(Был — йәйҙең һуңғы Y Combinator киске ашында һөйләгән телмәрем. Ғәҙәттә, һуңғы киске ашта сығыш яһаусы булмай; был күберәк байрам кеүек үтә. Ләкин ҡайһы бер стартаптарҙы ҡотолғоһоҙ үлемдән һаҡлап ҡала алһам, атмосфераны боҙоуға ҡиммәт тип таптым. Шуға күрә һуңғы минутта ошо сағыштырмаса шомло телмәремде ҡабалан әҙерләнем. Быны мәҡәлә тип планлаштырмағайным; уны киске ашҡа тиклем ике сәғәт кенә ваҡытым булғанға һәм яҙған саҡта иң шәәп уйлағаным өсөн яҙып ҡуйҙым.)
Бер нисә көн элек мин бер хәбәрсегә беҙ финанслаған компанияларҙың өстән бер өлөшө самаһы уңышҡа ирешер тип көтөүебеҙ тураһында әйттем. Дөрөҫөн әйткәндә, мин һаҡ баһаланым. Был хатта яртыһы булыр тип өмөт итәм. 50% уңыш кимәленә ирешә алһаҡ, шәп булмаҫ инеме ни?
Икенсе төрлө әйткәндә, һеҙҙең яртығыҙ үләсәк. Был яҡтан әйткәндә, бер ҙә яҡшы яңғырамай. Ысынында, был хаҡта уйланһаң, бер аҙ сәйер ҙә, сөнки беҙҙең өсөн уңыш төшөнсәһе — нигеҙләүселәрҙең байыуы. Беҙ финанслаған стартаптарҙың яртыһы уңышҡа ирешһә, һеҙҙең яртығыҙ байыясаҡ, ә икенсе яртығыҙ бер нимәһеҙ ҡаласаҡ.
Әгәр үлмәй генә ҡала алһағыҙ, байыйһығыҙ. Был шаяртыу кеүек яңғырай, ләкин ысынында ғәҙәти стартапта нимә булғанын ярайһы уҡ яҡшы тасуирлай. Һис шикһеҙ, был Viaweb-та булған хәлде аңлата. Беҙ байығансы үлмәй ҡалдыҡ.
Был бик ҡурҡыныс та ине. Һатып алыу тураһында һөйләшеү өсөн Yahoo-ға барғанда, барыһын да бүлеп, беҙгә иҫән ҡалыу өсөн кәрәк булған яңы финанслау раундынан баш тартырға йыйынған инвестор менән һөйләшеп килешер өсөн уларҙың кәңәшмәләр бүлмәһенең береһен бурысҡа алырға тура килде. Тимәк, хатта байыу процесының ҡап уртаһында ла беҙ әжәл менән көрәштек.
Бәхет — ул мөмкинлектең әҙерлек менән осрашыуы тигән өҙөмтәне ишеткәнегеҙ барҙыр. Һеҙ хәҙер әҙерлекте күрҙегеҙ. Хәҙерге көнгә тиклем башҡарған эшегеҙ һеҙҙе бәхетле булыу хәленә ҡуйҙы: хәҙер компанияғыҙҙың үлеүенә юл ҡуймай ғына байый алаһығыҙ. Был күпселек кешелә булғандан да күберәк. Шуға күрә нисек үлмәҫкә икәне тураһында һөйләшәйек.
Беҙ быны биш тапҡыр эшләнек һәм бик күп стартаптарҙың үлемен күрҙек. Әлегә уларҙың 10-ға яҡыны. Улар үлгәндә нимә булғанын аныҡ ҡына белмәйбеҙ, сөнки улар, ғәҙәттә, шау-шыулы һәм батырҙарса үлмәй. Күбеһенсә улар ҡайҙалыр шыуышып баралар ҙа үләләр.
Беҙҙең өсөн яҡынлашып килгән һәләкәттең төп билдәһе — һеҙҙән хәбәр булмауы. Берәй стартаптан йәки уның тураһында ике ай тирәһе ишетмәһәк, был насар билдә. Әгәр уларға «хәлдәр нисек?» тип хат ебәрһәк һәм улар яуап бирмәһә, был бик насар билдә. Әлегә был — үлемде 100% дөрөҫ алдан күрһәтеүсе билдә.
Әгәр стартап даими рәүештә яңы килешеүҙәр төҙөһә, яңы версиялар сығарһа һәм беҙгә хат яҙһа йәки YC сараларына килһә, улар, моғайын, йәшәйәсәк.
Был бер ҡатлы яңғырар тип аңлайым, ләкин бәлки бәйләнеш ике йүнәлештә лә эшләйҙер. Бәлки, һеҙҙән даими ишетеп тороуҙы ойоштора алһағыҙ, һеҙ үлмәҫһегеҙ.
