Инвестор стартапығыҙҙың билдәле бер өлөшө (проценты) өсөн һеҙгә аҡса бирергә теләй. Быны ҡабул итергәме? Һеҙ тәүге хеҙмәткәрегеҙҙе эшкә алырға йыйынаһығыҙ. Уға күпме акция бирергә кәрәк?
Был — ойоштороусылар алдында торған иң ауыр һорауҙарҙың береһе. Шулай ҙа икеһенең дә яуабы бер үк:
1/(1 - n)
Компанияғыҙҙағы өлөштө ниндәй ҙә булһа берәй нәмәгә — аҡсағамы, хеҙмәткәргәме йәки башҡа компания менән килешеүгәме — алмаштырған һайын, быны эшләргәме-юҡмы икәнен тикшереү ысулы бер үк ҡала. Әгәр компанияғыҙҙың n% өлөшөн биреү һөҙөмтәһендә алған нәмәгеҙ уртаса уңышығыҙҙы етерлек дәрәжәлә арттырһа, һәм һеҙҙә ҡалған (100 - n)% тотош компанияның элекке хаҡынан ҡиммәтерәк булып сыҡһа, был өлөштө бирергә кәрәк.
Мәҫәлән, әгәр инвестор компанияғыҙҙың яртыһын һатып алырға теләһә, сығымдарҙы ҡаплау (зыянһыҙлыҡ) өсөн был инвестиция һеҙҙең уртаса һөҙөмтәгеҙҙе күпмегә арттырырға тейеш? Әлбиттә, ул ике тапҡырға артырға тейеш: әгәр һеҙ компанияның яртыһын уның уртаса һөҙөмтәһен ике тапҡырҙан күберәккә арттырыусы берәй нәмәгә алмаштырһағыҙ, һеҙ таҙа ошонда отаһығыҙ. Һеҙҙә элеккегә ҡарағанда ике тапҡырҙан ашыу ҡиммәтерәк булған нәмәнең яртыһы ҡала.
Дөйөм осраҡта, әгәр n — һеҙ биргән компания өлөшө булһа, килешеү компанияны 1/(1 - n) тапҡырға ҡиммәтерәк иткән осраҡта отошло була.
Мәҫәлән, Y Combinator һеҙҙең компанияның 7% өлөшө өсөн финанслау тәҡдим итә, тимәк. Был осраҡта n = .07 һәм 1/(1 - n) = 1.075 була. Тимәк, әгәр беҙҙең уртаса һөҙөмтәгеҙҙе 7.5%-тан күберәккә арттыра алыуыбыҙға ышанһағыҙ, килешеүгә ризалашырға кәрәк. Әгәр беҙ һеҙҙең һөҙөмтәне 10%-ҡа яҡшыртһаҡ, һеҙ таҙа отошта ҡалаһығыҙ, сөнки һеҙҙә ҡалған .93 өлөшө .93 x 1.1 = 1.023 тора. [1]
Был өлөш тигеҙләмәһе күрһәткән нәмәләрҙең береһе — иң яҡшы венчур фирмаһынан аҡса алыу, финанс яҡтан ҡарағанда, бик шәп килешеү булыуы ихтимал. Sequoia-нан Грег Макаду күптән түгел YC киске ашында белдереүенсә, Sequoia үҙ аллы инвестиция һалғанда, ғәҙәттә компанияның яҡынса 30%-ын алырға ярата. 1/.7 = 1.43, тимәк, был килешеү улар һеҙҙең һөҙөмтәгеҙҙе 43%-тан күберәккә арттыра алған осраҡта ғына торошло. Уртаса стартап өсөн был ғәҙәттән тыш отошло булыр ине. Хатта ғәмәлдә аҡсаны алмаған осраҡта ла, үҙҙәрен Sequoia финанслауы тураһында әйтә алыу ғына ла уртаса стартаптың мөмкинлектәрен 43%-тан күберәккә арттырыр ине.
Sequoia менән эш итеүҙең шул тиклем отошло булыуының сәбәбе — улар алған компания өлөшө яһалма рәүештә түбән тотола. Улар үҙ инвестициялары өсөн баҙар хаҡын алырға тырышмай ҙа; нигеҙләүселәрҙә компания әле лә үҙҙәренеке булып тойолһон өсөн етерлек акция ҡалдырып, үҙ өлөштәрен сикләйҙәр.
Ҡаршылығы шунда: Sequoia йылына яҡынса 6000 бизнес-план ала һәм уларҙың 20-һен генә финанслай, шуға күрә был бөйөк килешеүгә ирешеү ихтималлығы — 300-гә 1. Һайлап алыуҙы үткән компаниялар иһә уртаса стартаптар түгел.
Әлбиттә, венчур килешеүендә иҫәпкә алырға кәрәк булған башҡа факторҙар ҙа бар. Был бер ҡасан да акцияларҙы аҡсаға туранан-тура алмаштырыу ғына түгел. Ләкин шулай булған хәлдә лә, алдынғы фирманан аҡса алыу дөйөм алғанда отошло булыр ине.
Эшселәргә акциялар биргәндә лә шул уҡ формуланы ҡулланырға була, ләкин ул кире йүнәлештә эшләй. Әгәр яңы кешене алғас компанияның уртаса һөҙөмтәһе i булһа, уға тап килгән өлөш n: i = 1/(1 - n). Тимәк, n = (i - 1)/i.
