(Бу чыгышны мин җәй ахырында узган соңгы Y Combinator кичке ашында ясадым. Гадәттә без соңгы кичке ашта чыгыш ясаучылар чакырмыйбыз; ул күбрәк кичәгә охшаган. Ләкин стартапларның кайберләрен булдырмый калып була торган үлемнән коткара алсам, атмосфераны бозып булса да чыгыш ясау файдалы тоелды. Шуңа күрә соңгы минутта мин бу шактый шомлы сөйләмне әзерләдем. Мин моны мәкалә дип уйламаган идем; кичке ашка ике сәгать калганлыктан һәм язганда тизрәк фикерләгәнгә күрә, шуны кәгазьгә төшердем.)
Берничә көн элек мин бер журналистка үзебез финанслаган компанияләрнең якынча өчтән бере уңышка ирешер дип көтәбез, дигән идем. Чынлыкта мин артык сак бәя биргән идем. Аларның яртысы уңышка ирешер дип өметләнәм. 50% уңыш дәрәҗәсенә ирешә алсак, шәп булмас идеме?
Моны икенче төрле әйтсәк, сезнең яртыгыз үләчәк. Бу рәвешле әйткәндә, бөтенләй ягымлы яңгырамый. Чынлыкта, бу турыда уйлагач, бераз сәер дә, чөнки безнең уңыш билгеләмәсе — нигезләүчеләрнең баюы. Әгәр без акча салган стартапларның яртысы уңышка ирешсә, димәк, сезнең яртыгыз баячак, ә икенче яртысы бернәрсәсез калачак.
Үлми кала алсагыз гына да, сез баясыз. Бу шаярту кебек яңгырый, ләкин чынлыкта гадәти стартапта ниләр булганын бик яхшы тасвирлый. Бу һичшиксез Viaweb'та булган хәлләрне тасвирлый. Без баеганчы үлмичә чыдадык.
Бу бик кыл өстендә иде. Безне сатып алу турында сөйләшү өчен Yahoo'га баргач, безгә барысын да бүлеп торырга һәм исән калу өчен кирәк булган яңа финанслау раундыннан баш тартырга җыенган инвесторны үгетләү өчен аларның бер конференц-залын сорап торырга туры килде. Шуңа күрә баю процессының нәкъ уртасында да без үлем белән көрәшә идек.
Уңыш — мөмкинлек белән әзерлек очрашканда барлыкка килә, дигән сүзне ишеткәнегез бардыр. Хәзер сез әзерлекне тәмамладыгыз. Хәзергәчә башкарган эшләрегез, асылда, сезне уңышка ирешү позициясенә куйды: сез хәзер компаниягезнең үлүенә юл куймыйча гына да бая аласыз. Бу күпчелек кешедә булганнан күбрәк. Димәк, ничек үлмәскә дигән тема турында сөйләшик.
Без моны инде биш тапкыр эшләдек һәм шактый гына стартапларның үлүен күрдек. Хәзергәчә 10 лабы үлде. Алар үлгәндә нәкъ нәрсә булганын без белмибез, чөнки алар, гадәттә, тавыш куптарып һәм батырларча үлми. Күбесенчә алар каядыр бер читкә шуышып китеп үләләр.
Безнең өчен якынлашып килүче һәлакәтнең төп билгесе — сездән хәбәр булмау. Берничә ай дәвамында стартаптан яки аның турында бернинди хәбәр алмасак, бу яман билге. Әгәр без аларга «хәлләр ничек?» дип хат язсак, ә алар җавап бирмәсә, бу бик яман билге. Хәзергәчә бу — үлемнең 100% төгәл күрсәткече.
Шул ук вакытта, әгәр стартап регуляр рәвештә яңа килешүләр төзесә һәм яңартулар чыгарса, безгә хат язса яки YC чараларында күренсә, алар, мөгаен, яшәп калачак.
Бу беркатлы яңгырар дип аңлыйм, ләкин бәлки бу бәйләнеш ике якка да эшлидер. Бәлки сездән даими хәбәр алып торуны оештыра алсагыз, сез үлмәссез.
