Донъя статик булһа, беҙ үҙ ҡараштарыбыҙға монотон рәүештә арта барған ышаныс менән ҡарай алыр инек. Ышаныс ни тиклем күберәк (һәм төрлөрәк) тәжрибәне кисерһә, уның хата булыу ихтималлығы шул тиклем кәмерәк булыр ине. Күпселек кешеләр үҙ фекерҙәре хаҡында өнһөҙ генә шундай уйҙа тора. Һәм кеше тәбиғәте кеүек әллә ни үҙгәрмәй торған нәмәләргә ҡарата фекер йөрөткәндә улар хаҡлы. Ләкин үҙгәреп торған нәмәләр осрағында — ә был ғәмәлдә башҡа барлыҡ нәмәне лә үҙ эсенә ала — үҙ фекерҙәреңә шул уҡ рәүештә ышана алмайһың.
Эксперттар хаталанғанда, был йыш ҡына уларҙың донъяның элегерәк булған версияһы буйынса эксперт булыуы арҡаһында килеп сыға.
Бынан ҡотолоп буламы? Иҫкергән ҡараштарҙан үҙеңде һаҡлап ҡала алаһыңмы? Ҡайһы бер дәрәжәлә, эйе. Мин ун йылға яҡын ваҡытымды иртә стадиялағы стартаптарға инвестиция һалыуға арнаным, һәм, ғәжәп, иҫкергән ҡараштарҙан һаҡланыу — тап стартап-инвестор булараҡ уңышҡа өлгәшеү өсөн эшләргә тейешле нәмә ул. Ысынлап та яҡшы стартап идеяларының күбеһе тәүҙә насар идея булып күренә, һәм уларҙың күбеһе тап донъялағы ниндәйҙер үҙгәреш уларҙы насарҙан яҡшыға әйләндергәнгә күрә генә насар булып тойола. Мин бындай идеяларҙы танырға өйрәнеүгә күп ваҡыт бүлдем, һәм мин ҡулланған ысулдар, бәлки, ғөмүмән идеяларға ҡарата ла ҡулланырлыҡтыр.
Беренсе аҙым — үҙгәрештәргә асыҡтан-асыҡ ышаныу. Үҙ фекерҙәренә монотон рәүештә арта барған ышаныс ҡорбаны булған кешеләр асылда донъяны статик тип фаразлай. Әгәр үҙеңә уның улай түгеллеген аңлы рәүештә иҫкәртеп торһаң, һин үҙгәрештәр эҙләй башлайһың.
Уларҙы ҡайҙан эҙләргә кәрәк? Кеше тәбиғәтенең әллә ни үҙгәрмәүе тураһындағы уртаса файҙалы дөйөмләштереүҙән тыш, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, үҙгәрештәрҙе алдан күреү ауыр. Был күбеһенсә тавтология, ләкин шулай ҙа иҫтә тоторға кәрәк: мөһим үҙгәрештәр ғәҙәттә көтөлмәгән яҡтан килә.
Шуға күрә мин уны алдан күрергә лә тырышмайым. Интервьюларҙа киләсәкте күҙаллауҙы һорағанда, имтиханға әҙерләнмәгән студент кеүек, күңелгә ятышлы яңғыраған берәй нәмәне шунда уҡ уйлап табырға тырышып интекәм. [1] Ләкин мин ялҡаулыҡтан әҙерләнмәгән түгелмен. Миңә киләсәк хаҡындағы ҡараштар шул тиклем һирәк дөрөҫ сыға кеүек тойола, хатта улар үҙҙәре таҡҡан өҫтәмә һығылмаһыҙлыҡҡа ғәҙәттә ләғәйәт түгел, һәм иң яҡшы стратегия — ябай ғына итеп ҡәтғи рәүештә асыҡ зиһенле булыу. Үҙеңде дөрөҫ йүнәлешкә борорға тырышыу урынына, дөрөҫ йүнәлештең ниндәй икәнен белмәүеңде таны, һәм уның урынына үҙгәреш елдәренә үтә һиҙгер булырға тырыш.
Эш гипотезаларына эйә булыу насар түгел, сөнки улар һине бер аҙ сикләһә лә, шул уҡ ваҡытта дәртләндерә лә. Берәй нәмәгә ынтылыу ҡыҙыҡ һәм яуаптарҙы табырға тырышыу тулҡынландырғыс. Ләкин гипотезаларыңдың нығынып ҡатып ҡалыуына юл ҡуймау өсөн тәртипле булырға кәрәк. [2]
Был пассив эш итеү ысулы яңы идеяларҙы баһалау өсөн генә түгел, ә уларҙы барлыҡҡа килтереү өсөн дә эшләй тип уйлайым. Яңы идеялар уйлап табыу юлы — уларҙы асыҡтан-асыҡ эҙләргә тырышыу түгел, ә проблемаларҙы сисергә ынтылыу һәм шул процесс барышында барлыҡҡа килгән сәйер һиҙемләүҙәрҙе ситкә типмәү генә.
Үҙгәреш елдәре өлкә эксперттарының аң аҫтында тыуа. Әгәр һин ниндәйҙер өлкәлә етерлек дәрәжәлә эксперт булһаң, башыңа килгән һәр сәйер идея йәки урынһыҙ күренгән һорау үҙенән-үҙе (ipso facto) өйрәнеүгә лайыҡ. [3] Y Combinator эсендә берәй идея «аҡылһыҙ» тип аталһа, был маҡтау була — ғәмәлдә, уртаса алғанда, идеяны яҡшы тип атағанға ҡарағанда ла юғарыраҡ маҡтауҙыр.
