Коммерциялық емес ұйымдар әлемінің жасырын қарғысы — мақсатты (шектелген) қайырымдылықтар. Егер сіз коммерциялық емес ұйымдармен жұмыс істеп көрмеген болсаңыз, бұл тіркесті бұрын-соңды естімеген де шығарсыз. Ал егер қатысыңыз болса, бұл сөзден көңіліңіз түсіп кеткен болар.
Мақсатты қайырымдылық — донордың қаражаттың не нәрсеге жұмсалуын шектеп беруін білдіреді. Бұл үлкен қайырымдылықтарда жиі кездеседі, тіпті әдеттегі қалып деуге болады. Дегенмен, бұл көбінесе жаман идея. Әдетте, донордың ақшаның қалай жұмсалғанын қалайтыны мен коммерциялық емес ұйымның оны қалай жұмсар еді деген таңдауы сәйкес келмейді. Әйтпесе қайырымдылықты шектеудің қажеті болмас еді. Бірақ ақшаны қайда жұмсау керектігін кім жақсырақ түсінеді: коммерциялық емес ұйым ба, әлде донор ма?
Егер коммерциялық емес ұйым ақшаны қайда жұмсау керектігін өз донорларынан жақсырақ түсінбесе, онда ол біліксіз ұйым және сіз оған мүлдем ақша бермеуіңіз керек.
Бұл шектелген қайырымдылықтың табиғатынан тиімсіз екенін білдіреді. Бұл не жаман коммерциялық емес ұйымға жасалған қайырымдылық, не қате нәрселерге бөлінген ақша.
Бұл қағиданың бірнеше ерекшелігі бар. Біріншісі — коммерциялық емес ұйым қолшатырлық (көпсалалы) ұйым болған кезде. Мәселен, университетке мақсатты қайырымдылық жасау қисынды, өйткені университет тек атауы жағынан ғана біртұтас коммерциялық емес ұйым. Тағы бір ерекшелік — донордың ақшаны қайда жұмсау керектігін коммерциялық емес ұйымнан кем білмейтін жағдайы. Мысалы, Gates Foundation-ның нақты мақсаттары бар және оларға қол жеткізу үшін жиі жекелеген коммерциялық емес ұйымдарға мақсатты қайырымдылық жасайды. Бірақ егер сіз осы саланың маманы болмасаңыз немесе қолшатырлық ұйымға ақша беріп жатпасаңыз, қайырымдылығыңыз шектеусіз болған жағдайда әлдеқайда көп пайда әкелер еді.
Егер мақсатты қайырымдылықтар шектеусіздерге қарағанда аз пайда әкелсе, донорлар неге оларды жиі жасайды? Бұған бір себеп — жақсылық жасау донорлардың жалғыз ғана мотиві емес. Олардың басқа да ниеттері болады: із қалдыру, жақсы пиар жасау [1], немесе ережелер мен корпоративтік саясаттарға бағыну. Көптеген донорлар шектелген және шектеусіз қайырымдылықтың арасындағы айырмашылық туралы ойланбаған да болуы мүмкін. Олар қайырымдылық дегеннің өзі белгілі бір нақты мақсатқа ақша беру деп ойлауы мүмкін. Шынын айтқанда, коммерциялық емес ұйымдар мұндай қате түсініктерден арылтуға аса тырыса да бермейді. Олардың бұған шамасы жетпейді. Коммерциялық емес ұйымдарды басқаратын адамдар үнемі дерлік ақша үшін алаңдап жүреді. Олардың ірі донорларға қарсы келуге қауқары жоқ.
Мұндай теңсіз қарым-қатынаста шынайылық күте алмайсыз. Сондықтан мен сізге коммерциялық емес ұйымдардың сізге айтқысы келетін, бірақ айта алмайтын сөзін жеткізейін. Егер коммерциялық емес ұйымға ақша бергіңіз келсе, шектеусіз қайырымдылық жасаңыз. Егер оларға ақшаңызды жұмсауды сеніп тапсырсаңыз, оны қалай жұмсауды шешуді де олардың сеніміне тапсырыңыз.
Ескертпелер
[1] Өкінішке қарай, шектелген қайырымдылықтар шектеусіздерге қарағанда көбірек жариялылық пен назар тудыруға бейім. «Х Африкада мектеп салу үшін ақша бөлді» деген сөз «Х ақшаны Y коммерциялық емес ұйымына өз қалауынша жұмсау үшін берді» дегенге қарағанда қызықтырақ қана емес, сонымен қатар Х тұлғасына көбірек назар аудартады.
Осы мәтіннің нобайларын оқып шыққаны үшін Chase Adam, Ingrid Bassett, Trevor Blackwell және Edith Elliot-қа алғыс айтамын.