(Мин башта быны стартап нигеҙләүселәренә бағышлап яҙырға уйлағайным, улар компаниялары үҫкән һайын үҙҙәренә йүнәлтелгән иғтибарҙан йыш ҡына аптырашта ҡала; әммә был популярлыҡ ҡаҙанған һәр кемгә бер рәүешле ҡағыла.)
Әгәр һеҙ етерлек кимәлдә билдәлелек яулаһағыҙ, һеҙҙе саманан тыш ныҡ яратҡан бер нисә фанатығыҙ пәйҙә буласаҡ. Бындай кешеләрҙе ҡайһы саҡта «фанбойҙар» тип атайҙар, һәм был термин миңә оҡшап бөтмәһә лә, бында уны ҡулланырға тура киләсәк. Уларға ниндәйҙер һүҙ кәрәк, сөнки был — кемдеңдер бары тик һеҙҙең эшегеҙҙе оҡшатыуынан бөтөнләй айырылып торған айырым күренеш.
Фанбой — ул фанатик һәм тәнҡитһеҙ ҡарашта булған кеше. Һеҙҙе яратыу уның шәхес өлөшөнә әйләнә, һәм ул үҙ башында һеҙҙең ысынбарлыҡтағынан күпкә яҡшыраҡ булған образығыҙҙы булдыра. Һеҙ эшләгән һәр нәмә яҡшы, сөнки уны һеҙ эшләйһегеҙ. Әгәр насар нәмә эшләһәгеҙ, улар унда нисек тә яҡшылыҡ күреү юлын таба. Һәм уларҙың һеҙгә булған мөхәббәте, ғәҙәттә, тыныс һәм эске генә түгел. Улар һеҙҙең ни тиклем шәп икәнегеҙҙе һәр кемдең белеүен теләй.
Бәлки, һеҙ: «Мин бындай үтә ныҡ ялҡынлы фанатһыҙ ҙа йәшәй алыр инем, әммә донъяла төрлө кешеләр бар икәнен беләм, һәм әгәр шөһрәттең иң насар эҙемтәһе шул ғына булһа, был шул тиклем ҡурҡыныс түгел», — тип уйлайһығыҙҙыр.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был шөһрәттең иң насар эҙемтәһе түгел. Фанбойҙар менән бер рәттән, һеҙҙең хейтерҙарығыҙ ҙа буласаҡ.
Хейтер — ул фанатик һәм тәнҡитһеҙ ҡарашта булған кеше. Һеҙҙе яратмау уның шәхес өлөшөнә әйләнә, һәм ул үҙ башында һеҙҙең ысынбарлыҡтағынан күпкә насарыраҡ булған образығыҙҙы булдыра. Һеҙ эшләгән һәр нәмә насар, сөнки уны һеҙ эшләйһегеҙ. Әгәр яҡшы нәмә эшләһәгеҙ, улар унда нисек тә насарлыҡ күреү юлын таба. Һәм уларҙың һеҙҙе яратмауы, ғәҙәттә, тыныс һәм эске генә түгел. Улар һеҙҙең ни тиклем ерәнгес икәнегеҙҙе һәр кемдең белеүен теләй.
Әгәр сағыштырып ҡарарға уйлаһағыҙ, мин эшегеҙҙе еңеләйтәм. Икенсе һәм бишенсе абзацтар, «яҡшы» һүҙен «насар»ға алмаштырыуҙан һәм башҡа ошондай ваҡ-төйәктән башҡа, бер үк төрлө.
Мин йылдар буйы хейтерҙар тураһында баш ваттым. Улар кемдәр һәм ҡайҙан килеп сыға? Һуңынан бер көндө башыма яҡты уй килде. Хейтерҙар — ул бары тик билдәһе кирегә үҙгәртелгән шул уҡ фанбойҙар.
Иғтибар итегеҙ: «хейтерҙар» тигәндә мин ябай троллдәрҙе генә күҙ уңында тотмайым. Мин һеҙҙең турала насар һүҙ әйтеп, шунан үҙ эше менән артабан киткән кешеләр хаҡында һөйләмәйем. Мин был ғәмәл улар өсөн үҙенә күрә бер һаташыуға (навязчивая идеяға) әйләнгән һәм оҙаҡ ваҡыт дауамында быны туҡтауһыҙ ҡабатлап торған күпкә бәләкәйерәк төркөм тураһында әйтәм.
Фанаттар кеүек үк, хейтерҙар ҙа шөһрәттең үҙенән-үҙе барлыҡҡа килгән эҙемтәһе һымаҡ. Етерлек кимәлдә танылған һәр кемдең улар буласаҡ. Һәм, фанаттар кеүек үк, хейтерҙар ҙа үҙҙәре күрә алмаған кешенең популярлығынан көс ала. Улар ниндәйҙер поп-йырсының йырын ишетә. Ул уларға әллә ни оҡшамай. Әгәр йырсы билдәһеҙ булһа, улар быны онотор ҙа китер ине. Ләкин уның урынына улар уның исемен өҙлөкһөҙ ишетеп тора, һәм был ҡайһы бер кешеләрҙе аҡылдан яҙҙыра. Бөтәһе лә шул йырсы тураһында ғына һөйләй, ә бит уның бер ниндәй ҙә таланты юҡ! Ул — алдаҡсы!
