Күпселек кешеләр нёрдтарҙы тыныс, тартыныусан кешеләр тип уйлай. Ғәҙәти социаль шарттарҙа улар ысынлап та шундай — йондоҙло квотербек физика симпозиумы уртаһына эләкһә ни тиклем тыныс һәм оялсан булыр ине, тап шулай уҡ. Сәбәбе лә бер үк: улар үҙ һыуында түгел. Әммә нёрдтарҙың күҙгә ташланған тартыныусанлығы — иллюзия ғына, сөнки нёрд булмағандар уларҙы, ғәҙәттә, көндәлек социаль осраҡтарҙа ғына күрә. Ысынында иһә ҡайһы бер нёрдтар бик тә уҫал һәм дәһшәтле.
Уҫал нёрдтар — ҙур булмаған, ләкин ҡыҙыҡлы төркөм. Ҡағиҙә булараҡ, улар сиктән тыш ярышыусан — мин әйтер инем, хатта ярышырға яратҡан нёрд булмағандарға ҡарағанда ла көслөрәк. Ярыш улар өсөн күпкә шәхсиерәк яңғырай. Бер яҡтан, бәлки, улар үҙҙәрен унан ситләштерерлек эмоциональ яҡтан өлгөрөп етмәгәндәрҙер, ә икенсе яҡтан, улар ҡатнашҡан ярыш төрҙәрендә осраҡлылыҡ аҙыраҡ, шуға күрә уларҙың һөҙөмтәләрҙе үҙ иҫәбенә ҡабул итеүгә нығыраҡ хоҡуғы бар.
Шулай уҡ уҫал нёрдтар, бигерәк тә йәш саҡтарында, үҙ көстәренә артыҡ ышаныусан була. Үҙ һәләттәреңдә яңылышыу етешһеҙлек булып күренергә мөмкин, әммә тәжрибәлә улай түгел. Билдәле бер кимәлгә тиклем үҙеңә ышаныс — үҙенән-үҙе тормошҡа ашыусы күрәҙәлек.
Күпселек уҫал нёрдтарҙа осраған тағы бер сифат — аҡыл. Бөтә нёрдтар ҙа аҡыллы түгел, ләкин уҫалдары һәр ваҡыт кәмендә уртаса кимәлдән юғарыраҡ. Улай булмаһа, уларҙа уҫал булырлыҡ ышаныс та булмаҫ ине. [1]
Шулай уҡ нёрд булыу менән мөстәҡил фекерләү араһында тәбиғи бәйләнеш бар. Ҡабул ителгән ҡараштар бик йыш хаталы йәки кәм тигәндә ирекле булғанға күрә, ниндәйҙер кимәлдә социаль яҡтан ҡырағайланмайынса мөстәҡил фекерле булыу ауыр. Һәм мөстәҡил фекерле лә, амбициялы ла булған бер кем дә йәмғиәткә һыйышыу өсөн кәрәкле көстө бушҡа сарыф итергә теләмәҫ ине. Ә уҫал нёрдтарҙың мөстәҡил фекерләүе пассив түгел, ә асыҡтан-асыҡ агрессив төрҙән буласаҡ: улар ҡағиҙәләр хаҡында хыялланып белмәй йөрөмәйәсәк, киреһенсә, уларҙы ҡағиҙәләр асыуландырасаҡ.
Уҫал нёрдтарҙың ни өсөн түҙемһеҙ икәненә бик үк ышанып етмәйем, ләкин күпселеге шундай кеүек. Һеҙ быны тәүҙә һөйләшеүҙә күрәһегеҙ — улар һеҙҙең һүҙҙе бүлергә әүәҫ. Был бары тик асыуҙы килтерә, ләкин өмөтлөрәк уҫал нёрдтарҙа был сифат мәсьәләләрҙе сисеүҙә тәрәнерәк түҙемһеҙлек менән бәйле. Бәлки, уҫал нёрдтарҙың көнсөллөгө менән түҙемһеҙлеге айырым сифаттар түгел, ә эске бер маҡсатҡа ынтылыштың ике төрлө сағылышылыр.