Бу ишетелгәнчә үк беркатлы булмаска да мөмкин. Һәр сишәмбе көнне безнең һәм башка нигезләүчеләр белән кичке аш ашау сезне гадәттәгегә караганда күбрәк эш эшләргә мәҗбүр итүен үзегез дә сизгәнсездер, чөнки һәр кичке аш — ул кечкенә Demo Day. Һәр кичке аш — үзенә күрә бер дедлайн. Димәк, безнең белән даими элемтәдә торуның гади генә таләбе дә сезне эшләрне алга этәрергә өндәячәк, чөнки югыйсә соңгы сөйләшүдән бирле бернинди яңа эш эшләмәвегезне безгә әйтергә оят булачак.
Әгәр бу эшләсә, гаҗәеп бер хәйлә булыр иде. Безнең белән даими элемтәдә торып кына да баеп булса, бик шәп булыр иде. Бу акылсыз кебек яңгырый, ләкин моның эшләү ихтималы зур.
Тагын бер вариант — YC финанслаган башка стартаплар белән элемтәдә тору. Хәзер Сан-Францискода аларның бөтен бер кварталы бар. Әгәр сез анда күчсәгез, бөтен җәй буе сезне тырышыбрак эшләргә мәҗбүр иткән тиңдәшләр басымы үз эшен дәвам итәчәк.
Стартаплар үлгәндә, үлемнең рәсми сәбәбе һәрвакыт акча бетү яки төп нигезләүченең китүе була. Еш кына бу икесе бер үк вакытта килеп чыга. Ләкин минемчә, төп сәбәп — аларның рухи яктан төшенкелеккә бирелүе. Бернинди йокы күрмичә килешүләр төзеп, яңа функцияләр чыгарып торган, ләкин счетларын түли алмаганлыктан провайдерлары серверны өзгән өчен үлгән стартап турында бик сирәк ишетерсез.
Стартаплар төймәгә баскан җиреннән бик сирәк үлә. Шуңа күрә язуыгызны дәвам итегез!
Шулкадәр күп стартап рухы төшеп һәлак була икән, шул ук вакытта бары тик чыдап калу белән генә баеп була торган җирдә, стартап белән идарә итү күңелне төшерә торган нәрсә дип уйларга кала. Бу чыннан да шулай. Мин моны үз башымнан кичердем, һәм шуңа күрә бүтән беркайчан да яңа стартап башламадым. Стартаптагы уңышсызлык чоры күз алдына китермәслек дәрәҗәдә авыр була. Хәтта Google'ның да эшләр өметсез кебек тоелган мизгелләре булгандыр, дип бәхәсләшергә әзермен.
Моны белү ярдәм итәргә тиеш. Әгәр сез кайчак бик авыр булачагын белсәгез, шул чакта «ай, бу бик авыр, мин бирешәм» дип уйламаячаксыз. Бу хис барысында да була. Һәм сез түзсәгез генә дә, эшләр, мөгаен, яхшырыр. Кешеләр стартап тойгысын су төбенә китү белән түгел, ә ким дигәндә американ таулары белән чагыштыра. Сез бары тик түбәнгә генә батмыйсыз; төшүләрдән соң күтәрелүләр дә була.
Куркыныч булып күренгән, ләкин стартап өчен гадәти саналган тагын бер нәрсә — сез эшләгән нәрсәнең эшләмәве тойгысы. Сез моны көтә аласыз, чөнки сез эшләгән нәрсә, мөгаен, эшләмәячәк тә. Стартапларда эш беренче тапкырдан ук бик сирәк уңай була. Күпкә ешрак сез нәрсәнедер эшләтеп җибәрәсез, ә моңа беркемнең дә исе китми. Бу булганда җиңелдем дип уйламагыз. Стартаплар өчен бу гадәти хәл. Ләкин тик ятмагыз. Итерацияләгез.
