Беҙ аҡса һалған бер стартап вәкиле хәҙерге ваҡытта венчур инвесторҙары (VC) менән һөйләшеүҙәр алып бара, һәм ул минән A серияһы раундынан һуң нигеҙләүселәрҙең директорҙар советында контролде һаҡлап ҡалыуы ни тиклем ғәҙәти хәл булыуын һораны. Уның әйтеүенсә, инвесторҙар бындай хәлдең бер ҡасан да тиерлек булмағанын белдергән.
Ун йыл элек был дөрөҫ ине. Элек нигеҙләүселәр A серияһы аша үткәндә советта контролде һирәк кенә һаҡлап ҡала ине. Ғәҙәттәге A серияһы дирекцияһы ике нигеҙләүсенән, ике венчур инвесторынан һәм бер бәйһеҙ ағзанан тора ине. Һуңғы ваҡытта был рецепт йыш ҡына бер нигеҙләүсенән, бер венчур инвесторынан һәм бер бәйһеҙ ағзанан ғибәрәт. Ике осраҡта ла нигеҙләүселәр үҙ күпселеген юғалта.
Ләкин һәр ваҡыт улай түгел. Марк Цукерберг Facebook советында контролде A серияһы аша һаҡлап ҡалды һәм бөгөн дә уны үҙ ҡулында тота. Марк Пинкус та Zynga өҫтөнән контролде һаҡланы. Ләкин былар бары тик айырым осраҡтар ғынамы? A раундынан һуң нигеҙләүселәрҙең контролде һаҡлап ҡалыуы ни тиклем киң таралған? Мин үҙебеҙ аҡса һалған компаниялар араһында бер нисә шундай осраҡ тураһында ишеткәйнем, ләкин уларҙың нисәү булыуын теүәл белмәй инем, шуға күрә ycfounders таратыу исемлегенә хат яҙҙым.
Яуаптар мине ғәжәпләндерҙе. Беҙ аҡса һалған тиҫтәләгән компанияла нигеҙләүселәр A серияһы раундынан һуң да директорҙар советындағы урындарҙың күпселеген һаҡлап ҡалған булып сыҡты.
Минеңсә, беҙ бында боролош нөктәһендә торабыҙ. Күп кенә венчур инвесторҙары һаман да, A серияһынан һуң нигеҙләүселәрҙең советта контролде һаҡлап ҡалыуы бығаса күрелмәгән-ишетелмәгән хәл һымаҡ ҡылана. Күптәре һеҙҙе хатта ошо турала һорағанығыҙ өсөн дә үҙегеҙҙе насар тойорға мәжбүр итергә тырыша — был теләгегеҙ өсөн һеҙҙе йә тәжрибәһеҙ сәйер кеше (noob), йә бөтә нәмәне үҙ ҡулында тоторға яратҡан бер контрóл-фрик итеп күрһәтергә теләйҙәр. Ләкин минән яуап биргән нигеҙләүселәр яңы башлаусылар ҙа, контрóл-фриктар ҙа түгел. Йәки булһалар ҙа, улар, Марк Цукерберг кеүек, венчур инвесторҙары күберәк аҡса һалырға тейеш булған төрҙәге кешеләр.
A серияһынан һуң нигеҙләүселәрҙең контролде һаҡлап ҡалыуы — һис шикһеҙ, билдәле һәм ишетелгән нәмә. Һәм ниндәйҙер финанс фажиғәһе булмаһа, киләһе йылда был нормаға әйләнәсәк, тип уйлайым.