Стартап-инвесторҙарҙың иҫкергән ҡараштарҙы төҙәтеү өсөн ғәйәт ҙур сәбәптәре (стимулдары) бар. Әгәр улар башҡа инвесторҙарҙан алдараҡ өмөтһөҙ булып күренгән ниндәйҙер стартаптың ысынында улай түгеллеген аңлаһа, улар ғәйәт ҙур күләмдә аҡса эшләй ала. Ләкин стимулдар бары тик финанс менән генә сикләнмәй. Инвесторҙарҙың фекерҙәре асыҡтан-асыҡ һынала: уларға стартаптар килә һәм улар «эйе» йәки «юҡ» тип әйтергә тейеш, һәм аҙаҡ, байтаҡ тиҙ арала, уларҙың дөрөҫ фаразлауы билдәле була. Google-ға «юҡ» тигән инвесторҙар (ә улар бер нисәү ине) быны ғүмер буйы иҫтә тотасаҡ.
Идеяларға бары тик аңлатма биреү урынына ҡайһы бер мәғәнәлә уларға ставка һалырға тейеш булған һәр кем шундай уҡ дәртләндереүгә эйә. Тимәк, бындай стимулдарҙы теләгән һәр кем үҙенең аңлатмаларын ставкаларға әйләндереп, уларға өлгәшә ала: әгәр һин берәй тема хаҡында ярайһы уҡ оҙайлы һәм халыҡ алдындағы формала яҙһаң, ябай һөйләшеүгә ҡарағанда эштең дөрөҫлөгө хаҡында күпкә нығыраҡ борсолоуыңды күрерһең. [4]
Иҫкергән ҡараштарҙан һаҡланыу өсөн мин тапҡан тағы бер алым — башта идеяларға түгел, ә кешеләргә иғтибар итеү. Киләсәк асыштарҙың ниндәй буласағын алдан күреү ауыр булһа ла, уларҙы ниндәй кешеләр эшләйәсәген мин бик яҡшы күрә алам. Яҡшы яңы идеялар ихлас, дәртле, үҙ аллы фекер йөрөткән кешеләрҙән килә.
Идеялар урынына кешеләргә ставка һалыу мине инвестор булараҡ һанһыҙ тапҡырҙар ҡотҡарҙы. Мәҫәлән, беҙ Airbnb-ны насар идея тип уйланыҡ. Ләкин беҙ нигеҙләүселәрҙең ихлас, дәртле һәм үҙ аллы фекерле икәнен күрә алдыҡ. (Ысынында иһә, хатта патологик дәрәжәлә шулай ине.) Шуға күрә беҙ шиктәребеҙҙе бер яҡҡа ҡуйҙыҡ та уларҙы финансланыҡ.
Был да ғөмүмән ҡулланырлыҡ ысул кеүек күренә. Үҙеңде яңы идеялар барлыҡҡа килтерә торған кешеләр менән урат. Ҡараштарыңдың ҡасан иҫкергәнен тиҙ арала күрергә теләһәң, үҙҙәренең асыштары менән уларҙы иҫкертәсәк кешеләр менән дуҫлашыуҙан да яҡшыраҡ сара юҡ.
Үҙ экспертлығыңдың әсиренә әйләнмәү хәҙер ҙә етерлек дәрәжәлә ауыр, ләкин ул ҡатмарлаша ғына барасаҡ, сөнки үҙгәрештәр тиҙләнеш ала бара. Был яңыраҡ ҡына башланған тенденция түгел; палеолит осоронан бирле үҙгәрештәр тиҙләнә килә. Идеялар идеяларҙы тыуҙыра. Мин бының үҙгәререн көтмәйем. Ләкин мин хаталаныуым да бар.
Иҫкәрмәләр
[1] Минең ғәҙәти алымым — хәҙерге ваҡыттың күпселек кешеләр әле һиҙмәгән яҡтары тураһында һөйләү.
[2] Бигерәк тә улар киң танылып, кешеләр уларҙы һинең менән бәйләй башлаһа. Үҙең ышанырға теләгән нәмәләргә үтә шиксел ҡарарға кәрәк, һәм гипотеза һинең менән бәйләнә башлау менән, ул мотлаҡ тиерлек шул категорияға инәсәк.
[3] Ғәмәлдә «етерлек дәрәжәлә эксперт булыу» кешенең эксперт булараҡ танылыуын талап итмәй — был нисек кенә булмаһын һуңлаған күрһәткес. Күп кенә өлкәләрҙә бер йыл тырышып эшләү һәм эшкә ихлас теләк менән ҡарау ҙа етәсәк.
[4] Улар асыҡ һәм сикһеҙ оҙаҡ һаҡланһа ла, мәҫәлән, форумдарҙағы һәм Twitter кеүек урындарҙағы комментарийҙар тәжрибәнән сығып ҡарағанда ябай һөйләшеү кеүек эшләй. Сикләү һыҙығы яҙған нәмәңдең исеме (заголовогы) булыу-булмауына бәйлелер, бәлки.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға, Патрик Коллисонға һәм Роберт Моррисҡа рәхмәт белдерәм.