Был «алдаҡсы» һүҙе — бик мөһим һүҙ. Хейтерҙың үҙе нәфрәт иткән кешене алдаҡсы тип күреүе — уның үҙенсәлекле спектраль тамғаһы. Улар уның данын инҡар итә алмай. Киреһенсә, хейтерҙың башында уның даны тағы ла нығыраҡ арттырыла. Улар йырсының исеме телгә алынған һәр осраҡты һиҙеп тора, сөнки һәр телгә алыу уларҙың асыуын нығыраҡ ҡабарта. Улар үҙ аңында йырсының шөһрәтен дә, уның талантһыҙлығын да саманан тыш арттырып күрһәтә, һәм был ике фекерҙе яраштырыуҙың берҙән-бер юлы — уның барыһын да алдауы тураһындағы һығымтаға килеү.
Ниндәй кешеләр хейтер булып китә? Һәр кем хейтер була аламы? Мин быға тулыһынса ышанып етмәйем, ләкин бер нисә ҡануниәтте күрҙем. Хейтерҙар, ғәҙәттә, бик аныҡ мәғәнәләге уңышһыҙ кешеләр (лузерҙар): һирәк-мирәк таланттары булһа ла, улар бер ҡасан да ҙур уңыштарға өлгәшмәгән. Һәм, ысынлап та, ҙур дан яуларлыҡ уңышҡа өлгәшкән теләһә ниндәй кеше икенсе билдәле кешене тик ошо сәбәп менән генә алдаҡсы тип һанамаҫ ине, сөнки танылған һәр кем дандың ни тиклем осраҡлы нәмә икәнен яҡшы белә.
Ләкин хейтерҙар һәр ваҡыт төпкөлгә төшкән тулы лузерҙар түгел. Улар һәр саҡ әсәһенең мөгәрәбендә йәшәгән мәҡәл персонажы түгел. Күптәре шундай, әммә ҡайһы берҙәрендә билдәле бер кимәлдә талант бар. Ысынында иһә, тап ҡулланылмаған, баҫылған талант тойғоһо ҡайһы бер кешеләрҙе хейтер булырға этәрәлер тип шикләнәм. Улар ябай ғына: «Тегенең танылыуы ғәҙел түгел», — тип әйтмәй, ә: «Тегенең танылыуы, ә минең танылмауым — ғәҙел түгел», — тип белдерә.
Әгәр хейтер үҙе ниндәйҙер оло ҡаҙанышҡа өлгәшһә, ул һауығыр инеме? Минең уйымса, был буш һорау, сөнки улар бер ҡасан да ундай нәмәгә өлгәшмәйәсәк. Мин быны етерлек кимәлдә оҙаҡ күҙәттем һәм закондың ике яҡҡа ла эшләүенә тулыһынса ышанам: бөйөк эштәр башҡарған кешеләр бер ҡасан да хейтерға әйләнмәй генә түгел, ә хейтерҙар ҙа бер ҡасан да оло эштәр ҡылмай. «Фанбой» һүҙе миңә оҡшап бөтмәһә лә, ул хейтерҙарға ла, фанбойҙарға ла хас булған мөһим бер нәмәне яҡшы сағылдыра. Был һүҙ фанбойҙың үҙ һоҡланыуында шул тиклем ҡолдарса алдан фаразлана торған булыуын, һөҙөмтәлә уның кеше булараҡ кәмеүен, ысын ир-аттан түбәнерәк булып ҡалыуын аңлата.
Хейтерҙар тағы ла нығыраҡ кәмһетелеп ҡалған кеүек тойола. Мин үҙемде фанбой ролендә күҙ алдына килтерә алам. Хатта эштәренә шул тиклем һоҡланғандан, оло рәхмәт тойғоһонан сығып үҙемде улар алдында түбәнһетеп тора алырлыҡ кешеләрҙе уйлап таба алам. Әгәр П. Г. Вудхаус әле лә тере булһа, мин үҙемдең Вудхаус фанаты булыуымды күрә алыр инем. Ләкин үҙемдең хейтер булыуымды бер нисек тә күҙ алдына килтерә алмайым.
Хейтерҙарҙың бары тик билдәһе кире яҡҡа боролған шул уҡ фанбойҙар булыуын белеү улар менән мөнәсәбәттә булыуҙы күпкә еңеләйтә. Беҙгә хейтерҙар өсөн айырым теория булдырыу кәрәкмәй. Беҙ фанатик көйәрмәндәр менән эш итеү өсөн булған ғәмәлдәге ысулдарҙы ғына ҡуллана алабыҙ.