Был яңғыраған тиклем үк бер ҡатлы булмаҫҡа ла мөмкин. Һәр шишәмбе һайын беҙҙең һәм башҡа ойоштороусылар менән бергә ашау һеҙгә ғәҙәттәгенән күберәк эш башҡарырға ярҙам иткәнен һиҙгәнһегеҙҙер, сөнки һәр киске аш — ул бәләкәй генә Demo Day. Һәр киске аш — үҙенсәлекле бер дедлайн. Шуға күрә беҙҙең менән даими бәйләнештә тороу үҙе үк һеҙҙе эштәрҙе эшләргә этәрәсәк, сөнки кире осраҡта беҙҙең менән һуңғы һөйләшеүҙән бирле бер ниндәй ҙә яңы нәмә эшләмәүегеҙҙе таныу оят буласаҡ.
Әгәр был эшләһә, иҫ киткес хәйлә булыр ине. Беҙҙең менән даими бәйләнештә тороп ҡына байый алыу бик шәп булыр ине. Был аҡылһыҙ һымаҡ яңғырай, ләкин бының эшләү ихтималлығы ҙур.
Тағы бер вариант — YC финанслаған башҡа стартаптар менән бәйләнештә булыу. Хәҙер Сан-Францискола уларҙың тотош бер кварталы бар. Әгәр шунда күсһәгеҙ, бөтә йәй буйы һеҙҙе нығыраҡ эшләргә мәжбүр иткән тиңдәштәр баҫымы үҙ көсөндә ҡаласаҡ.
Стартаптар үлгәндә, рәсми үлем сәбәбе һәр ваҡыт аҡса бөтөү йәки мөһим нигеҙләүсенең китеүе була. Йыш ҡына был икәү бер үк ваҡытта була. Ләкин, минеңсә, төп сәбәп — ғәҙәттә уларҙың төшөнкөлөккә бирелеүе. Тәүлек әйләнәһенә эшләгән, килешеүҙәр төҙөгән һәм яңы мөмкинлектәр өҫтәп кенә торған, ә һуңынан иҫәп-хисаптарын түләй алмағанлыҡтан һәм провайдерҙары серверҙы һүндергәнгә күрә үлгән стартап тураһында һирәк ишетәһегеҙҙер.
Стартаптар клавишаға баҫҡан арала һирәк үлә. Шуға күрә яҙыуығыҙҙы дауам итегеҙ!
Әгәр шул тиклем күп стартаптар төшөнкөлөккә бирелеп, бары тик ныҡ тороп ҡалыу менән генә байый алыр ине лә һәләк була икән, стартап менән идара итеү күңелде баҫа ала тигән һығымтаға килергә тура килә. Был, һис шикһеҙ, дөрөҫ. Мин үҙем быны татыным, шуға күрә башҡа бер ҡасан да икенсе стартап асманым. Стартаптағы түбән төшөү мәлдәре — бары тик ышанғыһыҙ дәрәжәлә түбән. Хатта Google-дың да барыһы ла өмөтһөҙ күренгән мәлдәре булғандыр, тип фараз итәм.
Быны белеү ярҙам итергә тейеш. Ҡайһы берҙә бик ауыр буласағын белһәгеҙ, ауыр саҡта һеҙ «ай-һай, был бик ҡурҡыныс, мин биреләм» тип уйламаҫһығыҙ. Был һәр кемдә шулай була. Әгәр бирешмәй генә түҙһәгеҙ, эштәр яҡшырырға ғына тора. Кешеләр стартап тойғоһон һыуға батыу менән түгел, ә кәм тигәндә «американ тауҙары» менән сағыштыра. Һеҙ бары тик бата ғына бармайһығыҙ; түбән төшөүҙәрҙән һуң күтәрелеүҙәр ҙә була.
Хәүефле күренгән, ләкин ысынында стартапта ғәҙәти булған тағы бер тойғо — үҙегеҙ эшләгән нәмәнең эшләмәүе тойғоһо. Был тойғоно көтөүегеҙҙең сәбәбе — эшләгәнегеҙ, бәлки, ысынлап та килеп сыҡмаясаҡ. Стартаптар тәүге тапҡырҙан бер ҡасан да тиерлек барыһын да дөрөҫ эшләй алмай. Йышыраҡ һеҙ берәй нәмә сығараһығыҙ, һәм уға бер кем дә иғтибар итмәй. Был булғанда, үҙегеҙҙе еңелде тип уйламағыҙ. Был — стартаптар өсөн ғәҙәти күренеш. Ләкин бер ни эшләмәй ултырмағыҙ. Ҡабатлап яңыртығыҙ.
