Иҫкәрмә: Был эссенең аҙағында тасуирланған стратегия һөҙөмтә бирмәне. Ул бер аҙ эшләне лә, һуңынан мин үҙемдең эш компьютерымда яйлап яңынан Интернет ҡуллана башлағанымды һиҙҙем. Хәҙер мин башҡа алымдарҙы һынап ҡарайым, әммә был юлы улар тураһында яҙыр алдынан уларҙың ысынлап та эшләүенә тулыһынса инанғансы көтөргә булдым.
Прокрастинация иғтибарҙы ситкә йүнәлтеүсе нәмәләр иҫәбенә көн күрә. Күпселек кешегә бер ни ҙә эшләмәйенсә ябай ғына ултырыу уңайһыҙ; һеҙ эштән башҡа берәй нәмә менән шөғөлләнеп ҡасаһығыҙ.
Шуға күрә прокрастинацияны еңеүҙең бер юлы — уны иғтибарҙы ситкә йүнәлтеүсе сәбәптәрҙән мәхрүм итеү. Ләкин был ишетелгәнсә ябай түгел, сөнки һеҙҙең иғтибарығыҙҙы ситкә йүнәлтер өсөн тырышып эшләүсе кешеләр бар. Иғтибарҙы бүлеүсе нәмә — ул юлда осраған ташты урап үткән кеүек еңел генә урап үтерлек хәрәкәтһеҙ кәртә түгел. Ул үҙе һеҙҙе эҙләп таба.
Честерфилд бысраҡты үҙ урынында булмаған материя тип тасуирлаған. Иғтибарҙы бүлеү ҙә шуның кеүек үк — кәрәкмәгән ваҡытта барлыҡҡа килгән теләк. Ә технологиялар тағы ла нығыраҡ үҙенә тартҡан нәмәләр тыуҙырыу өсөн өҙлөкһөҙ камиллаша бара. Тимәк, беҙ иғтибарҙы ситкә йүнәлтеүсе бер төрҙән ҡасырға өйрәнгән һайын, дарыуҙарға бирешмәүсән бактериялар кеүек, яңылары даими барлыҡҡа килеп тора.
Мәҫәлән, телевидение 50 йыл дауамында камиллашыуҙан һуң визуаль крэк кимәленә етте. Мин 13 йәшемдә үк телевизорҙың бәйлелек тыуҙырыуын аңланым һәм уны ҡарауҙан туҡтаным. Ләкин күптән түгел генә мин уртаса америкалының көнөнә 4 сәғәт телевизор ҡарауын уҡыным. Был — уларҙың ғүмеренең дүрттән бер өлөшө.
Хәҙер телевидение түбән тәгәрәй, ләкин кешеләр ваҡытты бушҡа уҙғарыуҙың тағы ла нығыраҡ бәйлелек тыуҙырыусы юлдарын тапҡанға ғына. Һәм иң хәүефлеһе — уларҙың күбеһе тап компьютерығыҙ артында була. Был осраҡлы түгел. Офис хеҙмәткәрҙәренең көндән-көн ҙурыраҡ өлөшө Интернетҡа тоташҡан компьютерҙар артында ултыра, ә иғтибарҙы бүлеүсе нәмәләр һәр ваҡыт эште һуҙыусылар яғына ҡарай үҫешә бара.
Компьютерҙарҙың, кәм тигәндә минең өсөн, бары тик эш өсөн генә хеҙмәт иткән замандарын хәтерләйем. Почтаны алыу йәки файлдарҙы ftp аша күсереү өсөн мин ваҡыты-ваҡыты менән серверға шылтыратып тоташа инем, әммә күпселек ваҡытта оффлайн булдым. Минең ҡулымдан килгәне — бары тик яҙыу һәм программалау ине. Хәҙер иһә өҫтәлемә кемдер һиҙҙермәйсә генә телевизор ҡуйып киткән кеүек тойолоп китә. Ғәҙәттән тыш ныҡ бәйлелек тыуҙырыусы нәмәләр бер генә сиртеү алыҫлығында тора. Эшегеҙҙә ҡаршылыҡҡа осранығыҙмы? Ҡыҙыҡ, селтәрҙә ниндәй яңылыҡтар бар икән? Тәки ҡарап сығырға кәрәк.