Уларҙың иң мөһиме — улар тураһында бөтөнләй уйламаҫҡа тырышыу. Әгәр һеҙ үҙегеҙгә хейтерҙар табырлыҡ дәрәжәлә танылған күпселек кешеләр һымаҡ булһағыҙ, һеҙҙең тәүге реакцияғыҙ аптырау булыр. Ниңә был кеше миңә ҡаршы төшкән? Уның был үтә ныҡ ялҡынлы энергияһы ҡайҙан килә, һәм уны нимә шундай ерәнгес яуыз итә? Уны ярһытырлыҡ мин нимә эшләнем? Мин төҙәтә алырлыҡ нәмә бармы?
Бындағы хата — хейтерға һеҙҙең менән бәхәстә булған кеше тип ҡарау. Берәйһе менән бәхәскә кергәндә, ғәҙәттә, уның ни өсөн рәнйегәнен аңларға һәм мөмкин булһа, хәлде төҙәтергә тырышыу яҡшы фекер. Бәхәстәр иғтибарҙы ситкә йүнәлтә. Ләкин хейтерға һеҙҙең менән бәхәсләшеүсе тип ҡарау — ялған аналогия. Әгәр быға тиклем хейтерҙар менән осрашҡанығыҙ булмаһа, был — аңлайышлы хата. Әммә һеҙ хейтер менән эш иткәнегеҙҙе һәм уның ғөмүмән нимә икәнен аңлағас, улар тураһында хатта уйлау ҙа бушҡа ваҡыт уҙғарыу икәне асыҡлана. Әгәр фанатик көйәрмәндәрегеҙ булһа, һеҙ уларҙың үҙегеҙҙе ни өсөн шул тиклем яратыуы тураһында уйланып ваҡыт үткәрәһегеҙме ни? Юҡ, һеҙ бары тик: «Ҡайһы бер кешеләр сәйегерәк инде», — тип уйлайһығыҙ ҙа, шул менән бөтә.
Хейтерҙар фанбойҙарға тиң булғас, улар менән дә шулай уҡ эш итергә кәрәк. Бәлки, уларҙы сығырынан сығарған ниндәйҙер сәбәп булғандыр ҙа. Ләкин был ғәҙәти кешене ярһытырлыҡ нәмә түгел, шуға күрә был хаҡта уйланып ваҡыт үткәреүҙең бер ниндәй ҙә мәғәнәһе юҡ. Ғәйеп һеҙҙә түгел, ғәйеп уларҙың үҙендә.
Иҫкәрмәләр
[1] Әлбиттә, ысынлап та алдаҡсы булған ҡайһы бер кешеләр бар. «X»-тың «Y»-ты алдаҡсы тип атауының сәбәбен нисек айырырға: «X» — хейтер булғанғамы, әллә «Y» ысынлап та алдаҡсы булғанғамы? Нитраль фекергә ҡарағыҙ. Ысын алдаҡсылар, ғәҙәттә, ярайһы уҡ күҙгә ташланып тора. тәрән фекерле кешеләр уларға һирәк алдана. Шуға күрә, әгәр «Y»-ты оҡшатҡан ниндәйҙер төпле кешеләр бар икән, ғәҙәттә, «Y» алдаҡсы түгел тип иҫәпләргә була.
[2] Мин үҫмерҙәр өсөн генә ташлама яһар инем, сөнки улар ҡайһы саҡта шул тиклем сиктән тыш ҡылыҡтар ҡыла, хатта һүҙҙең тура мәғәнәһендә үҙ-үҙҙәре булмай сыға. Мин үҫмер баланың хейтер булыуын, ә һуңынан бынан үҫеп сығыуын күҙ алдына килтерә алам. Ләкин 25 йәштән уҙған бер кемде лә түгел.
[3] Кеше характерын яҡшы аңлаған ҡатыным Джессикаға ҡарағанда, насар ҡылыҡтарҙы хәтерләү һәләтем күпкә насарыраҡ, ләкин уның яҡшыраҡ булыуын теләмәҫ тә инем. Хатта һеҙ хаҡлы булған осраҡта ла, күпселек бәхәстәр — бушҡа ваҡыт үткәреү, әгәр ни өсөн асыуланғанығыҙҙы хәтерләмәһәгеҙ, кеше менән татыулашыу (һыу эсергә барыу) күпкә еңелерәк була.
[4] Тәжрибәле хейтер һеҙгә шәхсән генә һөжүм итеп ҡалмаясаҡ, ә һеҙгә ҡаршы халыҡ төркөмдәрен ҡоторторға тырышасаҡ. Ҡайһы бер осраҡтарҙа һеҙ уларҙың бының өсөн уйлап сығарған ялған дәғүәләрен кире ҡағырға теләрһегеҙ. Ләкин яуап бирмәү яғын һайлау хәйерлерәк, сөнки төптә был барыбер бер ниндәй ҙә әһәмиәткә эйә булмаясаҡ.
Ошо яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Остен Оллредҡа, Тревор Блэквеллға, Патрик Коллисонға, Кристин Фордҡа, Дэниел Гаклға, Джессика Ливингстонға, Роберт Моррисҡа, Илон Маскҡа, Хардж Таггарға һәм Питер Тильгә рәхмәт белдерәм.