(Башта мин моны стартаплар нигезләүчеләргә багышлаган идем, чөнки алар компанияләре үскән саен үзләренә булган игътибарга еш кына гаҗәпләнәләр, ләкин бу билгеле бер дәрәҗәдә танылган теләсә кемгә дә бертигез дәрәҗәдә кагыла.)
Әгәр сез җитәрлек дәрәҗәдә танылсагыз, сезне чиктән тыш яратучы кайбер фанатларыгыз барлыкка киләчәк. Мондый кешеләрне кайвакыт «фанбойлар» дип атыйлар, һәм бу термин миңа ошамаса да, монда аны кулланырга туры киләчәк. Алар өчен ниндидер сүз кирәк, чөнки бу кемнеңдер сезнең эшегезне гади генә яратуыннан бөтенләй аерылып торган күренеш.
Фанбой — ул тотрыксыз (нык ябышкан) һәм тәнкыйть күзлегеннән карамый торган кеше. Сезне ярату аның үзбилгеләнешенең бер өлешенә әверелә, һәм ул үз башында сезнең чынбарлыктагыдан күпкә яхшырак образыгызны тудыра. Сез эшләгән һәр нәрсә яхшы, чөнки аны сез эшлисез. Әгәр сез начар берәр нәрсә эшләсәгез дә, алар моны яхшы итеп күрү юлын табалар. Һәм аларның сезгә булган мәхәббәте, гадәттә, тыныч һәм эчтән генә түгел. Алар сезнең нинди бөек булуыгызны һәркем белүен тели.
Ярар, сез болай уйларга мөмкинсез: мин мондый тотрыксыз фанатларсыз да яши алыр идем, ләкин мин дөньяда төрле кешеләр барлыгын беләм, һәм әгәр бу шөһрәтнең иң начар нәтиҗәсе булса, бу әле бик куркыныч түгел.
Кызганычка каршы, бу шөһрәтнең иң начар нәтиҗәсе түгел. Фанбойлардан тыш, сезнең хейтерларыгыз да булачак.
Хейтер — ул тотрыксыз һәм тәнкыйть күзлегеннән карамый торган кеше. Сезне яратмау аның үзбилгеләнешенең бер өлешенә әверелә, һәм ул үз башында сезнең чынбарлыктагыдан күпкә начаррак образыгызны тудыра. Сез эшләгән һәр нәрсә начар, чөнки аны сез эшлисез. Әгәр сез яхшы берәр нәрсә эшләсәгез дә, алар моны начар итеп күрү юлын табалар. Һәм аларның сезне яратмавы, гадәттә, тыныч һәм эчтән генә түгел. Алар сезнең нинди ямьсез (начар) булуыгызны һәркем белүен тели.
Әгәр тикшереп карарга уйласагыз, мин сезне бу мәшәкатьтән коткарам. Икенче һәм бишенче абзацлар, «яхшы» сүзен «начар» сүзенә үзгәртү һәм шуңа охшаш урыннардан кала, бөтенләй бертигез.
Мин еллар буе хейтерлар турында баш ваттым. Алар кемнәр, һәм кайдан барлыкка киләләр? Аннары бер көнне миңа барысы да аңлашылды. Хейтерлар — ул бары тик билгесе кирегә үзгәртелгән шул ук фанбойлар.
Игътибар итегез, хейтерлар дигәндә мин гади тролльләрне генә күздә тотмыйм. Мин сезнең турыда яман сүзләр әйтеп, аннары китеп баручы кешеләр турында сөйләмим. Мин моның үзенә күрә бер тотрыксыз гадәткә (маниска) әверелгән һәм озак вакыт дәвамында моны кабатлап торучы күпкә кечерәк кешеләр төркеме турында сөйлим.
Фанатлар кебек үк, хейтерлар да шөһрәтнең табигый бер нәтиҗәсе булып күренә. Җитәрлек дәрәҗәдә танылган һәркемнең алар булачак. Һәм фанатлар кебек үк, хейтерлар да үзләре нәфрәт иткән кешенең шөһрәтеннән көч ала. Алар ниндидер эстрада җырчысының җырын ишетәләр. Ул аларга бик ошап бетми. Әгәр ул җырчы билгесез булса, алар бу турыда онытырлар иде. Ләкин моның урынына алар аның исемен гел ишетеп торалар, һәм бу кайбер кешеләрне акылдан яздыра кебек. Барысы да гел шул җырчы турында сөйли, ләкин ул бернигә дә ярамый! Ул — алдакчы!