Телевизор, уйындар һәм Usenet кеүек классик ваҡыт урлаусыларҙан йылдар буйы һаҡланып йөрөгәндән һуң да, мин барыбер ошо ситкә йүнәлтеү селтәренә эләктем, сөнки уның да үҫешә, яңыра барыуын аңламаған инем. Элек хәүефһеҙ күренгән нәмә — Интернет ҡулланыу — яйлап көндән-көн хәүефлерәк була барҙы. Ҡайһы бер көндәрҙә мин уяна инем дә сәй яһап алып яңылыҡтарҙы ҡарайым, шунан электрон почтаны тикшерәм, шунан тағы яңылыҡтарға күҙ һалам, бер-нисә хатҡа яуап бирәм, һәм ҡапыл төшкө аш ваҡыты еткәнен, ә әле һаман бер ниндәй ҙә етди эш башҡармағанымды һиҙеп ҡалам. Һәм был хәл йышыраҡ һәм йышыраҡ ҡабатлана башланы.
Интернеттың ни тиклем ныҡ иғтибарҙы ситкә йүнәлтеүгә әйләнеүен төшөнөү өсөн миңә ғәжәпләнерлек күп ваҡыт кәрәк булды, сөнки был проблема даими түгел, ә ара-тирә генә ҡалҡып сыға ине. Ара-тирә генә килеп сыҡҡан программа хатаһын һанға һуҡмаған кеүек, мин дә был хәлгә күҙ йомдом. Ниндәй ҙә булһа проекттың уртаһында ҡайнаған саҡта иғтибар бүлеүсе нәмәләр әллә ни ҡамасауламаны. Ә бына бер проектты тамамлап, артабан нимә эшләргә икәнен хәл иткән мәлдәрҙә улар һәр ваҡыт мине үҙ ҡармағына эләктерҙе.
Был яңы төрҙәге иғтибарҙы ситкә йүнәлтеүҙең ҡурҡынысын ваҡытында күреүҙең тағы бер сәбәбе — социаль ғәҙәттәрҙең уға яраҡлашып өлгөрмәүендә ине. Әгәр ҙә мин бөтә иртәмде диванда телевизор ҡарап уҙғарһам, быны бик тиҙ аңлаған булыр инем. Был — яңғыҙың эсеү кеүек билдәле бер хәүеф билгеһе. Ләкин Интернет ҡулланыу тышҡы яҡтан да, эске тойғолар буйынса ла эшләүгә бик оҡшаш булып ҡала бирҙе.
Ләкин ахыр сиктә, Интернеттың иғтибарҙы шул тиклем ныҡ бүлә башлауы асыҡланды, һәм миңә уға ҡарата мөнәсәбәтемде үҙгәртергә тура килде.сынында, үҙемдең билдәле ваҡыт урлаусылар исемлегенә яңы ҡушымта өҫтәргә тура килде: Firefox.
* * *
Был проблеманы сисеүе ауыр, сөнки күпселек кешегә ҡайһы бер эштәр өсөн барыбер Интернет кәрәк. Әгәр ҙә артыҡ күп эсәһегеҙ икән, бөтөнләй туҡтап, был проблеманы хәл итә алаһығыҙ. Ләкин ашауҙан бөтөнләй туҡтап, артыҡ ашау проблемаһын хәл итеп булмай. Элекке ваҡыт урлаусылар менән эшләгән кеүек, мин Интернеттан тулыһынса баш тарта алманым.
Тәүҙә мин ҡағиҙәләр булдырып ҡараным. Мәҫәлән, үҙ-үҙемә көнөнә ике тапҡыр ғына Интернетҡа инәсәкмен тип һүҙ бирҙем. Ләкин бындай схемалар бер ҡасан да оҙаҡҡа барманы. Ахырҙа, уны күберәк ҡулланыуҙы талап иткән берәй сәбәп килеп сыға торғайны. Һәм шунан мин яйлап элекке ғәҙәттәремә ҡайта инем.
