Ескертпе: Бұл эссенің соңында сипатталған стратегия нәтиже бермеді. Ол біраз уақыт жұмыс істеді, бірақ кейін жұмыс компьютерімде интернетті қайтадан пайдаланып жүргенімді біртіндеп байқадым. Қазір басқа стратегияларды байқап көріп жатырмын, бірақ бұл жолы олар туралы жазбас бұрын шынымен нәтиже беретініне көз жеткізгенше күтуді жөн көрдім.
Жұмысты кейінге қалдыру (прокрастинация) алаңдататын нәрселермен қоректенеді. Көптеген адамдарға жай ғана отырып, ештеңе істемеу ыңғайсыз болып көрінеді; сөйтіп сіз басқа нәрсемен айналысу арқылы жұмыстан қашасыз.
Сондықтан жұмысты кейінге қалдыруды жеңудің бір жолы — оны зейінді бұзатын нәрселерден жұрдай ету. Бірақ бұл айтуға оңай болғанымен, іс жүзінде олай емес, өйткені сіздің назарыңызды аудару үшін аянбай еңбек етіп жатқан адамдар бар. Зейінді бөлу — жолда жатқан тасты айналып өткендей оңай құтылатын қозғалыссыз кедергі емес. Ол сізді өзі іздеп табады.
Честерфилд кірді «өз орнында емес зат» деп сипаттаған. Сол сияқты, алаңдататын нәрселер де — қате уақыттағы тартымды дүниелер. Ал технологиялар одан сайын қызықтырақ нәрселерді шығару үшін үздіксіз жетілдіріліп келеді. Бұл дегеніміз, біз алаңдататын нәрселердің бір түрінен қашуды үйренген сайын, дәріге төзімді бактериялар сияқты жаңалары үнемі пайда болып отырады.
Мысалы, теледидар 50 жылдық жетілдіруден кейін көзге арналған есірткі деңгейіне жетті. Мен 13 жасымда теледидардың тәуелділік тудыратынын түсініп, оны көруді тоқтаттым. Бірақ жақында қарапайым американдықтың күніне 4 сағат теледидар көретінін оқыдым. Бұл — олардың өмірінің төрттен бірі.
Қазір теледидардың дәурені өтіп барады, бірақ бұл тек адамдардың уақытты босқа өткізудің бұдан да күшті тәуелділік тудыратын жолдарын тапқанынан ғана. Әсіресе қауіптісі — олардың көбі сіздің компьютеріңізде орын алады. Бұл кездейсоқтық емес. Кеңсе қызметкерлерінің барған сайын үлкен пайызы интернетке қосылған компьютерлердің алдында отырады, ал назарды бөлетін нәрселер әрқашан жұмысты кейінге қалдырушыларға қарай бейімделіп дамиды.
Компьютерлер мен үшін тек жұмыс құралы болған кездер есімде. Пошта алу немесе файлдарды ftp арқылы жүктеу үшін ара-тұра серверге телефон желісімен қосылатын шығармын, бірақ уақытымның көп бөлігінде офлайн болатынмын. Менің қолымнан келетіні тек жазу мен бағдарламалау еді. Қазір біреу менің үстеліме теледидарды байқатпай қойып кеткендей сезінемін. Сұмдық тәуелді ететін дүниелер бір ғана шерту қашықтығында тұр. Жұмыс барысында қандай да бір кедергіге тап болдыңыз ба? «Хм, желіде не жаңалық бар екен? Қарап көрейінші» дейсіз.
Теледидар, ойындар және Usenet сияқты уақытты жейтін классикалық нәрселерден жылдар бойы мұқият аулақ жүрсем де, мен бәрібір алаңдаушылықтың құрбаны болдым, өйткені оның үнемі дамитынын түсінбеппін. Бұрын қауіпсіз болған нәрсе — интернетті пайдалану — біртіндеп қауіптірек бола түсті. Кейбір күндері оянып, бір кесе шай құйып алып, жаңалықтарды тексеретінмін, сосын электрондық поштаны қараймын, одан кейін тағы да жаңалықтарды көремін, содан соң бірнеше хатқа жауап беремін, ал сосын кенет түскі ас уақыты таяп қалғанын және ешқандай маңызды жұмыс тындырмағанымды байқаймын. Және бұл жағдай барған сайын жиі қайталана бастады.
Интернеттің қаншалықты зейінді бұзатын құралға айналғанын түсіну маған таңғаларлықтай көп уақыт алды, өйткені бұл мәселе үнемі емес, анда-санда ғана туындайтын. Тек оқта-текте ғана пайда болатын қатені (bug) елемегендей, мен оған да көз жұмып келдім. Жобаның қызған ортасында болғанымда, алаңдататын нәрселер аса қиындық туғызбайтын. Бірақ бір жобаны аяқтап, әрі қарай не істеу керектігін шешіп жатқан сәттерде олар мені міндетті түрде тұзағына түсіретін.