Миңә Пол Букхейттың кәм тигәндә кемдер ысын күңелдән яратҡан нәмә эшләргә тырышыу тураһындағы тәҡдиме оҡшай. Бер нисә ҡулланыусының иҫен китергән нәмә эшләгән булһағыҙ, һеҙ дөрөҫ юлдаһығыҙ. Һеҙҙе ысын күңелдән яратҡан бер ус ҡына ҡулланыусы булһа ла, был һеҙҙең рухығыҙ өсөн яҡшы, ә стартаптар рухи күтәренкелектә йәшәй. Ләкин шулай уҡ был һеҙгә нимәгә иғтибар итергә кәрәклеген күрһәтәсәк. Улар һеҙҙең ниндәй яғығыҙҙы ярата? Һеҙ быны күберәк эшләй алаһығыҙмы? Бындай нәмәне яратҡан күберәк кешене ҡайҙан таба алаһығыҙ? Һеҙҙе яратҡан бер аҙ булһа ла төп ҡулланыусылар төркөмө булғанда, һеҙгә бары тик уны киңәйтергә кәрәк. Был бер аҙ ваҡыт алырға мөмкин, ләкин эште туҡтатмай тырышһағыҙ, аҙаҡ килеп һеҙ еңәсәкһегеҙ. Blogger ҙа, Delicious та шулай эшләне. Икеһенә ҙә уңышҡа ирешеү өсөн йылдар кәрәк булды. Ләкин икеһе ҙә фанатик рәүештә тоғро ҡулланыусыларҙың үҙәгенән башланы, һәм Эван менән Джошуаға бары шул нигеҙҙе әкренләп үҫтерергә генә кәрәк ине. Wufoo хәҙер шул уҡ юлда бара.
Шуға күрә яңы нәмә сығарғас, бер кемгә лә кәрәкмәгәндәй тойолһа, яҡыныраҡ ҡарағыҙ. Һеҙҙе ысынлап яратҡан ҡулланыусылар бөтөнләй юҡмы, әллә берәй бәләкәй төркөм бармы? Берәү ҙә булмауы ла бик мөмкин. Был осраҡта продуктығыҙҙы яйлағыҙ ҙа тағы бер тапҡыр ҡабатлап ҡарағыҙ. Һеҙҙең һәр берегеҙ ниндәйҙер урында кәм тигәндә бер еңеүле комбинацияһы булған өлкәлә эшләй. Тырышыуҙы дауам итһәгеҙ, уны һис шикһеҙ табасаҡһығыҙ.
Эшләргә ярамаған ҡайһы бер нәмәләрҙе әйтеп үтәйем. Бер ҡасан да эшләргә ярамаған беренсе нәмә — башҡа эштәр менән шөғөлләнеү. Әгәр һеҙ «ләкин беҙ стартап өҫтөндә эшләүҙе дауам итәсәкбеҙ» тип бөткән һөйләм әйткәнегеҙҙе күрһәгеҙ, эшегеҙ хөрт. Боб аспирантураға бара, ләкин беҙ стартап өҫтөндә эшләүҙе дауам итәсәкбеҙ. Беҙ Миннесотаға кире күсәбеҙ, ләкин беҙ стартап өҫтөндә эшләүҙе дауам итәсәкбеҙ. Беҙ бер нисә консалтинг проектын алабыҙ, ләкин беҙ стартап өҫтөндә эшләүҙе дауам итәсәкбеҙ. Һеҙ быларҙы ябай ғына «беҙ стартаптан баш тартабыҙ, ләкин быны үҙебеҙгә танырға теләмәйбеҙ» тип тәржемә итә алаһығыҙ, сөнки күп осраҡта был тап шуны аңлата. Стартап шул тиклем ауыр, уның өҫтөндә эшләү «ләкин» менән башлана алмай.
Атап әйткәндә, аспирантураға бармағыҙ һәм башҡа проекттар башламағыҙ. Иғтибарҙы ситкә йүнәлтеү стартаптар өсөн үлемгә тиң. Уҡырға барыу (йәки кире ҡайтыу) — үлемдең ҙур хәбәрсеһе, сөнки иғтибарҙы таратыуҙан тыш, ул һеҙгә нимә эшләгәнегеҙҙе аҡлар өсөн һүҙ бирә. Әгәр һеҙ тик стартап менән генә шөғөлләнәһегеҙ икән, стартап уңышһыҙ булһа, һеҙ үҙегеҙ уңышһыҙ булаһығыҙ. Әгәр аспирантурала уҡыһағыҙ һәм стартапығыҙ уңышһыҙ тамамланһа, һуңыраҡ һеҙ: «Эйе, аспирантурала уҡыған саҡта ситтән бер стартабыбыҙ бар ине, ләкин унан бер ни ҙә килеп сыҡманы», — тип әйтә алаһығыҙ.
Һеҙ үҙегеҙҙең берҙән-бер шөғөлөгөҙ өсөн «бер ни ҙә килеп сыҡманы» кеүек эвфемизмдарҙы ҡуллана алмайһығыҙ. Кешеләр һеҙгә быға юл ҡуймаясаҡ.