Бәйлелек тыуҙырыусы нәмәләргә аңлы дошмандарға ҡараған кеүек ҡарарға кәрәк — башығыҙҙа һеҙ ташларға тырышҡан нәмәне эшләү өсөн иң ышандырырлыҡ дәлилдәр эҙләп тапҡан бәләкәй генә кеше ултырған кеүек. Әгәр һеҙ уға берәй һуҡмаҡ ҡалдырһағыҙ, ул уны һис шикһеҙ табасаҡ.
Төп сере күренеп тороуҙа кеүек тойола. Күпселек яман ғәҙәттәрҙең иң ҙур өлөшө — инҡар итеү. Шуға күрә һеҙ урап үтергә тырышҡан ғәмәлгә яңылыш ҡына шыуып төшә алмаҫлыҡ итеп ойошторорға тейешһегеҙ. Был хәүеф ҡыңғырауҙарын сыңлатырға тейеш.
Бәлки, оҙайлы перспективала Интернеттағы ситкә йүнәлтеүсе нәмәләр менән көрәшеүҙең дөрөҫ яуабы уларҙы күҙәтеүсе һәм сикләүсе программа тәьминәте булыр. Ләкин әлегә мин ысынлап та эшләгән ҡәтғиерәк бер сара таптым: Интернет өсөн айырым компьютер булдырыу.
Хәҙер мин төп компьютерымда wifi-ҙы һүндереп тотам, тик файл тапшырырға йәки веб-битте мөхәррирләргә кәрәк булғанда ғына ҡабыҙам, ә бүлмәнең икенсе мөйөшөндә хаттарҙы тикшереү йәки селтәрҙә ултырыу өсөн айырым ноутбугым бар. (Яҙмыш мәсхәрәһе: был нәҡ Стив Хаффман Reddit-ты яҙған компьютер. Стив менән Алексис үҙҙәренең иҫке ноутбуктарын хәйриә аукционына ҡуйғас, мин уларҙы Y Combinator музейы өсөн һатып алғайным.)
Минең ҡағиҙәм шул: мин селтәрҙә теләгәнемсә күп ваҡыт уҙғара алам, тик быны ошо компьютерҙа эшләргә тейешмен. Һәм был етеп тора. Электрон почтаны ҡарау йәки сайттар гиҙеү өсөн бүлмәнең арғы осона барып ултырырға тура килгәс, мин быны күпкә асығыраҡ аңлай башлайым. Минең осраҡта, кәм тигәндә, был селтәрҙә көнөнә бер сәғәттән артыҡ ултырмаҫлыҡ дәрәжәлә етди тәьҫир яһай.
Ә төп компьютерым хәҙер эш өсөн азат ителгән. Әгәр был ысулды ҡулланып ҡараһағыҙ, компьютерҙың Интернеттан өҙөлөүе ни тиклем үҙгә тойғо тыуҙырыуына һеҙ ҙә таң ҡалырһығыҙ, моғайын. Тик эш өсөн генә ҡулланып булған компьютер артында ултырыу миңә шул тиклем ят тойолдо, был мине хатта шомландырҙы ла, сөнки был минең күпме ваҡытымды бушҡа әрәм итеп йөрөгәнемде асыҡ күрһәтте.
Вәт исмаһам. Был компьютерҙа мин тик эшләй генә алам. Ярай, улайһа эшкә тотоноу яҡшыраҡ.
Бының яҡшы яғы тап шунда. Һеҙҙең элекке насар ғәҙәттәрегеҙ хәҙер эшләргә ярҙам итә. Һеҙ ул компьютер артында сәғәттәр буйы бер туҡтауһыҙ ултырырға күнеккәнһегеҙ. Ләкин хәҙер селтәр гиҙә йәки почтаны тикшерә алмайһығыҙ. Ни эшләргә ҡала һуң? Ябай ғына төртөлөп ултыра алмайһығыҙ инде. Шулай итеп, һеҙ эшләй башлайһығыҙ.