Алаңдаушылықтың бұл жаңа түрінің қаупін байқаудың қиын болуының тағы бір себебі — әлеуметтік әдеттердің оған әлі бейімделіп үлгермеуінде еді. Егер мен күні бойы диванда жатып теледидар көрсем, мұны өте тез байқайтын едім. Бұл — жалғыз ішімдік ішу сияқты, бәріне белгілі қауіп сигналы. Ал интернетті пайдалану сырттай да, іштей де кәдімгі жұмыс сияқты көрінетін.
Дегенмен, ақыр соңында интернеттің зейінді тым қатты бөлетіні соншалық, оған басқаша қарау керектігі айқын болды. Негізінде, уақытты босқа жейтін белгілі нәрселер тізіміне жаңа қосымшаны қосуға тура келді: ол — Firefox.
* * *
Бұл мәселені шешу оңай емес, өйткені адамдардың көпшілігіне интернет әлі де белгілі бір мақсаттар үшін қажет. Егер ішімдікті тым көп ішсеңіз, оны толықтай қою арқылы мәселені шеше аласыз. Бірақ тамақтануды тоқтату арқылы артық тамақтану мәселесін шеше алмайсыз. Бұрынғы уақыт жегіштерден құтылғандай, интернеттен біржола бас тарта алмадым.
Басында ережелер қойып көрдім. Мысалы, өзіме интернетті күніне екі рет қана қолданамын деп айтатынмын. Бірақ бұл тәсілдер ешқашан ұзаққа бармады. Ақырында оны одан көп пайдалануды талап ететін бір жағдай туындайтын. Содан кейін біртіндеп ескі әдеттеріме қайта оралатынмын.
Тәуелділік тудыратын нәрселерге саналы қарсылас ретінде қарау керек — дәл басыңызда сіз тастауға тырысып жүрген нәрсені істеу үшін әрдайым ең сенімді дәлелдер ойлап табатын кішкентай адам отырғандай. Егер оған апаратын титтей де жол қалдырсаңыз, ол оны тауып алады.
Басты кілт айқындықта сияқты. Көптеген жаман әдеттердің ең үлкен құрамдас бөлігі — оны жоққа шығару (мойындамау). Сондықтан сіз аулақ болғыңыз келетін нәрсеге жай ғана байқаусызда бой алдырып қоймайтындай етуіңіз керек. Ол дабыл қағуы тиіс.
Бәлкім, ұзақ мерзімді перспективада интернеттегі алаңдаушылықтармен күресудің дұрыс шешімі оларды бақылап, шектейтін бағдарламалық жасақтама болар. Бірақ осы уақыт аралығында мен сөзсіз көмектесетін неғұрлым қатаң шешім таптым: интернетті пайдалану үшін бөлек компьютер орнату.
Қазір мен негізгі компьютерімде файл тасымалдау немесе веб-бетті өңдеу қажет болмаса, wifi-ды өшіріп қоямын, ал поштаны тексеру немесе желіні шолу үшін бөлменің екінші жағында тұрған бөлек ноутбукты пайдаланамын. (Қызықтың көкесі сол, бұл — Стив Хаффман Reddit-ті жазған компьютер. Стив пен Алексис ескі ноутбуктарын қайырымдылық аукционына шығарғанда, мен оларды Y Combinator мұражайы үшін сатып алған едім.)
Менің ережем мынадай: сол компьютерде отырған уақытта желіде қанша уақыт өткізгім келсе, сонша отыра аламын. Бұл жеткілікті болып шықты. Электрондық поштаны тексеру немесе ғаламторды кезу үшін бөлменің арғы жағына барып отыруға тура келгенде, мен мұны әлдеқайда анық сезінемін. Тым болмағанда менің жағдайымда бұл сезім желіде күніне бір сағаттан артық отырмауға толықтай жетеді.
Ал менің негізгі компьютерім енді жұмыс үшін босатылды. Егер осы әдісті қолданып көрсеңіз, компьютеріңіз интернеттен ажыратылған кезде оның қаншалықты өзгеше сезілетініне қайран қалатын шығарсыз. Тек жұмыс істеуге ғана болатын компьютер алдында отыру маған қаншалықты жат болып көрінгені мені шошытты, өйткені бұл менің қаншама уақытымды босқа өткізіп келгенімді көрсетті.
Мәссаған. Бұл компьютерде тек жұмыс істеуге ғана болады екен. Жарайды, онда жұмыс істегенім жөн.
Бұл мәселенің жақсы жағы. Ескі жаман әдеттеріңіз енді сізге жұмыс істеуге көмектеседі. Сіз сол компьютердің алдында сағаттап тапжылмай отыруға үйренгенсіз. Бірақ енді ғаламторды шарлай немесе поштаны тексере алмайсыз. Не істейсіз? Жай отыра алмайсыз. Сондықтан жұмыс істеуге кірісесіз.