Бу «алдакчы» сүзе — бик мөһим сүз. Үз нәфрәтләренең объектын алдакчы дип санау — хейтерның төп үзенчәлеге (спекталь имзасы). Алар аның танылуын инкарь итә алмыйлар. Хәтта ки, аның шөһрәте хейтерның башында тагын да арттырып күрсәтелә. Алар бу җырчы исеменең телгә алынуын һәрвакыт күреп торалар, чөнки һәр искә алу аларны тагын да ныграк ачуландыра. Үз башларында алар җырчының шөһрәтен дә, аның таланты булмавын да арттырып күзаллыйлар, һәм бу ике фикерне яраштыруның бердәнбер юлы — ул барысын да алдаган дигән нәтиҗәгә килү.
Нинди кешеләр хейтер булып китә? Теләсә кем шундый була аламы? Мин моңа тулысынча ышанып бетмим, ләкин кайбер канунлыкларны сиземләдем. Хейтерлар — гадәттә бик конкрет мәгънәдә уңышсыз кешеләр (лузерлар): алар кайвакыт талантлы булсалар да, беркайчан да зур уңышка ирешмәгәннәр. Һәм чыннан да, зур шөһрәт казанырлык дәрәҗәдә уңышка ирешкән теләсә кем икенче танылган кешене бу сәбәпле алдакчы дип санамас иде, чөнки танылган һәркем шөһрәтнең никадәр очраклы булуын белә.
Ләкин хейтерлар һәрвакыт тулысынча уңышсыз кешеләр түгел. Алар һәрвакыт әниләренең подвалында яшәүче мәшһүр образ түгел. Күбесе шундый, ләкин кайберләрендә билгеле бер күләмдә талант бар. Чынлыкта, канәгатьләндерелмәгән талант хисе кайбер кешеләрне хейтер булырга этәрә дип шикләнәм. Алар бары тик «Фәлән кешенең танылуы гаделсезлек» дип кенә түгел, ә «Фәлән кешенең танылуы, ә минем танылмавым — гаделсезлек» дип әйтәләр.
Әгәр алар сокландыргыч берәр нәрсәгә ирешсәләр, хейтерлыктан котылырлар идеме? Минем уйлавымча, бу мәгънәсез сорау, чөнки алар беркайчан да бернигә ирешмәячәк. Мин моны җитәрлек дәрәҗәдә озак күзәттем һәм бу кагыйдәнең ике якка да эшләвенә тулысынча ышанам: бөек эшләр башкаручы кешеләр беркайчан да хейтер булмый гына түгел, хейтерлар да беркайчан да бөек эшләр башкармый. «Фанбой» сүзе миңа ошамаса да, ул хейтерлар турында да, фанбойлар турында да мөһим бер нәрсәне искә төшерә. Бу сүз фанбойның үз соклануында шулкадәр колларча алдан фаразланырлык булуын, нәтиҗәдә аның шәхесе кимүен, аның тулы хокуклы ир-аттан (кешедән) кимрәк булуын аңлата.
Хейтерлар тагын да ныграк кимегән булып күренә. Мин үземне фанбой ролендә күз алдына китерә алам. Эшләре белән мин шулкадәр сокланган кешеләр бар ки, чиста рәхмәт йөзеннән мин алар алдында үземне түбәнсетә алыр идем. Әгәр П. Г. Вудхаус исән булса, мин үземне Вудхаус фанбое итеп күрә алыр идем. Ләкин мин үземне хейтер итеп күз алдына да китерә алмыйм.
Хейтерларның бары тик тамгасы кирегә әйләндерелгән фанбойлар булуын белү алар белән эш итүне күпкә җиңеләйтә. Безгә хейтерлар турында аерым бер теория кирәк түгел. Без тотрыксыз фанатлар белән эш итүнең гамәлдәге алымнарын куллана алабыз.
