеллектуалды орталықтар бір күні Кремний алқабынан озып кетуі мүмкін, дәл қазір Алқап Нью-Йорктен қалай озып тұрса солай.
Бұл қазіргі уақытта екіталай болып көрінеді; керісінше, Бостон барған сайын артта қалып барады. Менің бұл мүмкіндікті айтып отырғанымның жалғыз себебі — соңғы кездері идеядан стартапқа дейінгі жол айтарлықтай жеңілдеп келеді. Қазір бизнес тәжірибесі жоқ бір-екі хакерге стартап бастау осыдан 10 жыл бұрынғыға қарағанда әлдеқайда оңай. Егер тағы 20 жылға болжам жасасаңыз, бәлкім, күштер тепе-теңдігі қайта ауыса бастайтын шығар. Мен бұған бәс тікпес едім, бірақ бұған қарсы да бәс тікпес едім.
[5] Егер Париж адамдар өнерге ең көп мән беретін жер болса, неге Нью-Йорк өнер бизнесінің ауырлық центрі болып саналады? Өйткені жиырмасыншы ғасырда бренд ретіндегі өнер зат ретіндегі өнерден бөлініп шықты. Нью-Йорк — ең бай сатып алушылар шоғырланған жер, бірақ олардың өнерден талап ететіні — тек бренд қана, ал брендті жеткілікті деңгейде танымал кез келген стильге негіздеуге болатындықтан, жергілікті дүниелерді де пайдалана беруге болады.
Осы мақаланың нобайларын оқып шыққандары үшін Тревор Блэквеллге, Сара Харлинге, Джессика Ливингстонға, Джеки Макдоноға, Роберт Морриске және Дэвид Слуға алғыс айтамын.