Бөек шәһәрләр амбицияле кешеләрне үзенә тарта. Анда йөргәндә сез моны тоясыз. Йөзләгән нечкә ысуллар аша шәһәр сезгә бер юллама бирә: син күбрәк эшли аласың; син күбрәк тырышырга тиешсең.
Гаҗәпләндергәне шул — бу юлламалар никадәр нык аерыла. Нью-Йорк сезгә барыннан да элек: син күбрәк акча эшләргә тиешсең, ди. Әлбәттә, башка юлламалар да бар. Син модалырак булырга тиешсең. Син матуррак күренергә тиешсең. Әмма иң ачык юллама: син баерак булырга тиешсең.
Миңа Бостонның (дөресрәге Кембриджның) ошаган ягы шунда: андагы юллама — син акыллырак булырга тиешсең. Син ниһаять күптән укырга җыенып йөргән шул китапларны укып чыгарга тиешсең.
Шәһәр нинди юллама җибәрә дип сорагач, кайвакыт гаҗәеп җаваплар алырга мөмкин. Кремний үзәнендә зиһенне никадәр генә хөрмәт итмәсеннәр, Үзән җибәргән юллама: син көчлерәк, тәэсирлерәк булырга тиешсең.
Бу Нью-Йорк җибәргән юлламадан бераз аерыла. Хакимият һәм йогынты Нью-Йоркта да мөһим, әлбәттә, әмма Нью-Йорк, сезгә миллиард доллар бары тик мирас булып калган булса да, шаккатачак. Кремний үзәнендә исә, берничә күчемсез милек агентыннан тыш, моңа беркем дә игътибар итмәс иде. Кремний үзәнендә иң мөһиме — сезнең дөньяга никадәр йогынты ясавыгыз. Андагы кешеләрнең Ларри белән Сергей турында кайгыртуларының сәбәбе аларның байлыгы түгел, ә фактик яктан барысына да тәэсир итүче Google белән идарә итүләре.
_____
Шәһәрнең нинди юллама җибәрүе никадәр мөһим соң? Эмпирик яктан караганда, җавап шундый кебек: бик нык. Бөек эшләр башкарыр өчен җитәрлек ихтыяр көчегез булса, әйләнә-тирә мохитегездән өстен чыга алырсыз кебек тоелырга мөмкин. Сез яшәгән урын иң күбе ике процентлык кына аерма ясарга тиеш кебек. Әмма тарихи дәлилләргә карасагыз, бу күпкә мөһимрәк булып чыга. Бөек эшләр башкарган күпчелек кеше шул вакытта андый эшләр башкарылган берничә урынга тупланган булган.
Шәһәрләрнең никадәр көчле булуын мин элеккеге мәкаләләремнең берендә язган мисалдан күрергә мөмкин: Милан Леонардосы очрагы. Сез ишеткән унбишенче гасыр Италия рәссамнарының барысы да диярлек Флоренциядән булган, гәрчә Милан зурлыгы ягыннан аннан ким булмаса да. Флоренция кешеләре генетик яктан аерылып тормаган, димәк, Миланда да Леонардо кебек табигый сәләткә ия кемдер туган дип фаразларга кирәк. Аңа ни булган?
Әгәр хәтта Леонардо кебек табигый сәләткә ия кеше дә мохит көчен җиңә алмаган булса, сез моны булдыра алам дип уйлыйсызмы?
Мин алай дип уйламыйм. Мин шактый үҗәт, әмма бу көчкә каршы көрәшергә тырышмас идем. Мин аны файдалануны өстен күрер идем. Шуңа күрә мин кайда яшәү турында күп уйландым.
Мин һәрвакыт Беркли идеал урын булыр дип күз алдына китерә идем — асылда яхшы һава торышлы Кембридж булыр дип уйладым. Әмма ике ел элек мин ниһаять анда яшәп карагач, барысы да алай түгел икәнлеге ачыкланды. Беркли җибәргән юллама: син яхшырак яшәргә тиешсең. Берклида тормыш бик мәдәниятле. Бу, мөгаен, Төньяк Европадан килгән кеше үзен иң нык өйдәгечә хис итәрлек Америка урыныдыр. Ләкин анда амбиция кайнап тормый.