Аларның иң мөһиме — алар турында артык уйламау. Әгәр сез хейтерлар җәлеп итәрлек дәрәҗәдә танылган күпчелек кешеләр кебек булсагыз, сезнең беренче реакциягез аптырау булыр. Нигә бу кеше миңа каршы төште? Аның бу кадәр нык ябышкан энергиясе кайдан килә, һәм ни нәрсә аны шулкадәр җирәнгеч дәрәҗәдә явыз итә? Аны ярсытырлык мин нәрсә эшләдем? Бу мин төзәтә алырлык нәрсәме?
Мондагы хата — хейтерга сезнең белән низаглашучы кешегә кебек карауда. Берәр кеше белән низагыгыз булганда, аның ни өчен үпкәләвен аңларга һәм мөмкин булса, барысын да төзәтергә тырышу — гадәттә яхшы фикер. Низаглар игътибарны читкә юнәлтә. Ләкин хейтерны үзегез белән бәхәсләшүче кеше дип санау — ялган аналогия. Әгәр сез моңа кадәр хейтерлар белән очрашмаган булсагыз, бу аңлашыла торган хата. Ләкин сез хейтер белән эш итүегезне һәм хейтерның нәрсә икәнен аңлагач, алар турында хәтта уйлау да вакытны бушка уздыру булуы ачыклана. Әгәр тотрыксыз фанатларыгыз булса, сез аларның сезне нигә шулкадәр яратуы турында уйлап вакыт уздырасызмы? Юк, сез бары тик «кайбер кешеләр бераз җүләр» дип уйлыйсыз, һәм шул җитә.
Хейтерлар фанбойларга тиң булганлыктан, алар белән дә нәкъ шулай эш итәргә кирәк. Бәлки, аларны чыгырыннан чыгарган берәр нәрсә булгандыр. Ләкин бу гадәти кешене чыгырыннан чыгара торган нәрсә түгел, шуңа күрә бу хакта уйлап вакыт уздыруның бернинди сәбәбе юк. Хикмәт сездә түгел, аларда.
Искәрмәләр
[1] Әлбәттә, чын алдакчы булган кайбер кешеләр дә бар. Берәүнең (х) икенче кешене (у) хейтер булганга алдакчы дип атавы белән, у чыннан да алдакчы булганга шулай атавы арасында ничек аерма ясарга? Битараф фикергә карагыз. Чын алдакчылар, гадәттә, шактый ачык күренеп тора. Тирән фикерле кешеләр аларга сирәк алдана. Шуңа күрә, әгәр у кешесен ошатучы берничә уйлана белгән кеше булса, гадәттә, у алдакчы түгел дип саный аласыз.
[2] Мин үсмерләр өчен искәрмә ясар идем, алар кайвакыт шулкадәр чиктән тыш кыланалар ки, туры мәгънәдә үзләре булудан туктыйлар. Мин үсмер баланың хейтер булуын, аннары үсә төшкәч моны җиңеп чыгуын күз алдына китерә алам. Ләкин 25 яшьтән узган беркемне дә түгел.
[3] Кеше холкын яхшы аңлаучы хатыным Джессика белән чагыштырганда, минем начар гамәлләрне хәтерләү сәләтем күпкә начаррак, ләкин мин аның яхшырак булуын теләмәс идем. Хәтта сез хаклы булсагыз да, күпчелек бәхәсләр — вакытны бушка уздыру, һәм әгәр сез кешегә ни өчен ачуланганыгызны хәтерләмисез икән, аның белән татулашу бик җиңел.
[4] Сәләтле хейтер сезгә шәхсән генә һөҗүм итмәячәк, ә сезгә каршы халык төркемен котыртырга тырышачак. Кайбер очракларда сез моның өчен алар ясаган ялган дәгъваны кире кагарга теләрсез. Ләкин кире какмау ягын сайлагыз, чөнки ахыр чиктә моның бернинди дә әһәмияте булмаячак.
Моның караламаларын укыганнары өчен Остин Оллред, Тревор Блэквелл, Патрик Коллисон, Кристин Форд, Дэниел Гэкл, Джессика Ливингстон, Роберт Моррис, Илон Маск, Харҗ Таггар һәм Питер Тильгә рәхмәтемне белдерәм.