Әгәр дөнья статик булса, без үз карашларыбызга монотон рәвештә арта баручы ышаныч белән карый алыр идек. Берәр караш никадәр күбрәк (һәм төрлерәк) сынаулар аша үтсә, аның ялган булу ихтималы шулкадәр азрак булыр иде. Күпчелек кеше үз фикерләре турында эчтән нәкъ шулай уйлый. Һәм алар кеше табигате кебек артык үзгәрми торган нәрсәләр турында шулай фикер йөрткәндә хаклы да. Ләкин сез үзгәрүчән нәрсәләргә карата үз фикерләрегезгә шул рәвешле ышана алмыйсыз, ә бу категориягә, асылда, калган бар нәрсә дә диярлек керергә мөмкин.
Экспертлар ялгышканда, бу еш кына аларның дөньяның элеккеге версиясендә генә эксперт булулары аркасында килеп чыга.
Моннан качып буламы? Үзеңне искергән карашлардан саклап калып буламы? Билгеле бер дәрәҗәдә — әйе. Мин ун елга якын вакытымны иртә стадиядәге стартапларга инвестиция кертеп үткәрдем, һәм кызыклысы шул: искергән карашлардан саклану — стартап-инвестор буларак уңышка ирешү өчен нәкъ менә сез эшләргә тиешле нәрсә. Иң шәп стартап-фикерләрнең күбесе башта начар идея булып күренә, һәм аларның күбесе дөньядагы ниндидер үзгәреш аларны начардан яхшыга әйләндергәнгә күрә генә начар булып тоела. Мин мондый идеяләрне танып белергә өйрәнүгә бик күп вакыт багышладым, һәм мин кулланган алымнар гомумән идеяләргә карата да кулланырлык булырга мөмкин.
Беренче адым — үзгәрешкә ачыктан-ачык ышану. Үз фикерләренә монотон арта баручы ышаныч корбаны булган кешеләр эчтән дөньяны статик дип кабул итәләр. Әгәр сез аның алай түгеллеген үзегезгә аңлы рәвештә искәртеп торсагыз, сез үзгәрешләрне эзли башлыйсыз.
Аларны каян эзләргә соң? Кеше табигате әллә ни үзгәрми дигән уртача файдалы гомумиләштерүдән тыш, кызганыч факт шунда: үзгәрешләрне алдан әйтү кыен. Бу күбесенчә тавтология, ләкин шулай да аны истә тоту мөһим: чыннан да мөһим булган үзгәрешләр, гадәттә, көтелмәгән яктан килә.
Шуңа күрә мин аны хәтта алдан әйтергә дә тырышмыйм. Интервьюларда киләчәкне фаразларга кушкач, имтиханга әзерләнмәгән студент сыман, һәрвакыт юлда чакта ук ышандырырлык яңгыраган нәрсә уйлап табарга мәҗбүр булам. [1] Ләкин мин ялкаулыктан әзерләнми калмыйм. Миңа калса, киләчәк турындагы карашлар шулкадәр сирәк дөрес чыга ки, алар үзләре салган өстәмә катып калучанлыкка гадәттә бөтенләй то тормый; һәм иң яхшы стратегия — бары тик кыю рәвештә яңалыкка ачык булу. Үзегезне дөрес юнәлешкә юнәлтергә тырышу урынына, дөрес юнәлешнең нинди икәнен бөтенләй белмәвегезне таныгыз һәм моның урынына үзгәреш җиленә үтә сизгер булырга тырышыгыз.
Эшче гипотезаларга ия булу начар түгел, гәрчә алар сезне бераз кыса алса да, чөнки алар сезгә мотив та бирә. Нәрсәгәдер омтылу һәм җавапларны чамалап карарга тырышу үзе бер дулкынландыргыч нәрсә. Ләкин гипотезаларыгызның катып калган нәрсәгә әйләнүенә юл куймау өчен тәртипле булырга кирәк. [2]
Минемчә, бу пассив эш рәвеше яңа идеяләрне бәяләү өчен генә түгел, ә аларны табу өчен дә эшли. Яңа идеяләр уйлап табуның юлы — моңа махсус тырышу түгел, ә проблемаларны чисәргә тырышу һәм бу процесс барышында барлыкка килгән сәер сиземләүләрне шундук сызып ташламау.
Үзгәреш җилләре үз өлкәсен тирән белгән экспертларның аң астында туа. Әгәр сез үз өлкәгездә җитәрлек дәрәҗәдә эксперт булсагыз, башыгызга килгән теләсә нинди сәер фикер яки әһәмиятсез кебек күренгән сорау үз-үзеннән өйрәнүгә лаек булып тора. [3] Y Combinator эчендә берәр идея тиле дип бәяләнсә, бу мактау сүзе — дөресен әйткәндә, уртача алганда, бу фикерне яхшы дип атауга караганда да зуррак мактау булырга мөмкин.