Үткәннәргә караганда, шундый күңелле урынның барыннан да элек тормыш сыйфаты белән кызыксынучы кешеләрне җәлеп итүе гаҗәпләндерергә тиеш түгел иде. Яхшы һава торышлы Кембридж, асылда, Кембридж түгел булып чыкты. Кембриджда очраткан кешеләрегез анда очраклы рәвештә генә түгел. Анда яшәү өчен сезгә корбаннар бирергә туры килә. Ул кыйммәтле һәм шактый пычрак, ә һава торышы еш кына начар. Шуңа күрә Кембриджда очрый торган кешеләр — иң акыллы кешеләр яшәгән урында яшәргә теләүчеләр, хәтта бу начар һава торышлы кыйммәтле һәм пычрак җирдә яшәүне аңлатса да.
Бу мәкаләне язган вакытта Кембридж дөньяның интеллектуаль башкаласы булып тора кебек. Бу фикернең шаккатыргыч булып күренүен аңлыйм. Әмма башка теләсә кайсы урын турында моны раслау тагын да акылсызрак булуы аны хак итә. Амбицияле студентлар агымына караганда, хәзерге вакытта Америка университетлары иң яхшылары булып күренә. Һәм АКШның кайсы шәһәре моңа көчлерәк дәгъва итә ала? Нью-Йоркмы? Акыллы кешеләр шактый, әмма алар костюм кигән неандерталларның күпкә зуррак саны белән сыекланган. Бэй-Ареада (San Francisco Bay Area) да күп акыллы кешеләр бар, әмма анда да сыекланган; анда ике бөек университет бар, ләкин алар бер-берсеннән ерак урнашкан. Гарвард белән MIT Көнбатыш яр стандартлары буенча фактик рәвештә янәшә торалар һәм аларны 20гә якын башка көллият һәм университет уратып алган. [1]
Нәтиҗәдә, Кембридж төп тармагы идеяләр булган шәһәр булып тоела, шул ук вакытта Нью-Йоркның төп тармагы — финанслар, ә Кремний үзәненеке — стартаплар.
_____
Без сөйләшкән мәгънәдәге шәһәрләр турында сүз барганда, чынлыкта сез кешеләр тупланышы турында сөйлисез. Озак вакытлар шәһәрләр кешеләрнең бердәнбер зур төркемнәре булган, шуңа күрә сез бу ике төшенчәне бер-берсен алыштырып куллана алгансыз. Ләкин мин искә алган мисаллардан эшләрнең никадәр үзгәрүен күрә алабыз. Нью-Йорк — классик бөек шәһәр. Әмма Кембридж — нибары бер шәһәрнең бер өлеше, ә Кремний үзәне хәтта ул да түгел. (Сан-Хосе кайвакыт үзен атаганча Кремний үзәненең башкаласы түгел. Ул аның бер читендәге 178 квадрат мильлек мәйдан гына.)
Бәлки, Интернет эшләрне тагын да ныграк үзгәртер. Бәлки, кайчандыр сез караган иң мөһим җәмгыять виртуаль булыр һәм физик яктан кайда яшәвегез мөһим булмас. Ләкин мин моңа өмет багламас идем. Физик дөньяның мәгълүмат үткәрү сыйфаты бик югары, һәм шәһәрләр сезгә юлламалар җибәрүнең кайбер юллары шактый нечкә.
Һәр яз саен Кембриджга кайтуның иң дулкынландыргыч мизгелләренең берсе — эңгер-меңгердә, йортларның эче күренгән вакытта урамнар буенча йөрү. Кич белән Пало-Альто буенча йөргәндә, сез телевизорларның зәңгәр балкышыннан башка бернәрсә дә күрмисез. Кембриджда исә сез өметле булып күренгән китаплар белән тулы киштәләр күрәсез. Пало-Альто, мөгаен, 1960 елда Кембриджга бик охшаш булгандыр, ләкин хәзер анда якында университет барлыгын беркайчан да чамалый алмассыз. Хәзер ул бары тик Кремний үзәнендәге иң бай районнарның берсе. [2]
Шәһәр сезнең белән күбесенчә очраклы рәвештә сөйләшә — тәрәзәләр аша күргән әйберләрегездә, ялгыш ишетеп калган сөйләшүләрдә. Бу сез эзләргә тиеш нәрсә түгел, ә сез сүндерә алмый торган нәрсә. Кембриджда яшәүнең һөнәри хәвефләреннән берсе — раслау җөмләләрендә сорау интонациясен кулланучы кешеләрнең сөйләшүен ишетеп калу. Әмма уртача алганда, мин Нью-Йорк яки Кремний үзәнендәге сөйләшүләргә караганда Кембридждагыларны өстен күрәм.