Миңа Пол Бакхайтның ким дигәндә берәр кемгә бик ошаячак әйбер ясарга омтылу турындагы киңәше ошый. Берничә кулланучы гына булса да сезнең продуктка шатланып туя алмый икән, сез дөрес юлда. Сезне чын күңелдән яратучы бер уч кына кулланучыгыз булу да рухыгыз өчен файдалы булачак, ә стартаплар нәкъ менә рух көче белән яши. Ләкин бу шулай ук нәрсәгә игътибар итәргә кирәклеген дә күрсәтәчәк. Аларга сезнең нәрсәнегез ошый? Сез шундый әйберне күбрәк ясый аласызмы? Андый нәрсәне яратучы башка кешеләрне каян таба аласыз? Сезне яратучы кулланучыларның ниндидер бер үзәге булганда, сезгә бары тик аны киңәйтү генә кирәк. Бу күпмедер вакыт алырга мөмкин, ләкин туктамыйча тырышсагыз, ахыр чиктә сез җиңәчәксез. Blogger да, Delicious та нәкъ шулай эшләде. Икесенә дә уңышка ирешү өчен еллар кирәк булды. Ләкин икесе дә үзләренә мөкиббән бирелгән кулланучылар төркеме белән башлап җибәрде, һәм Эван белән Джошуага бары тик шул үзәкне әкренләп үстерү генә кирәк иде. Wufoo хәзер нәкъ шул юлда.
Шуңа күрә берәр нәрсә чыгаргач, беркемгә дә кызык түгел кебек тоелса, яхшырак карагыз. Сезне чын күңелдән яратучы бөтенләй берәү дә юкмы, әллә ким дигәндә шундый кечкенә бер төркем бармы? Бөтенләй булмавы да бик мөмкин. Бу очракта продуктыгызны үзгәртегез һәм тагын бер тапкыр тырышып карагыз. Сезнең һәрберегез эчендә ким дигәндә бер җиңүле комбинация булган өлкәдә эшли. Әгәр тырышуыгызны дәвам итсәгез, сез аны табачаксыз.
Булдырмаска кирәк булган кайбер нәрсәләрне искә алып үтим. Эшләмәскә тиешле бернче санлы нәрсә — башка эшләр. Әгәр сез «ләкин без стартап өстендә эшләвебезне дәвам итәчәкбез» дип бетә торган җөмләне әйтәсез икән, сезнең эшләр харап. Боб аспирантурага бара, ләкин без стартап өстендә эшләвебезне дәвам итәчәкбез. Без Миннесотага кире күченәбез, ләкин без стартап өстендә эшләвебезне дәвам итәчәкбез. Без берничә консалтинг проектын алабыз, ләкин без стартап өстендә эшләвебезне дәвам итәчәкбез. Моны турыдан-туры «без стартапны ташлыйбыз, ләкин моны үзебезгә танырга теләмибез» дип тәрҗемә итсәгез дә була, чөнки күпчелек очракта бу нәкъ шуны аңлата. Стартап шулкадәр авыр әйбер, аның өстендә эшләү алдыннан бернинди «ләкин» була алмый.
Аерым алганда, аспирантурага кермәгез һәм башка проектлар башламагыз. Игътибарның читкә тайпылуы стартаплар өчен үлемгә тиң. Укырга керү (яки укуга кире кайту) — үлемнең зур хәбәрчесе, чөнки ул игътибарны читкә юнәлтүдән тыш, сезгә ни белән шөгыльләнүегезне аклау өчен сәбәп бирә. Әгәр сез бары тик стартап белән генә шөгыльләнәсез икән, стартап җиңелсә, сез дә җиңеләсез. Әгәр сез аспирантурада булсагыз һәм стартапыгыз уңышсызлыкка очраса, соңрак: «Әйе, аспирантурада укыганда безнең бер ян стартап бар иде, ләкин аннан бернәрсә дә килеп чыкмады», — дип әйтә аласыз.
Сезнең бердәнбер шөгылегез булган нәрсәгә карата «бернәрсә дә килеп чыкмады» дигән кебек йомшарту сүзләрен куллана алмыйсыз. Кешеләр сезгә моны эшләргә ирек бирмәс.