Был сифаттарҙың барыһын да етерлек кимәлдә берләштергәндә, һөҙөмтә бик тәһьирле була. Эштәге уҫал нёрдтарҙың иң асыҡ миҫалы — Джеймс Уотсондың «The Double Helix» китабылыр. Китаптың беренсе һөйләме: «Мин Фрэнсис Криктың бер ҡасан да баҫалҡ кәйефтә булғанын күргәнем юҡ», һәм артабан уның Крик тураһында төшөргән портреты — тап уҫал нёрдтың классик кәүҙәләнеше: шәп, социаль яҡтан ипһеҙ, ярышыусан, мөстәҡил фекерле, үҙенә артыҡ ышанған. Ләкин үҙе хаҡында ситтән төшөргән портреты ла тап шундай. Ысынында иһә, уның социаль һиҙгерлеге булмауы ике портретты ла күпкә тормошсан итә, сөнки ул дипломатик кеше йәшерә торған төрлө фекерҙәрҙе һәм мотивтарҙы туранан-тура әйтеп һала. Өҫтәүенә, тарихтан аңлашылыуынса, Крик менән Уотсондың уҫал нёрдлығы уларҙың уңышының айырылғыһыҙ өлөшө булған. Уларҙың мөстәҡил фекерләүе башҡалар һанға һуҡмаған ысулдарҙы ҡарарға мәжбүр иткән, үҙ көстәренә артыҡ ышаныуҙары уларға яртылаш ҡына аңлаған мәсьәләләр өҫтөндә эшләргә мөмкинлек биргән (бер абруйлы белгес уларҙы һүҙмә-һүҙ «клоундар» тип атаған), ә уларҙың түҙемһеҙлеге һәм ярышыусанлығы башҡа ике төркөмдән алдараҡ яуапҡа өлгәшергә ярҙам иткән, юғиһә тегеләр барыбер яуапты киләһе бер нисә ай эсендә тапҡан булыр ине. [2]
Уҫал нёрдтарҙың булыуы ихтималлығы тураһындағы фекер күп кенә ябай кешеләргә генә түгел, хатта ҡайһы бер йәш нёрдтарға ла ят. Бигерәк тә башланғыс осорҙа нёрдтар үҙ ваҡытының күп өлөшөн ғәҙәти социаль шарттарҙа үткәрә һәм ысын эш менән аҙ шөғөлләнә, шуға күрә үҙ көстәренә ҡарағанда үҙҙәренең ипһеҙлеге тураһында күберәк иҫбатлауҙар ала. Шуға күрә уҫал нёрдтың ошо тасуирламаһын уҡып, «Мм, был бит мин» тип аңлаусылар табылыр. Һәм хәҙер мин һеҙгә, йәш уҫал нёрд, мөрәжәғәт итәм.
Минең бер яҡшы, бер насар яңылығым бар. Яҡшы яңылыҡ шул: һеҙҙең аяуһыҙ уҫаллығығыҙ ауыр мәсьәләләрҙе сисеүҙә ҙур ярҙам буласаҡ. Һәм бары тик нёрдтар традицион рәүештә сискән ғилми һәм техник проблемаларҙа ғына түгел. Донъя алға барған һайын, дөрөҫ яуап табыу аша еңеп сығырға мөмкин булған өлкәләр һаны арта. Күптән түгел байығыу ҙа шуларҙың береһенә әйләнде: Американың иң бай 8 кешеһенең 7-һе хәҙер — уҫал нёрдтар.
Ысынында иһә, уҫал нёрд булыу нёрдтарҙың төп биләмәһе булған ғилемгә ҡарағанда бизнес өсөн тағы ла файҙалыраҡтыр. Ғилемдә уҫаллыҡ мотлаҡ түгел һымаҡ. Мәҫәлән, Дарвин бик үк уҫал булмаған кеүек. Ә билдәле бер ҙурлыҡтан ашҡан компанияның етәксеһе (CEO) булыу уҫаллыҡһыҙ мөмкин түгел, шуға күрә нёрдтар бизнеста еңә ала башлағас, ысынлап та ҙур уңыштарҙы уҫал нёрдтар көндән-көн нығыраҡ монополиялаштырасаҡ.
Насар яңылыҡ шул: әгәр уҫаллығығыҙ файҙаланылмаһа, ул асыуға һәм әселеккә әйләнәсәк, һәм һеҙ интеллектуаль майҙансыҡтың талаусыһына әйләнәсәкһегеҙ: мыжыҡ сисадмин, форум тролле, нәфрәтләнеүсе, яңы идеяларҙы баҫтырып һүндереүсе.