90-нчы еллар ахырында Кремний үзәненә күченгән бер дустым, анда яшәүнең иң начар ягы — кешеләрнең сөйләшүләрен тыңлап ятуның сыйфаты түбән булуы, диде. Ул вакытта мин аны юри сәерләнә дип уйладым. Әлбәттә, кешеләрнең сөйләшүләренә колак салу кызык булырга мөмкин, әмма сыйфатлы тыңлап алу сезнең кайда яшәүне сайлавыгызга тәэсир итәрлек дәрәҗәдә мөһимме соң? Хәзер мин аның нәрсә әйтергә теләгәнен аңлыйм. Сез очраклы ишеткән сөйләшүләр сезгә кемнәр арасында булуыгызны белдерә.
_____
Нинди генә тәвәккәл булсагыз да, тирә-юньдәге кешеләрнең йогынтысыннан качу кыен. Сез шәһәр сездән нәрсә көтсә, шуны гына эшлисез дигән сүз түгел, ә тирә-юньдәге беркем дә сез кызыксынган нәрсәләр белән кызыксынмаганда күңелегез төшә дигән сүз.
Канатландыру һәм күңел төшенкелеге арасында акча эшләү һәм югалту арасындагы кебек үк тигезсезлек бар. Күпчелек кеше акчаның тискәре суммаларын артык зур бәяли: алар бер доллар табуга караганда, бер долларны югалтмау өчен күпкә тырышыбрак эшләячәкләр. Нәкъ шулай ук, бары тик үзләре булган җирдә шулай тиеш дип саналганга гына берәр эшне башкарудан сакланып кала алырлык көчле кешеләр күп булса да, тирә-юньдәге беркем дә кызыксынмаган нәрсә өстендә эшләүне дәвам итәрлек көчлеләр аз.
Амбицияләр билгеле бер дәрәҗәдә бер-берсенә туры килми һәм соклану — нуль суммалы уен булганлыктан, һәр шәһәр амбициянең бер төренә игътибар итәргә омтыла. Кембриджның интеллектуаль башкала булуының сәбәбе анда акыллы кешеләрнең туплануы гына түгел, ә андагы кешеләрне башка бернәрсәнең дә күбрәк кызыксындырмавында. Нью-Йоркта һәм Бэй-Ареада профессорлар икенче сортлы гражданнар булып тора — алар тиешенчә хедж-фондлар яки стартаплар ачканчыга кадәр.
Бу Нью-Йорктагы кешеләрне Доткомнар кабагы шартлаганнан бирле борчыган сорауга җавап бирә: Нью-Йорк Кремний үзәне белән көндәшлек итәрлек стартап үзәгенә әверелә алырмы. Моның ихтималы аз булуның бер сәбәбе — Нью-Йоркта стартап ачкан кеше үзен икенче сортлы граждан кебек хис итәр иде. [3] Нью-Йорктагы кешеләр күбрәк соклана торган башка нәрсә бар инде.
Озак вакытлы перспективада бу Нью-Йорк өчен начар булырга мөмкин. Мөһим яңа технологиянең көче ахыр чиктә акчага әйләнә. Шуңа күрә Кремний үзәненә караганда акчага күбрәк, ә көч-абруйга азрак игътибар биреп, Нью-Йорк шул ук нәрсәне таный, әмма әкренрәк. [4] Һәм чынлыкта ул Кремний үзәненә үз уенында җиңелә бара: Forbes 400 исемлегендәге Нью-Йорк һәм Калифорния халкының чагыштырмасы, исемлек беренче тапкыр 1982 елда басылып чыкканда 1,45 (81:56) булса, 2007 елда 0,83кә (73:88) кадәр кимегән.
