Искәрмә: Бу эссенең азагында тасвирланган алым нәтиҗә бирмәде. Ул башта бераз эшләп торды, ләкин соңрак мин акрынлап эш компьютерымда кабат Интернет куллана башлавымны сиздем. Хәзер мин башка ысулларны сыныйм, әмма бу юлы алар турында язар алдыннан, чынлап та эшләвенә төгәл ышанганымны көтәргә булдым.
Эшне кичектерү (прокрастинация) игътибарны читкә юнәлтүче нәрсәләр исәбенә туклана. Күпчелек кешегә берни дә эшләмичә тик утыру уңайсыз; сез эштән башка берәр нәрсә белән шөгыльләнеп качасыз.
Шуңа күрә прокрастинацияне җиңәр өчен бер ысул — аны игътибарны читкә юнәлтүче әйберләрдән мәхрүм итеп, ач тоту. Ләкин бу ишетелгән кадәр гади түгел, чөнки сезнең игътибарыгызны читкә юнәлтер өчен бөтен тырышлыгын куеп эшләүче кешеләр бар. Игътибарны читкә юнәлтү — юлдагы таш кебек урап узып китә торган хәрәкәтсез киртә түгел. Ул үзе сезне эзләп таба.
Честерфилд пычракны үз урынында булмаган матдә дип сыйфатлаган. Игътибарны читкә юнәлтүче нәрсәләр дә, шуның шикелле үк, кирәкмәгән вакыттагы кызыктыргыч нәрсәләр булып тора. Ә технологияләр көннән-көн кызыктыргычрак әйберләр тудыру өчен өзлексез камилләшә бара. Димәк, без игътибарны тарата торган бер төркем нәрсәләрдән качарга өйрәнүгә, даруларга чыдам бактерияләр кебек, гел яңалары барлыкка килеп тора.
Мәсәлән, телевидение 50 ел камилләшкәннән соң визуаль крек дәрәҗәсенә җитте. Мин 13 яшемдә үк ТВ-ның бәйлелек тудыруын аңладым һәм аны караудан туктадым. Әмма күптән түгел генә мин гадәти америкалының көненә 4 сәгать телевизор каравы турында укыдым. Бу гомерләренең чиреге дигән сүз.
Телевидение хәзер түбән тәгәри, ләкин кешеләр вакыт әрәм итүнең тагын да ныграк бәйлелек тудыручы юлларын тапканга гына. Һәм бигрәк тә куркынычы шул: аларның күбесе сезнең санак каршында утырганда килеп чыга. Бу очраклы түгел. Офис хезмәткәрләренең гел үсә баручы өлеше Интернетка тоташкан санак алдында утыра, ә игътибарны читкә тартучы нәрсәләр һәрвакыт эшне кичектерүчеләргә таба үсә бара.
Санакларның, ким дигәндә минем өчен, бары тик эш өчен генә булган заманнарын хәтерлим. Мин почта алу яки ftp аша файллар җибәрү өчен вакыт-вакыт серверга шалтыратып тоташа идем, ләкин күпчелек вакытта оффлайнда идем. Мин фәкать яза һәм программалаштыра гына ала идем. Хәзер исә үземне өстәлемә кемдер сиздермичә телевизор куеп киткән кебек хис итәм. Гаять нык бәйлелек тудыручы әйберләр бер чирттерү ераклыгында гына тора. Эшли торган эшегездә ниндидер авырлыкка очрадыгызмы? «Хмм, онлайн дөньяда ниләр бар икән? Тикшереп карыйм әле».
Телевизор, уеннар һәм Usenet кебек классик вакыт каракларынан еллар буе сакланып йөргәч тә, игътибарның читкә юнәлүенә барыбер алдандым, чөнки аның үсүен, яраклашуын аңламаган идем. Элек куркынычсыз булган нәрсә — Интернет куллану — акрынлап көннән-көн куркынычракка әйләнде. Кайбер көннәрне уянып, бер чынаяк чәй ясый идем дә яңалыкларны карый идем, аннары почтаны тикшерәм, аннары тагын яңалыкларны карыйм, аннары берничә хатка җавап язам, һәм кинәт төшке аш вакыты җиткәнен һәм бернинди дә чын эш эшләмәгәнемне күреп алам. Һәм бу хәл гел ешрак кабатлана башлады.
Интернетның никадәр дәрәҗәдә игътибарны тарата башлавын аңлау өчен миңа гаҗәеп күп вакыт кирәк булды, чөнки бу проблема ара-тирә генә килеп чыга иде. Вакыт-вакыт кына күренә торган хатаны игътибарсыз калдырган кебек, мин моны да күрмәмешкә салыштым. Берәр проект өстендә кызу эшләгәндә, игътибарны тартучы нәрсәләр әллә ни комачауламый иде. Алар һәрвакыт бер проектны тәмамлап, алга таба нәрсә эшләргә икәнен хәл иткән чакта мине эләктереп ала торган иде.
