Коммерцияле булмаган оешмалар дөньясының яшерен бәласе — чикләүле иганәләр. Әгәр сез коммерцияле булмаган оешмалар белән шөгыльләнмәгән булсагыз, бу гыйбарәне беркайчан да ишетмәгән булырга мөмкинсез. Әмма эшләгәнегез булса, ул, мөгаен, сезне сызландыргандыр.
Чикләүле иганәләр — иганәче акчаның нәрсәгә тотыласын чикли торган иганәләр дигән сүз. Бу зур иганәләрдә еш очрый, хәтта гадәти хәлдер дә. Шулай да, бу гадәттә начар фикер. Җитмәсә, иганәче акчаның ничек тотылуын теләгән юл — коммерцияле булмаган оешма үзе сайлаячак юл түгел. Югыйсә иганәне чикләүнең бернинди ихтыяҗы да булмас иде. Әмма акчаны кая тотарга кирәклеген кем яхшырак аңлый: коммерцияле булмаган оешмамы, әллә иганәче үземе?
Әгәр коммерцияле булмаган оешма акчаны кая тотарга кирәклеген үз иганәчеләреннән яхшырак аңламаса, димәк, ул компетентсыз һәм сезгә аңа гомумән бернинди акча бирергә ярамый.
Димәк, чикләүле иганә үз асылы белән үк оптималь түгел. Бу я начар коммерцияле булмаган оешмага бирелгән иганә, я ялгыш нәрсәләргә бирелгән иганә булып чыга.
Бу кагыйдәдән ике чыгарма бар. Беренчесе — коммерцияле булмаган оешма «чатыр» (кулъяулык кебек күп тармакларны берләштерүче) оешма булганда. Мәсәлән, университетка чикләүле иганә бирү урынлы, чөнки университет номиналь рәвештә генә бердәм коммерцияле булмаган оешма булып тора. Икенче чыгарма — иганәче акчаны кая тотарга кирәклеген коммерцияле булмаган оешма кебек үк яхшы белгәндә. Мәсәлән, Gates Foundation фондының төгәл максатлары бар һәм ул аларны тормышка ашыру өчен еш кына аерым коммерцияле булмаган оешмаларга чикләүле иганәләр бирә. Әмма үзегез бу өлкәдә белгеч булмасагыз яисә чатыр оешмага акча бирмәсәгез, иганәгез чикләнмәгән булса, күбрәк файда китерер иде.
Әгәр чикләүле иганәләр чикләнмәгәннәренә караганда азрак файда китерә икән, нигә соң иганәчеләр аларны шулай еш бирә? Моның сәбәбе өлешчә шунда: яхшылык эшләү — иганәчеләрнең бердәнбер мотивы түгел. Аларның еш кына башка сәбәпләре дә була — эз калдыру, яхшы пиар ясау [1], яисә кагыйдәләргә һәм корпоратив сәясәткә буйсыну. Күп кенә иганәчеләр чикләүле һәм чикләнмәгән иганәләр арасындагы аерма турында беркайчан да уйланмаган да булырга мөмкин. Алар билгеле бер максатка акча бирүне иганә итүнең бердәнбер гадәти ысулы дип уйлыйлардыр. Һәм, гаделлек өчен әйтик, коммерцияле булмаган оешмалар мондый ялгыш карашларны юкка чыгарырга артык тырышмыйлар. Алар моны үзләренә рөхсәт итә алмый. Коммерцияле булмаган оешмалар белән идарә итүчеләр һәрвакыт диярлек акча турында борчыла. Алар зур иганәчеләргә каршы сүз әйтүне үзләренә рөхсәт итә алмыйлар.
Мондый тигезсез мөнәсәбәттә ихласлык көтеп булмый. Шуңа күрә мин сезгә коммерцияле булмаган оешмалар сезгә әйтергә теләгән, әмма әйтә алмаган нәрсәне җиткерәм. Коммерцияле булмаган оешмага иганә итәргә телисез икән, бернинди чикләүсез бирегез. Акчагызны тотарга аларга ышанасыз икән, моны ничек эшләргә кирәклеген хәл итүне дә аларга тапшырыгыз.
Искәрмәләр
[1] Кызганычка каршы, чикләүле иганәләр чикләнмәгәннәренә караганда күбрәк пиар китерергә омтыла. «X Африкада мәктәп төзү өчен акча бирә» дигән хәбәр «X акчаны Y оешмасы үз теләге буенча тотсын өчен Y оешмасына бирә» дигәнгә караганда кызыклырак кына түгел, ә X кешесенә күбрәк игътибар да юнәлтә.
Бу язманың караламаларын укыганнары өчен Чейз Адамга (Chase Adam), Ингрид Бассеттка (Ingrid Bassett), Тревор Блэквеллга (Trevor Blackwell) һәм Эдит Эллиотка (Edith Elliot) рәхмәт белдерәм.