_____
Бөтен шәһәрләр дә юллама җибәрми. Бары тик билгеле бер төр амбициянең үзәге булганнары гына җибәрә. Һәм шәһәрдә яшәмичә торып, аның нинди юллама җибәрүен төгәл аңлау кыен булырга мөмкин. Мин Нью-Йорк, Кембридж һәм Кремний үзәненең юлламаларын аңлыйм, чөнки мин аларның һәрберсендә берничә ел яшәдем. Вашингтон (округ Колумбия) һәм Лос-Анджелес та юлламалар җибәрә кебек, әмма аларның нәрсә икәнен төгәл әйтер өчен мин аларның берсендә дә җитәрлек яшәмәдем.
Лос-Анджелеста иң мөһим нәрсә — дан кебек. Анда хәзерге вакытта иң зур сорауга ия булган кешеләрнең «А-исемлеге» бар, һәм иң мактаулысы — шул исемлектә булу яки андагы кешеләр белән дус булу. Моннан тыш, юллама Нью-Йоркныкына бик охшаш, бәлки тышкы матурлыкка басым күбрәктер.
Вашингтонда юллама — иң мөһиме кемне белүеңдә кебек тоела. Син «үз кеше» булырга телисең. Гамәлдә бу Лос-Анджелестагы кебек үк эшли. «А-исемлек» бар һәм сез анда яки андагыларга якын булырга телисез. Бердәнбер аерма — «А-исемлек»нең ничек сайлануында. Һәм хәтта бу да бик нык аерылмый.
Хәзерге вакытта Сан-Францисконың юлламасы Берклинеке белән бер үк кебек: син яхшырак яшәргә тиешсең. Әмма җитәрлек күләмдәге стартаплар Үзәнгә караганда Сан-Францисконы сайласа, бу үзгәрәчәк. Доткомнар кабагы вакытында бу уңышсызлык билгесе иде — кыйммәтле офис җиһазлары сатып алу кебек, үзеңне иркәләүче сайлау иде. Хәзер дә стартаплар Сан-Францисконы сайлаганда мин шикләнеп карыйм. Ләкин җитәрлек сандагы яхшы стартаплар шулай эшли башласа, бу үзеңне иркәләү булмаячак, чөнки Кремний үзәненең тарту үзәге шунда күчәчәк.
Интеллектуаль амбиция ягыннан мин Кембриджга охшаш бернәрсә дә тапмадым. Оксфорд һәм Кембридж (Англия) Итака яки Ганновер кебек тоела: юллама бар, әмма алай ук көчле түгел.
Париж кайчандыр бөек интеллектуаль үзәк булган. Әгәр сез анда 1300 елда барган булсагыз, ул хәзер Кембридж биргән юлламаны биргән булыр иде, бәлки. Ләкин узган ел мин анда бераз яшәп карадым, һәм анда яшәүчеләрнең амбицияләре интеллектуаль түгел. Париж хәзер җибәргән юллама: барысын да стиль белән эшлә. Чынлыкта миңа бу ошады. Париж — кешеләр сәнгать турында чын күңелдән кайгырткан мин яшәгән бердәнбер шәһәр. Америкада бары тик берничә бай кеше генә оригиналь сәнгать әсәрләрен сатып ала, һәм хәтта алар арасында иң зәвыклылары да аны рәссамның бренды буенча бәяләүдән ары китә алмый. Әмма Парижда эңгер-меңгердә тәрәзәләр аша караганда, кешеләрнең картиналарның нинди булуы турында чынлап та кайгыртуларын күрергә була. Күзәтү ягыннан караганда, Парижда кешеләр тормышын күрү мин белгән иң яхшы тәҗрибә. [5]
Шәһәрләрдән мин ишеткән тагын бер юллама бар: Лондонда кеше аристократиграк булырга тиеш дигән юлламаны һаман да (көч-хәл белән) ишетергә була. Әгәр игътибар белән тыңласагыз, аны Парижда, Нью-Йоркта һәм Бостонда да ишетергә мөмкин. Әмма бу юллама һәркайда бик зәгыйфь. 100 ел элек ул көчле булыр иде, әмма хәзер, нинди дә булса сигнал калганмы-юкмы икәнен күрер өчен юри шул дулкынга көйләнмәгән булсам, мин аны бөтенләй сизмәс идем.
_____
Хәзергә кадәр шәһәрләрдән мин ишеткән юлламаларның тулы исемлеге түбәндәгечә: байлык, стиль, заманчалык (hipness), тышкы матурлык, дан, сәяси көч, икътисади көч, зиһен, социаль катлау һәм тормыш сыйфаты.