Игътибарны читкә тартуның бу яңа төренең куркынычын сизү авыр булуның тагын бер сәбәбе — иҗтимагый гадәтләрнең аңа әлегә өлгермәве иде. Әгәр мин бөтен иртәне диванда телевизор карап уздырсам, моны бик тиз аңлар идем. Бу — ялгыз эчү кебек үк, билгеле бер куркыныч билгесе. Әмма Интернет куллану тыштан караганда да, хис иткәндә дә һаман эшкә охшап тора иде.
Ниһаять, Интернетның игътибарны ныграк тарата башлавы ачыкланды һәм аңа башкача карый башларга туры килде.сыйфатында, билгеле вакыт караклары исемлегемә яңа бер программа өстәргә туры килде: Firefox.
* * *
Бу проблеманы хәл итүе кыен, чөнки күпчелек кешегә кайбер нәрсәләр өчен барыбер Интернет кирәк. Әгәр сез артык күп эчәсез икән, бу проблеманы бөтенләй ташлап хәл итә аласыз. Ләкин артык күп ашау проблемасын бөтенләй ашамыйча хәл итеп булмый. Мин Интернеттан, алдагы вакыт каракларындагы кебек, бөтенләй баш тарта алмый идем.
Башта мин кагыйдәләр кертеп карадым. Мәсәлән, үземә Интернетны көненә ике тапкыр гына кулланачакмын дип әйттем. Ләкин бу схемалар беркайчан да озак эшләмәде. Вакыт узу белән аны күбрәк куллануны таләп итә торган берәр хәл килеп чыга иде. Һәм аннан соң мин кабат элеккеге гадәтләремә тәгәри идем.
Бәйлелек тудыручы нәрсәләргә аңлы дошманнарга караган кебек карарга кирәк — баш миегездә сез ташларга теләгән нәрсәне эшләү өчен иң ышандырырлык сылтауларны гел табып торучы бер кәрлә кеше бар кебек. Әгәр сез аңа юл калдырсагыз, ул аны һичшиксез табачак.
Төп ачкыч — күренмәлек булса кирәк. Күпчелек начар гадәтләрнең иң зур өлеше — инкяр итү (үзеңне алдау). Шуңа күрә сез качарга теләгән нәрсәгә шулай җиңел генә шуып кереп китә алмаслык итәргә тиешсез. Бу сигнализацияне эшкә җибәрергә тиеш.
Бәлки озак вакытлы перспективада Интернеттагы игътибарны тартучы нәрсәләр белән көрәшүнең дөрес юлы аларны күзәтүче һәм контрольдә тотучы программа тәэминаты булыр. Ләкин әлегә мин һичшиксез эшли торган катгыйрак бер чара таптым: Интернет куллану өчен аерым бер санак кую.
Хәзер төп компьютерымда, файл күчерү яки веб-битне үзгәртү кирәк булганнан тыш вакытта, мин wi-fi-ны сүндерелгән килеш калдырам, ә бүлмәнең икенче ягында почтаны тикшерү яки веб карау өчен кулланган аерым бер ноутбугым бар. (Гаҗәп көлкесе шул: бу Стив Хаффман Reddit-ны язган санак. Стив белән Алексис иске ноутбукларын хәйрия аукционына чыгаргач, мин аларны Y Combinator музее өчен сатып алган идем.)
Минем кагыйдәм шундый: ул санак артында булганда, мин онлайн режимда теләгәнемчә озак утыра алам. Һәм бу ысул җитәрлек булып чыга. Почта тикшерү яки веб карау өчен бүлмәнең икенче ягына барып утырырга туры килгәч, мин моны күпкә ачыграк аңлый башлыйм. Минем очракта, ким дигәндә, көненә бер сәгатьтән артык онлайн үткәрү авыр булырлык дәрәҗәдә яхшы аңлыйм.
Ә төп компьютерым хәзер эш өчен бушады. Әгәр бу алымны сынап карасагыз, санагыгыз Интернеттан өзелгәч, хис-кичерешләрнең ничек үзгәрүенә гаҗәпләнерсез. Бары тик эш өчен генә кулланып була торган санак алдында утыруның никадәр ят булуы мине куркытты, чөнки бу минем күпме вакыт әрәм иткәнлегемне күрсәтте.
Вәу. Бу санак артында мин эш кенә эшли алам. Ярар, алайса эшләргә кирәк.
Иң яхшы өлеше дә шунда. Сезнең элеккеге начар гадәтләрегез хәзер сезгә эшләргә булыша. Сез ул санак алдында берьюлы берничә сәгать утырырга күнеккән. Ләкин сез хәзер веб карый яки почта тикшерә алмыйсыз. Нишләргә соң? Сез анда берни эшләмичә генә утыра алмыйсыз. Шуңа күрә сез эшли башлыйсыз.