Коммерцияға ҡарамаған донъяның йәшерен ҡәһәре — маҡсатлы (сикләүле) иғәнәләр. Әгәр һеҙ коммерцияға ҡарамаған ойошмалар менән шөғөлләнмәгән булһағыҙ, был һүҙбәйләнеште бер ҡасан да ишетмәгән булыуығыҙ мөмкин. Әммә шөғөлләнгән булһағыҙ, ул, моғайын, һеҙҙе сырайығыҙҙы һытып ҡуйырға мәжбүр иткәндер.
Маҡсатлы иғәнәләр — ул иғәнә биреүсе аҡсаның нимәгә тотонолоуын сикләгән хәйриә ярҙамы. Был ҙур иғәнәләр өсөн ғәҙәти хәл, бәлки хатта төп ҡағиҙәлер. Шулай ҙа был ғәҙәттә насар фекер. Ғәҙәттә, иғәнә биреүсенең аҡсаның нисек тотонолоуын теләүе коммерцияға ҡарамаған ойошма үҙе һайлаясаҡ юлға тап килмәй. Юғиһә иғәнәне сикләүҙең кәрәге лә булмаҫ ине. Әммә аҡсаны ҡайҙа тотонорға кәрәклеген кем яҡшыраҡ аңлай: коммерцияға ҡарамаған ойошмамы әллә иғәнә биреүсеме?
Әгәр коммерцияға ҡарамаған ойошма аҡсаны ҡайҙа тотонорға кәрәклеген үҙенең хәйриәселәренән яҡшыраҡ аңламаһа, тимәк, ул компетентлы түгел һәм һеҙ уға бөтөнләй иғәнә бирергә тейеш түгелһегеҙ.
Был маҡсатлы иғәнәнең үҙ асылы менән үк оптималь түгел булыуын аңлата. Был йә насар ойошмаға иғәнә, йә дөрөҫ булмаған нәмәләр өсөн иғәнә.
Был принциптан бер нисә ташлама бар. Беренсеһе — коммерцияға ҡарамаған ойошма сатырлы (берләштереүсе) ойошма булған осраҡ. Мәҫәлән, университетҡа маҡсатлы иғәнә биреү аҡыллы аҙым, сөнки университет номиналь рәүештә генә берҙәм коммерцияға ҡарамаған ойошма булып тора. Икенсе ташлама — иғәнә биреүсе аҡсаны ҡайҙа тотонорға кәрәклеген коммерцияға ҡарамаған ойошма кеүек үк яҡшы белгән осраҡ. Мәҫәлән, Gates Foundation фондының аныҡ маҡсаттары бар һәм уларға ирешеү өсөн айырым ойошмаларға йыш ҡына маҡсатлы иғәнәләр бирә. Әммә һеҙ үҙегеҙ ошо өлкәлә белгес булмаһағыҙ йәки сатырлы ойошмаға иғәнә бирмәһәгеҙ, һеҙҙең ярҙамығыҙ сикләүһеҙ булғанда ғына ҙурыраҡ файҙа килтерәсәк.
Әгәр маҡсатлы иғәнәләр сикләүһеҙҙәренә ҡарағанда әҙерәк файҙа килтерһә, ни өсөн иғәнә биреүселәр уларҙы шул тиклем йыш эшләй? Сөнки изгелек эшләү — иғәнә биреүселәрҙең берҙән-бер мотивы түгел. Уларҙың йыш ҡына башҡа мотивтары ла була — эҙ ҡалдырыу, яҡшы яҡтыртыу (пиар) яһау [1], йә булмаһа ҡағиҙәләргә йәки корпоратив сәйәсәткә тап килеү. Күп кенә иғәнә биреүселәр маҡсатлы һәм сикләүһеҙ иғәнәләр араһындағы айырма тураһында бер ҡасан да уйланмаған булыуы ла ихтимал. Улар аҡсаны ниндәйҙер аныҡ маҡсат өсөн биреү — иғәнә биреүҙең берҙән-бер юлы тип ышаныуы мөмкин. Һәм, ғәҙеллек өсөн әйткәндә, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар бындай яңылыш фекерҙәрҙе таратырға бик тырышмай. Уларҙың быға мөмкинлеге юҡ. Коммерцияға ҡарамаған ойошмалар менән идара иткән кешеләр һәр ваҡыт тиерлек аҡса тураһында борсола. Улар ҙур иғәнә биреүселәргә ҡаршы һүҙ әйтергә баҙнат итә алмай.
Бындай тигеҙ булмаған мөнәсәбәттәрҙә ихласлыҡ көтөп булмай. Шуға күрә мин коммерцияға ҡарамаған ойошмалар һеҙгә әйтергә теләгән, ләкин әйтә алмаған фекерҙе еткерәм. Әгәр һеҙ коммерцияға ҡарамаған ойошмаға ярҙам итергә теләһәгеҙ, уны сикләүһеҙ бирегеҙ. Әгәр һеҙ уларға аҡсағыҙҙы тотонорға ышанаһығыҙ икән, уны нисек тотонорға кәрәклеген хәл итеүҙе лә уларға ышанып тапшырығыҙ.
Иҫкәрмәләр
[1] Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, маҡсатлы иғәнәләр сикләүһеҙҙәргә ҡарағанда күберәк иғтибар һәм яҡтыртыу йәлеп итергә ынтыла. «X Африкала мәктәп төҙөү өсөн аҡса бирә» тигән хәбәр «X иғәнә аҡсаһын Y ойошмаһына үҙе теләгәнсә тотоноу өсөн бирә» тигәнгә ҡарағанда ҡыҙығыраҡ ҡына түгел, ә иғтибарҙы ла күберәк X-ҡа йүнәлтә.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Chase Adam, Ingrid Bassett, Trevor Blackwell һәм Edith Elliot-ҡа рәхмәт белдерәм.