Был яҙмыштан нисек ҡотолорға? Амбициялы проекттар өҫтөндә эшләгеҙ. Әгәр уңышҡа өлгәшһәгеҙ, был күңелгә асыуҙы нейтралләштереүсе ҡәнәғәтлек килтерәсәк. Ләкин быны тойор өсөн мотлаҡ еңеп сығыу кәрәкмәй; ауыр проекттар өҫтөндә эшләүҙең үҙе генә лә күпселек уҫал нёрдтарға ниндәйҙер кимәлдә ҡәнәғәтлек бирә. Ә ҡәнәғәтлек бирмәгәндәрен иһә кәм тигәндә буш итмәй, мәшғүл итә. [3]
Тағы бер сиселеш — медитацияға йәки психотерапияға, йә шуға оҡшаш нәмәгә үҙегеҙҙе бағышлап, нисектер уҫаллығығыҙҙы һүндерергә тырышыу булыуы мөмкин. Бәлки, ҡайһы бер кешеләр өсөн был дөрөҫ яуаптыр. Минең белгәнем юҡ. Ләкин был миңә иң яҡшы сиселеш булып күренмәй. Әгәр һеҙгә үткер бысаҡ биргәндәр икән, ҡырҡылыуҙан ҡурҡып уның йөҙөн тупаҫландырғансы, уны ҡулланыу яҡшыраҡ кеүек тойола.
Әгәр һеҙ амбициялы юлды һайлаһағыҙ, арҡағыҙға ыңғай ел иҫәсәк. Нёрд булыу өсөн бер ҡасан да бынан да яҡшыраҡ ваҡыт булмағайны. Һуңғы быуатта беҙ хакимиәттең килешеү төҙөүселәрҙән техниктарға — харизматиктарҙан компетентлыларға күсеүен күрҙек, һәм офоҡта быны туҡтатырлыҡ бер нимә лә күрмәйем. Кәм тигәндә нёрдтар үҙҙәре сингулярлыҡты килтереп сығарып быға сик ҡуйғансы.
Иҫкәрмәләр
[1] Нёрд булыу — ул социаль яҡтан ипһеҙ булыу тигәнде аңлата, һәм бының ике асыҡ юлы бар: бөтә кеше уйнаған уйынды уйнау, ләкин насар уйнау, йәки бөтөнләй башҡа уйын уйнау. Аҡыллы нёрдтар — тап икенсе төргә ҡарай.
[2] Уҫал нёрдтарҙы шул тиклем һөҙөмтәле иткән сифаттар үҙҙәре үк уларҙы бик ялҡытҡыс та итә ала. Уҫал нёрдтарға быны иҫтә тотоу яҡшы булыр ине: (а) быны тыя белергә тырышырға, һәм (б) социаль гармонияны һаҡлауға ҡарағанда дөрөҫ яуап алыу мөһимерәк булған ойошмаларҙы һәм эш төрҙәрен эҙләргә. Тәжрибәлә был ҡатмарлы проблемалар өҫтөндә эшләгән бәләкәй төркөмдәрҙе аңлата. Ә был, бәхеткә күрә, нисек кенә булмаһын, иң ҡыҙыҡлы мөхит төрө.
[3] Әгәр уңыш күңел әселеген нейтралләштерә икән, ни өсөн кәмендә уртаса уңышлы булып та, барыбер бик ныҡ әсе һәм үсле булған кешеләр бар? Сөнки кешенең эске әселек кимәле уның тәбиғи холоҡ үҙенсәлегенә һәм ни тиклем амбициялы булыуына бәйле төрлөсә була: тәбиғәттән бик асыулы кешенең күңелендә уңыш уның бер өлөшөн юйғандан һуң да бик күп нәмә тороп ҡала, ә бик амбициялы кешегә был амбицияны ҡәнәғәтләндереү өсөн пропорциональ рәүештә күберәк уңыш кәрәк буласаҡ.
Шулай итеп, иң насар сценарий — тәбиғәттән үк бик үсле-әсе, сиктән тыш амбициялы, әммә шул уҡ ваҡытта бары тик уртаса ғына уңышҡа өлгәшкән кеше.
Ошо яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквеллға, Стив Бланкҡа, Патрик Коллисонға, Джессика Ливингстонға, Амджад Масадҡа һәм Роберт Моррисҡа рәхмәт белдерәм.