Стартап-инвесторларның искергән карашларны төзәтү өчен гадәттән тыш көчле этәргечләре бар. Әгәр алар өметсез булып күренгән кайбер стартапларның чынлыкта алай түгеллеген башка инвесторлардан алдарак аңлый алсалар, гаять зур күләмдә акча эшли алалар. Ләкин стимуллар финанс кына түгел. Инвесторларның фикерләре ачыктан-ачык тикшерелә: стартаплар аларга килә, һәм алар «әйе» яки «юк» дип әйтергә тиеш, ә аннары, шактый тиз арада, аларның дөрес чамалаганнары яки юклыгы ачыклана. Google кебек компаниягә «юк» дигән инвесторлар (ә алар берничә иде) моны гомер буе хәтерләячәкләр.
Фикерләрне бары тик шәрехләп кенә утырмыйча, ниндидер мәгънәдә аларга ставка ясарга мәҗбүр булган теләсә кем шундый ук стимулларга ия. Димәк, андый стимулларны теләгән һәркем, үз шәрехләрен ставкаларга әйләндереп, ала ала: әгәр сез берәр тема турында җитди һәм ачыктан-ачык язсагыз, гади сөйләшүдәгегә караганда әйберләрне дөрес бәяләү турында күпкә күбрәк борчыла башлаганыгызны күрерсез. [4]
Үземне искергән карашлардан саклап калу өчен мин тапкан тагын бер хәйлә — башта игътибарны идеяләргә түгел, ә кешеләргә юнәлтү. Киләчәктәге ачышларның табигатен алдан әйтү кыен булса да, мин аларны нинди төр кешеләр ясаячагын бик яхшы чамалый алам дип таптым. Яхшы яңа идеяләр ихлас күңелле, дәртле, мөстәкыйль фикерле кешеләрдән килә.
Идеяләргә караганда кешеләргә өстенлек бирү мине инвестор буларак сансыз тапкырлар коткарды. Мәсәлән, без Airbnb’ны начар идея дип уйлаган идек. Ләкин нигез салучыларның ихлас, дәртле һәм мөстәкыйль фикерле булуын күрә алдык. (Чыннан да, хәтта патологик дәрәҗәдә шулай.) Шуңа күрә без шикләребезне бер читкә куйдык һәм аларга акча бирдек.
Бу да гомуми кулланырлык бер алым кебек тоела. Үзегезне яңа идеяләр алып килә торган кешеләр белән уратып алыгыз. Карашларыгызның кайчан искергәнен тиз генә сизеп алырга теләсәгез, үз ачышлары белән аларны шулай итәчәк кешеләр белән дус булудан да яхшырак нәрсә юк.
Үз экспертлыгыгызның тоткыны булмау болай да җитәрлек дәрәҗәдә кыен, ләкин бу тагын да кыенлашачак кына, чөнки үзгәрешләр тизләнә. Бу соңгы чор тенденциясе түгел; үзгәрешләр палеолит чорыннан бирле тизләнә бара. Идеяләр идеяләрне тудыра. Мин моның үзгәрүен көтмим. Ләкин мин ялгышырга да мөмкинмен.
Искәрмәләр
[1] Минем гадәти хәйләм — хәзерге заманның күпчелек кеше әле сизмәгән яклары турында сөйләү.
[2] Бигрәк тә алар кешеләр сезне алар белән бәйләп йөртә башларлык дәрәҗәдә танылса. Сез үзегез ышанырга теләгән нәрсәләргә аеруча шикләнеп карарга тиешсез, әгәр инде берәр гипотеза сезнең белән тәңгәлләштерелә башласа, ул һичшиксез шушы категориягә керә башлый.
[3] Гамәлдә «җитәрлек дәрәҗәдә эксперт» булу үзеңне эксперт дип танытуны таләп итми — бу барыбер соңга калып килә торган күрсәткеч. Күп кенә өлкәләрдә бер ел төпле эш һәм зур кызыксыну җитәрлек булыр иде.
[4] Гәрчә алар ачык булсалар да һәм мәңгегә саклансалар да, мәсәлән, форумнардагы һәм Twitter кебек урыннардагы шәрехләр тәҗрибәдә гади сөйләшү кебек эшли. Чик нәрсә язганыгызның исеме булу-булмавында булырга мөмкин.
Моның караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга, Патрик Коллисонга һәм Роберт Морриска рәхмәт.