Бу исемлеккә минем беренче реакциям — ул миндә җиңелчә җирәнү тудыра. Мин амбицияне һәрвакыт яхшы нәрсә дип саный идем, ләкин хәзер мин аның асылда үзем кызыксынган өлкәләрдәге амбицияне генә күз уңында тотканымны аңлыйм. Амбицияле кешеләрнең нәрсәгә омтылуын барлаганда, бу бик матур булып чыкмый.
Җентекләбрәк караганда, тарих күзлегеннән караганда исемлектә гаҗәеп берничә нәрсәне күрәм. Мәсәлән, 100 ел элек физик матурлык бу исемлектә булмас иде (гәрчә 2400 ел элек булган булырга мөмкин булса да). Ул хатын-кызлар өчен һәрвакыт мөһим иде, әмма егерменче гасыр ахырында ир-атлар өчен дә мөһим була башлады кебек. Ни өчен икәнен төгәл белмим — бәлки, хатын-кызларның көче артуы, актерларның өлге буларак тәэсире көчәюе һәм хәзер бик күп кешеләрнең офисларда эшләве нәтиҗәсендәдер: сез заводта кияргә ярамый торган артык нәфис киемнәр киеп мактана алмыйсыз, шуңа күрә үзегезнең тәнегез белән күрсәтергә туры килә.
Заманчалык (hipness) — 100 ел элек сез исемлектә күрмәгән тагын бер нәрсә. Яки күрер идегезме? Аның мәгънәсе — нәрсә ни икәнен белү. Шуңа күрә, бәлки, ул социаль сыйныфның «хәбәрдар булу» («au fait») дигән өлешен алмаштырган гынадыр. Бу заманчалыкның ни өчен Лондонда аеруча ихтирам ителүен аңлатырга мөмкин: бу бары тик «үз кешеләр» генә аңлый торган серле кодларга традицион инглиз мәхәббәтенең икенче версиясе.
Икътисади көч 100 ел элек тә исемлектә булыр иде, әмма безнең аның астында нәрсә аңлавыбыз үзгәрә. Элек ул зур кеше һәм матди ресурслар белән идарә итүне аңлата иде. Ләкин хәзер ул күбрәк технологияләр үсеше юлын билгеләү сәләтен аңлата, һәм моны эшли алырлык кайбер кешеләр хәтта бай да түгел — мәсәлән, мөһим ачык чыганаклы проектларның җитәкчеләре. Үткән заманнарның Сәнәгать капитаннары үзләре өчен яңа технологияләр уйлап табучы зирәк кешеләр белән тулы лабораторияләргә ия иде. Яңа буын исә үзләре шундый кешеләр булып тора.
Бу көч күбрәк игътибар алган саен, исемлектән икенчесе төшеп кала: социаль катлау. Бу ике үзгәреш үзара бәйле дип уйлыйм. Икътисади көч, байлык һәм социаль катлау — тормышның төрле этапларында бер үк нәрсәнең төрле атамалары гына: икътисади көч байлыкка, ә байлык социаль катлауга әверелә. Димәк, соклану үзәге бары тик агымның башына таба күчә бара.
_____
Бөек эшләр башкарырга теләгән һәркемгә бөек шәһәрдә яшәү мәҗбүриме? Юк; барлык бөек шәһәрләр дә ниндидер амбиция уята, ләкин алар моны эшли алган бердәнбер урыннар түгел. Кайбер эш төрләре өчен сезгә бары тик бер уч талантлы хезмәттәшләр генә кирәк.
Шәһәрләр бирә торган нәрсә — ул аудитория һәм хезмәттәшләрне җыю механизмы. Бу нәрсәләр математика яки физика кебек өлкәләрдә ул кадәр үк мөһим түгел, анда сезнең хезмәттәшләрегездән башка бернинди аудитория дә мөһим түгел, ә сәләтне бәяләү җитәрлек дәрәҗәдә гади, эшкә алу һәм кабул итү комиссияләре моны ышанычлы эшли ала. Математика яки физика кебек өлкәдә сезгә бары тик тиешле хезмәттәшләре булган кафедра гына кирәк. Ул теләсә кайда булырга мөмкин — мәсәлән, Нью-Мексикодагы Лос-Аламоста.