Y Combinator өстендә эшләгәндә без ачкан иң кызыклы нәрсәләрнең берсе шул: нигезләүчеләрне миллионлаган доллар алу өмете түгел, ә начар күренүдән курку хисе күбрәк дәртләндерә. Шуңа күрә миллионнарча доллар алырга теләсәгез, үзегезне уңышсызлык ачык һәм хурлыклы булачак хәлгә куегыз.
Octopart нигезләүчеләре белән беренче тапкыр очрашкач, алар бик акыллы күренделәр, ләкин уңышка ирешерләр дип әйтү кыен иде, чөнки алар эшкә артык бирелгән булып күренмәде. Ике нигезләүченең берсе әле һаман аспирантурада иде. Бу гадәти тарих иде: стартап уңышлы китсә, ул укуын ташлар иде. Шул вакыттан бирле ул аспирантураны ташлап кына калмады, ә күкрәгенә «Миллиардер» дигән сүз язылып, Newsweek журналы тышлыгында буйдан-буйга басылып чыкты. Хәзер аңа берничек тә җиңелергә ярамый. Ул белгән һәркем бу фотоны күрде. Югары сыйныфта аны кире каккан кызлар да күрде. Әнисенең суыткычында да шушы рәсем эленеп тора торгандыр. Хәзер җиңелү күз алдына китермәслек хурлык булыр иде. Хәзерге мизгелдә ул үлемгә кадәр көрәшергә тәвәккәл.
Без акча салган һәр стартап Newsweek журналында киләсе буын миллиардерлары дип язылган мәкаләдә чыксын иде, дип телим, чөнки ул чакта аларның берсе дә бирешә алмас иде. Уңыш дәрәҗәсе 90% булыр иде. Мин шаяртмыйм.
Без Octopart'лар белән яңа танышканда алар күңелле, шат егетләр иде. Хәзер алар белән сөйләшкәндә алар кырыс тәвәккәл булып күренә. Электрон компонентлар дистрибьюторлары үз монополия бәяләрен саклап калу өчен аларны изәргә тырыша. (Әгәр сезгә 2007 елда кешеләрнең әле һаман электрон өлешләрне калын кәгазь каталоглардан заказ бирүе сәер тоелса, моның үз сәбәбе бар. Дистрибьюторлар бәяләрнең интернетта булуыннан килә торган ачыклыкка юл куймаска тели.) Без бу егетләрне җиңел холыклы булудан кырыс тәвәккәлгә әйләндергәнгә үземне уңайсыз хис итәм. Ләкин бу — эшнең аерылгысыз өлеше. Әгәр стартап уңышка ирешсә, сез миллионлаган доллар аласыз, ә андый акчаны бары тик сорап кына алып булмый. Моның өчен күпмедер газапланырга кирәк булачагын аңларга тиешсез.
Һәм Octopart'лар өчен хәлләр никадәр кыенлашмасын, алар уңышка ирешер дип алдан әйтәм. Аларга бөтенләй башка нәрсәгә әйләнергә туры килергә мөмкин, ләкин алар читкә шуышып үлмәячәкләр. Алар акыллы; алар өметле өлкәдә эшлиләр; һәм алар берничек тә бирешә алмыйлар.
Сездә инде беренче ике сыйфат бар. Сез барыгыз да акыллы һәм өметле идеяләр өстендә эшлисез. Исәннәр яки үлеләр арасында калуыгыз өченче шартка — бирешмәүгә кайтып кала.
Шуңа күрә хәзер үк әйтәм: начар хәлләр булачак. Стартапта һәрвакыт шулай. Башлап җибәрүдән керем алганга кадәр бернинди казасыз барып җитү ихтималы — меңнән бер. Шуңа күрә төшенкелеккә бирелмәгез. Һәлакәт килеп чыкканда, үз-үзегезгә әйтегез: ярар, Пол нәкъ менә шушы хакта сөйләгән иде. Ул нәрсә эшләргә кушкан иде әле? Ие, дөрес. Бирешмәскә.