Y Combinator-ҙа эшләп беҙ асҡан иң ҡыҙыҡлы нәмәләрҙең береһе шул: нигеҙләүселәр миллионлаған доллар алыу өмөтөнә ҡарағанда насар күренеү ҡурҡыуы менән нығыраҡ рухлана. Шуға күрә миллионлаған доллар алырға теләһәгеҙ, үҙегеҙҙе уңышһыҙлыҡ асыҡ һәм хурлыҡлы буласаҡ хәлгә ҡуйығыҙ.
Беҙ тәүге тапҡыр Octopart-тың нигеҙләүселәре менән осрашҡанда, улар бик аҡыллы күренде, ләкин уңышҡа өмөт ҙур түгел ине, сөнки улар бик үк тоғро күренмәне. Ике нигеҙләүсенең береһе һаман да аспирантурала ине. Ғәҙәти тарих: әгәр стартап үҫешә башлаһа, ул уҡыуҙы ташларға йыйынғайны. Шул ваҡыттан алып ул аспирантураны ташлап ҡына ҡалманы, ә Newsweek-та күкрәгенә «Миллиардер» тигән һүҙ яҙылып тулы буйы менән сыҡты. Хәҙер ул уңышһыҙлыҡҡа дусар була алмай. Уның бөтә таныштары был фотоны күргән. Урта мәктәптә уға ҡарамаған ҡыҙҙар ҙа күргән. Әсәһенең һыуытҡысында ла эленеп торалыр, бәлки. Хәҙер еңелеү — аҡылға һыймаҫлыҡ оят булыр ине. Был мәлдә ул үлемгә тиклем көрәшергә ныҡлы ҡарар иткән.
Мин беҙ финанслаған һәр стартаптың Newsweek журналында киләһе быуын миллиардерҙары итеп яҙылған мәҡәләлә сығыуын теләр инем, сөнки шул саҡта уларҙың береһе лә бирешә алмаҫ ине. Уңыш кимәле 90% булыр ине. Мин шаяртмайым.
Беҙ Octoparts менән тәүләп танышҡанда улар ҡайғыһыҙ, шат егеттәр ине. Хәҙер улар менән һөйләшкәндә улар үтә тәүәккәл булып күренә. Электрон компоненттар дистрибьюторҙары үҙҙәренең монополия хаҡтарын һаҡлап ҡалыу өсөн уларҙы ҡыҫырыҡларға тырыша. (Әгәр 2007 йылда кешеләрҙең электрон деталдәрҙе ҡалын ҡағыҙ каталогтарҙан һаман да заказ итеүе һеҙгә сәйер тойолһа, бының сәбәбе бар. Дистрибьюторҙар селтәрҙә хаҡтар булыуынан килеп сыҡҡан асыҡлыҡҡа ҡамасауларға теләй.) Мин был егеттәрҙе ҡайғыһыҙҙан үтә тәүәккәлгә әйләндергәнебеҙгә бер аҙ үкенәм. Ләкин был эштең тәбиғәтендә бар. Стартап уңышҡа ирешһә, һеҙ миллионлаған доллар алаһығыҙ, ә бындай аҡсаны һорап ҡына алып булмай. Бының билдәле бер кимәлдә ғазап талап иткәнен аңларға кәрәк.
Octoparts өсөн хәлдәр ни тиклем ауыр булһа ла, уларҙың уңышҡа ирешәсәген алдан әйтәм. Уларға үҙҙәрен бөтөнләй башҡа нәмәгә үҙгәртергә тура килергә мөмкин, ләкин улар шыуышып китеп үлмәйәсәк. Улар аҡыллы; өмөтлө өлкәлә эшләйҙәр; һәм улар ябай ғына бирешә алмайҙар.
Һеҙҙең барығыҙҙа ла тәүге икеһе бар инде. Барығыҙ ҙа аҡыллы һәм өмөтлө идеялар өҫтөндә эшләйһегеҙ. Һеҙҙең иҫәндәр йәки үлектәр араһында ҡалыуығыҙ өсөнсө компонентҡа — бирешмәүгә ҡайтып ҡала.
Шуға күрә мин һеҙгә хәҙер әйтәм: насар хәлдәр көтөлә. Стартапта һәр ваҡыт шулай була. Ҡайһы бер һәләкәтһеҙ генә старттан алып аҡсаға әйләнеүгә тиклем барып етеү ихтималлығы меңгә бер. Шуға күрә төшөнкөлөккә бирелмәнегеҙ. Һәләкәт килеп сыҡҡас, үҙ-үҙегеҙгә әйтегеҙ: ярай, Пол ошо хаҡта һөйләгәйне. Ул нимә эшләргә ҡушты? Эйе шул. Бирешмәҫкә.