Сәнгать, язучылык яки технология кебек өлкәләрдә киңрәк мохит мөһим роль уйный. Бу өлкәләрдә иң яхшы белгечләр берничә алдынгы университет кафедрасында һәм фәнни-тикшеренү лабораториясендә уңайлы гына җыелып тормаган — бер яктан, талантны бәяләү кыенрак булганга, икенче яктан, кешеләр бу әйберләр өчен түләгәнгә күрә, үзеңне тәэмин итү өчен укыту яки фәнни грантларга бәйле булу кирәк түгел. Нәкъ менә шушы буталчыграк өлкәләрдә бөек шәһәрдә булу иң зур ярдәм күрсәтә: сезгә тирә-юньдәге кешеләр сез башкарган эш төре турында кайгыртуын тоюдан дәртләнергә кирәк, һәм сез үзегезгә тиңдәшләрне үзегез табарга тиеш булганлыктан, бөек шәһәрнең күпкә зуррак тартып алу механизмы кирәк.
Аның файдасын күрү өчен гомерегез буе бөек шәһәрдә яшәргә кирәк түгел. Иң мөһим еллар карьерагызның башлангыч һәм урта өлешендә кебек. Әлбәттә, сез бөек шәһәрдә үсәргә тиеш түгел. Колледжны шундый шәһәрдә тәмамлавыгыз да мөһим түгел кебек. Күпчелек студентларга берничә мең кешедән торган дөнья җитәрлек зур булып күренә. Өстәвенә, колледжда сезгә иң катлаулы эш төре белән — чишелергә тиешле яңа проблемаларны табу белән очрашырга туры килми әле.
Нәкъ менә чираттагы һәм күпкә катлаулырак адымга күчкәндә, үзегезгә тиңдәшләр һәм ярдәм таба алырлык урында булу иң зур файда китерә. Икесен дә тапканнан соң, теләсәгез, сез китә аласыз кебек. Импрессионистлар моның типик үрнәген күрсәтә: алар бөтен Франция буенча туганнар (Писсарро Кариб диңгезендә туган) һәм бөтен Франция буенча үлгәннәр, ләкин аларны билгеләгән нәрсә — Парижда бергә үткәргән еллары булган.
_____
Нәрсә эшләргә теләгәнегезне һәм аның алдынгы үзәге кайда икәнен төгәл белмәсәгез, иң яхшы юл — яшь чакта берничә урында яшәп карау. Шәһәрдә яшәмичә торып, аның нинди юллама җибәрүен, яки хәтта аның һаман да юллама җибәрү-җибәрмәвен беркайчан да белә алмыйсыз. Еш кына сезнең мәгълүматыгыз ялгыш булыр: мин 25 яшемдә Флоренциядә яшәп карадым, аны сәнгать үзәге дип уйладым, әмма мин 450 елга соңга калганмын булып чыкты.
Хәтта шәһәр һаман да амбициянең җанлы үзәге булып торса да, аның юлламасын ишетмичә торып, аның сезнең белән аваздаш булу-булмавын төгәл белмәячәксез. Мин Нью-Йоркка күченгәч, башта бик дулкынландым. Бу кызыклы урын. Шуңа күрә мин андагы кешеләр кебек булмавымны аңлау өчен шактый вакыт кирәк булды. Мин Нью-Йоркның Кембриджын эзләдем. Ул шәһәрнең бик, бик өске ягында (uptown) булып чыкты: очкыч белән бер сәгатьлек өстәрәк.
Кайбер кешеләр 16 яшендә нинди эш белән шөгыльләнәчәген белә, әмма күпчелек амбицияле яшьләрдә амбиция конкрет берәр максатка караганда алданрак килә кебек. Алар ниндидер бөек эш башкарырга теләгәннәрен беләләр. Алар бары тик рок-йолдызмы яки баш мие хирургымы булачакларын әлегә хәл итмәгәннәр. Монда бернинди дә начар нәрсә юк. Ләкин бу димәк, әгәр сездә бу иң таралган амбиция төре булса, сезгә кайда яшәүне сынап карау һәм ялгышу юлы белән ачыкларга туры киләчәк. Үзегездә нинди амбиция барлыгын белү өчен, үзегезне өйдәгечә хис иткән шәһәрне табарга туры киләчәктер.