Мәҫәлән, һеҙ бары тик ике ойоштороусы, тимәк, һәм тотош компанияның уртаса һөҙөмтәһен 20%-ҡа арттырырлыҡ шул тиклем шәп өҫтәмә программист (хакер) ялларға теләйһегеҙ. n = (1.2 - 1)/1.2 = .167. Тимәк, уның өсөн компанияның 16.7%-ын бирһәгеҙ, һеҙ сығымдарҙы ҡаплайһығыҙ (зыянһыҙ ҡалаһығыҙ).
Был уға 16.7% акция бирергә кәрәк тигәнде аңлатмай. Акция — кешене эшкә алыуҙың берҙән-бер сығымы түгел: ғәҙәттә эш хаҡы һәм өҫтәмә (һаҡлау) сығымдары ла бар. Әгәр компания был килешеүҙән бары тик зыянһыҙ ғына ҡалһа, уны эшләргә бер ниндәй ҙә сәбәп юҡ.
Эш хаҡын һәм өҫтәмә сығымдарҙы акцияларға әйләндереү өсөн йыллыҡ дәүмәлде яҡынса 1.5-кә ҡабатларға кәрәк тип уйлайым. Стартаптарҙың күбеһе йә тиҙ үҫешә, йә үлә; әгәр үлһәгеҙ, ул кешегә аҡса түләргә кәрәкмәйәсәк, ә тиҙ үҫешһәгеҙ, киләһе йылдың эш хаҡын киләһе йылғы баһанан түләйәсәкһегеҙ, ә ул быйылғыһынан 3 тапҡырға күберәк булырға тейеш. Әгәр баһағыҙ йылына 3 тапҡырға үҫһә, яңы хеҙмәткәрҙең эш хаҡы һәм өҫтәмә сығымдарының акцияларҙағы дөйөм хаҡы хәҙерге баһа буйынса 1.5 йыллыҡ сығымға тиң. [2]
Был килешеү өсөн «активация энергияһы» сифатында компанияға күпме өҫтәмә маржа кәрәк? Был асылда компанияның хеҙмәткәрҙе яллауҙан алған килеме булғанлыҡтан, уны баҙар билдәләйәсәк: әгәр һеҙ шәп мөмкинлек булһағыҙ, күберәк һорай алаһығыҙ.
Бер миҫал ҡарайыҡ. Ҡуҙғатылған хеҙмәткәрҙән компания 50% «килем» алырға теләй, ти. Шуға күрә 16.7%-тан өстән бер өлөшөн алып ташлайбыҙ һәм уның «ваҡлап һатыу» хаҡы сифатында 11.1% алабыҙ. Артабан, уның эш хаҡы һәм өҫтәмә сығымдары йылына $60 мең тора, тимәк, x 1.5 = дөйөм алғанда $90 мең. Әгәр компанияның хаҡы $2 миллион булһа, $90 мең — ул 4.5%. 11.1% - 4.5% = 6.6% тәҡдим.
Айтҡандай, тәүге хеҙмәткәрҙәрҙең аҙ эш хаҡы алыуының ни тиклем мөһим булыуына иғтибар итегеҙ. Ул туранан-тура уларға бирергә мөмкин булған акциялар иҫәбенән китә.
Был һандарҙа билдәһеҙлектең бик ҙур булыуы аңлашыла. Мин акция бүлеүҙе хәҙер формулаға ғына ҡайтарып ҡалдырып була тип раҫламайым. Ахыр сиктә һәр ваҡыт самаларға тура киләсәк. Ләкин, исмаһам, нимәне самалағанығыҙҙы белегеҙ. Әгәр һанды эске тойғоғоҙға йәки венчур фирмаһы биргән өлөштәрҙең типик дәүмәлдәре таблицаһына таянып һайлаһағыҙ, уларҙың нимәнең баһаһы булыуын аңлағыҙ.
Һәм дөйөм алғанда, капитал өлөшөнә ҡағылышлы берәй ҡарар ҡабул иткәндә, уның мәғәнәһе бармы-юҡмы икәнен күрер өсөн уны 1/(1 - n) аша үткәрегеҙ. Өлөш менән алыш-биреш иткәндән һуң һеҙ һәр ваҡыт үҙегеҙҙе байыраҡ тойорға тейешһегеҙ. Әгәр был килешеү ҡалған өлөштәрегеҙҙең ҡиммәтен һеҙҙе таҙа отошта ҡалдырырлыҡ дәрәжәлә арттырмаһа, һеҙ быны эшләмәҫ (йәки эшләргә тейеш түгел) инегеҙ.
Иҫкәрмәләр
[1] Бына ни өсөн беҙ кемдер Y Combinator-ҙы насар килешеү тип уйлауына ышана алмайбыҙ. Ысынлап та кемдер беҙҙе өс ай эсендә стартаптың мөмкинлектәрен 7.5%-ҡа ла яҡшырта алмай торған файҙаһыҙ тип уйлаймы ни?
[2] Хәҙерге баһағыҙ өсөн иң асыҡ һайлау — һуңғы финанслау раундынан һуңғы баһа (post-money valuation). Был, бәлки, компания хаҡын кәметеп күрһәтәлер, сөнки (a) әгәр һуңғы раунд яңы ғына булмаһа, компания, моғайын, ҡиммәтерәк тора, һәм (b) иртә финанслау раундының баһаһы ғәҙәттә инвесторҙарҙың башҡа өлөшөн дә сағылдыра.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға, Тревор Блэквеллға, Пол Бакхайтка, Хатч Фишманға, Дэвид Хорникка, Пол Кедроскиға, Джессика Ливингстонға, Гэри Саботҡа һәм Джошуа Шэхтерға рәхмәт белдерәм.