Компания өҫтөнән контроль — директорҙар советы ултырыштарында башҡа яҡтарҙы тауыш яғынан еңеп сығыуға ҡарағанда күпкә ҡатмарлыраҡ мәсьәлә. Инвесторҙар, советта нисә урындары булыуына ҡарамаҫтан, ғәҙәттә ҡайһы бер ҙур ҡарарҙарға, мәҫәлән, компанияны һатыуға вето хоҡуғын ала. Ә советта тауыш биреүҙәр бик һирәк осраҡта бүленә. Мәсьәләләр тауыш биреү барышында түгел (ул ғәҙәттә бер тауыштан була), ә уның алдындағы фекер алышыуҙа хәл ителә. Ләкин ошондай фекер алышыуҙарҙа ҡараштар бүленһә, тауыш биреүҙә еңеләсәген белгән яҡ әҙерәк үҙһүҙле булырға ынтыла. Бына ошо инде ғәмәлдә совет өҫтөнән контроль тигәнде аңлата. Был һеҙгә теләһә нимә эшләргә мөмкин тигәнде аңлатмай; совет барыбер акционерҙар мәнфәғәтендә эш итергә тейеш; ләкин әгәр совет урындарының күпселеге һеҙҙә булһа, акционерҙар мәнфәғәтенә нимә тура килеүе тураһындағы һеҙҙең фекерегеҙ өҫтөнлөк итәсәк.
Шуға күрә совет өҫтөнән контроль тулы контроль булмаһа ла, ул уйлап сығарылған нәмә лә түгел. Компания эсендә хәлдәрҙең нисек тойоролоуында һис шикһеҙ айырма барлыҡҡа килә. Тимәк, әгәр A серияһынан һуң нигеҙләүселәрҙең советта контролде һаҡлап ҡалыуы нормаға әйләнһә, был бөтә стартаптар донъяһындағы мөхитте үҙгәртәсәк.
Яңы нормаға күсеү ғәжәпләнерлек дәрәжәлә тиҙ булырға мөмкин, сөнки контролде һаҡлап ҡала алған стартаптар, ғәҙәттә, иң яҡшылары булып тора. Башҡа стартаптар өсөн дә, венчур инвесторҙары өсөн дә йүнәлеште (трендтарҙы) тап улар билдәләй.
Венчур инвесторҙарының стартаптар менән һөйләшеүҙәр алып барғанда ҡаты булыуының төп сәбәптәренең береһе — үҙҙәренең партнерҙары алдына еңелгән кеше булып күренеп ҡайтыуҙан оялыуҙары. Шарттар исемлегенә (termsheet) ҡул ҡуйғанда, улар үҙҙәренең ниндәй яҡшы шарттарға өлгәшеүе менән маҡтана алырға теләй. Күптәре өсөн нигеҙләүселәрҙең советта контролде һаҡлап ҡалыу-ҡалмауы шәхсән артыҡ мөһим дә түгел. Улар бары тик юл ҡуйырға мәжбүр булған кеүек күренергә теләмәй. Тимәк, әгәр нигеҙләүселәргә контролде һаҡларға рөхсәт итеү ташлама йәки юл ҡуйыу тип ҡабул ителмәй башлаһа, был күренеш бик тиҙ ғәҙәти хәлгә әйләнәсәк.
Венчур инвесторҙарына мәжбүри рәүештә тағылған күп кенә башҡа үҙгәрештәр кеүек үк, был үҙгәреш тә улар уйлаған тиклем ҙур проблема булмаҫ. Венчур инвесторҙары һаман да күндерә аласаҡ; бары тик улар мәжбүр итә алмаясаҡ. Ә улар мәжбүр итеүгә таянырға тейеш булған стартаптар барыбер мөһимдәрҙән түгел. Венчур инвесторҙары төп аҡсаларын бер нисә ҙур уңыштан (hit) эшләй, ә тегеләр ундайҙар иҫәбенә инмәй.
Нигеҙләүселәрҙең совет өҫтөнән контролде һаҡлап ҡаласағын белеү, бәлки, инвесторҙарға һайлауҙы яҡшыраҡ яһарға ярҙам итер. Әгәр улар нигеҙләүселәрҙе эштән сығара алмаҫтарын белһә, уларға ышаныслы булған нигеҙләүселәрҙе һайларға тура киләсәк. Ә бит улар башынан уҡ тап шундайҙарҙы һайларға тейеш ине.
Был текстың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтман, Джон Баутиста, Тревор Блэквелл, Пол Бакхайт, Брайан Чески, Билл Клерико, Патрик Коллисон, Адам Голдштейн, Джеймс Линденбаум, Джессика Ливингстон һәм Фред Уилсонға рәхмәт белдерәм.