Искәрмәләр
[1] Бу — сезнең илегездә университетлар дәүләт контролендә булмауның бер өстенлеге. Ресурсларны ничек бүлүне хөкүмәт хәл иткәндә, сәяси килешүләр әйберләрнең географик яктан таралуына китерә. Бернинди дә үзәк хөкүмәт үзенең ике иң яхшы университетын бер шәһәргә урнаштырмаячак, әгәр ул башкала булмаса (бу башка проблемалар тудырачак). Ләкин галимнәр дә, башка өлкәләрдәге кешеләр кебек үк, бергә тупланырга ярата кебек, һәм аларга ирек бирелгәндә, алар моннан шул ук өстенлекләрне ала.
[2] Пало-Альтода һаман да берничә карт профессор бар, әмма алар бер-бер артлы үлә һәм аларның йортлары төзүчеләр тарафыннан зур сарайларга (McMansion) әверелдерелә һәм бизнесны үстерү буенча вице-президентларга (VP of Bus Dev) сатыла.
[3] Компанияләре үсә барган саен гади генә яшәүләрен дәвам иткән стартап нигезләүчеләре турында ничә тапкыр укыганыгыз бар? Җинсы һәм футболка киеп йөрүне, аспирантурада йөрткән иске машинаны йөртүне дәвам иткәннәр турында? Әгәр сез моны Нью-Йоркта эшләсәгез, кешеләр сезгә начар карар иде. Әгәр сез Сан-Францискодагы зиннәтле ресторанга җинсы һәм футболка киеп керсәгез, алар сезгә яхшы карый; кем белә, бәлки сез кемдер мөһим кешедер? Нью-Йоркта алай түгел.
Шәһәрнең технология үзәге буларак потенциалының бер билгесе — ир-атлардан һаман да пиджак таләп итүче рестораннар саны. Zagat белешмәлеге буенча, Сан-Франциско, Лос-Анджелес, Бостон яки Сиэтлда андыйлар бөтенләй юк, Вашингтонда — 4, Чикагода — 6, Лондонда — 8, Нью-Йоркта — 13, ә Парижда — 20.
(Zagat Сан-Францискодагы Ritz Carlton Dining Room пиджак таләп итә дип күрсәтә, әмма мин моңа ышана алмадым, шуңа күрә тикшерер өчен шалтыраттым, һәм чынлыкта алар таләп итми икән. Күрәсең, бөтен Көнбатыш ярында пиджак таләп итүче бер генә ресторан калган: Напа үзәнендәге The French Laundry.)
[4] Идеяләр икътисади көчтән бер адым өстәрәк тора, шуңа күрә Кембридж кебек интеллектуаль үзәкләрнең кайчандыр Кремний үзәне алдында өстенлеккә ия булуы ихтимал — нәкъ Үзәннең Нью-Йорк алдындагы өстенлеге кебек.
Хәзерге вакытта бу икеле күренә; киресенчә, Бостон артта кала бара. Бу мөмкинлекне телгә алуымның бердәнбер сәбәбе — идеяләрдән стартапларга кадәрге юлның соңгы вакытта җиңеләюе. Бизнес тәҗрибәсе булмаган берничә хакерга стартап башлау 10 ел элеккегә караганда хәзер күпкә җиңелрәк. Әгәр тагын 20 ел алга карасак, бәлки, көчләр балансы кире күчә башлар. Мин моңа өмет багламас идем, әмма моңа каршы да чыкмас идем.
[5] Әгәр Париж — кешеләр сәнгать турында иң нык кайгырткан урын икән, ни өчен Нью-Йорк сәнгать бизнесының үзәге булып тора? Чөнки егерменче гасырда сәнгать бренд буларак әйбер буларак сәнгатьтән аерылды. Нью-Йорк — иң бай сатып алучылар яшәгән урын, әмма алар сәнгатьтән бары тик бренд кына таләп итәләр, һәм сез брендны җитәрлек дәрәҗәдә таныла торган стильле теләсә нинди нәрсәгә нигезли алганлыктан, сез җирле әйберләрне дә рәхәтләнеп куллана аласыз.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Тревор Блэквеллга, Сара Харлинга, Джессика Ливингстонга, Джеки Макдоноуга, Роберт Морриска һәм Дэвид Слуга рәхмәт.