Үткән аҙнала үткән YC сараһында Брайан Чески унда булған һәр кемдең хәтерендә ҡалырлыҡ телмәр тотто. Һуңынан мин аралашҡан нигеҙләүселәрҙең күбеһе был улар ишеткән иң яҡшы сығыш булды, тип әйтте. Рон Конвей, үҙ ғүмерендә тәүге тапҡыр, яҙып барырға онотто. Мин уны бында ҡабатларға тырышмайым. Киреһенсә, уның тыуҙырған бер һорауы тураһында һөйләгем килә.
Брайандың телмәренең төп фекере шунда ине: ҙурыраҡ компаниялар менән идара итеү тураһындағы ғәҙәти ҡараштар хаталы. Airbnb үҫкән һайын, изге күңелле кешеләр уға компанияны киңәйтеү (масштаблау) өсөн билдәле бер рәүештә идара итергә кәрәк тип кәңәш бирҙе. Уларҙың кәңәшен оптимистик рәүештә «яҡшы кешеләрҙе эшкә ал һәм уларға үҙ эшен башҡарырға ирек бир» тип йомғаҡларға мөмкин ине. Ул был кәңәшкә эйәрҙе, һәм һөҙөмтәләр һәләкәтле булды. Шуға күрә уға үҙ аллы яҡшыраҡ юл табырға тура килде, һәм быны ул өлөшләтә Стив Джобстың Apple менән нисек идара итеүен өйрәнеп эшләне. Әлегә был үҙен аҡлай кеүек. Хәҙерге ваҡытта Airbnb-ның саф аҡса ағымы маржаһы Кремний үҙәнендәге иң яҡшылар иҫәбендә.
Был саралағы тыңлаусылар араһында беҙ финанслаған иң уңышлы нигеҙләүселәр күп ине, һәм береһенән-береһе улар менән дә шул уҡ хәл булғанын әйтте. Компаниялары үҫкән һайын, уларға ла шундай уҡ кәңәштәр бирелгән булған, әммә был кәңәштәр уларҙың компанияларына ярҙам итеү урынына, уларға зыян килтергән.
Ни өсөн барыһы ла был нигеҙләүселәргә дөрөҫ булмаған нәмә өйрәткән һуң? Был минең өсөн ҙур сер ине. Һәм был хаҡта бер аҙ уйланғандан һуң, мин яуап таптым: уларға үҙҙәре нигеҙләмәгән компания менән нисек идара итергә — әгәр һин бары тик профессиональ менеджер ғына булһаң, компания менән нисек идара итергә кәрәклеге тураһында һөйләгәндәр. Әммә был ысул шул тиклем һөҙөмтәһеҙ, хатта нигеҙләүселәргә ул бөтөнләй яраҡһыҙ кеүек күренә. Нигеҙләүселәр булдыра алған, әммә менеджерҙар булдыра алмаған нәмәләр бар, һәм уларҙы эшләмәү нигеҙләүселәргә дөрөҫ түгел һымаҡ тойола, сөнки был ысынлап та шулай.
Ысынында, компания менән идара итеүҙең ике төрлө ысулы бар: нигеҙләүсе режимы һәм менеджер режимы. Хатта Кремний үҙәнендә лә ошоғаса күптәр стартапты масштаблау үҙенән-үҙе менеджер режимына күсеүҙе аңлата тип ҡабул итә ине. Әммә беҙ уны һынап ҡараған нигеҙләүселәрҙең өмөтһөҙлөгөнән һәм уларҙың унан ҡотолорға тырышыуҙарының уңышынан башҡа бер режимдың барлығын аңлай алабыҙ.
Мин белгәнсә, тап ошо нигеҙләүсе режимы тураһында махсус китаптар юҡ. Бизнес-мәктәптәр уның барлығын да белмәй. Әлегә беҙҙә булған берҙән-бер нәмә — быны үҙ аллы аңларға тырышҡан айырым нигеҙләүселәрҙең тәжрибәләре генә. Әммә хәҙер нимә эҙләгәнебеҙҙе белгәс, беҙ уны эҙләй алабыҙ. Бер нисә йылдан нигеҙләүсе режимы менеджер режимы кеүек үк яҡшы аңлашылыр тип өмөтләнәм. Уның ниндәй яҡтары менән айырыласағын беҙ хәҙер үк фаразлай алабыҙ.
Менеджерҙарҙы компаниялар менән идара итергә өйрәтеү ысулы модулле проектлауға оҡшаған: һин ойоштороу схемаһының тармаҡтарына «ҡара йәшник» кеүек ҡарайһың. Үҙеңә буйһонған етәкселәргә нимә эшләргә кәрәклеген әйтәһең, ә нисек эшләүен улар үҙҙәре хәл итә. Әммә һин уларҙың эше нескәлектәренә ҡыҫылмайһың. Был микроменеджмент булыр ине, ә ул насар тип иҫәпләнә.
Яҡшы кешеләрҙе эшкә ал һәм уларға үҙ эшен башҡарырға ирек бир. Шулай һүрәтләгәндә бик шәп яңғырай, шулай түгелме? Тик ғәмәлдә, береһенән-береһе нигеҙләүселәрҙең һүҙҙәренә ҡарағанда, был күп осраҡта түбәндәгене аңлата: профессиональ ялғансыларҙы эшкә ал һәм уларға компанияны бөлгөнлөккә төшөрөргә юл ҡуй.
Брайандың телмәрендә лә, унан һуң нигеҙләүселәр менән аралашҡанда ла мин бер теманы — газлайтинг тойғоһон шәйләнем. Нигеҙләүселәр уларҙы ике яҡтан да алдайҙар (газлайтинг ҡулланалар) кеүек тоя — компаниялары менән менеджерҙар кеүек идара итергә кәрәк тип өйрәтеүселәр ҙә, һәм улар шулай эшләй башлағас, ҡул аҫтында эшләүселәр ҙә. Ғәҙәттә, тирә-яғыңдағы һәр кем һинең менән килешмәһә, төп фараз булараҡ һин үҙеңде яңылышаһың тип уйларға тейешһең. Әммә был — һирәк осрай торған ташламаларҙың береһе. Үҙҙәре нигеҙләүсе булмаған венчур инвесторҙары нигеҙләүселәрҙең компаниялар менән нисек идара итергә тейешлеген белмәй, ә топ-менеджерҙар (C-level), класс булараҡ, донъялағы иң оҫта ялғансыларҙың ҡайһы берҙәрен үҙ эсенә ала. [1]
Нигеҙләүсе режимы нимәнән генә тормаһын, баш башҡарма директор (CEO) компания менән бары тик үҙенә туранан-тура буйһонған етәкселәр аша ғына бәйләнештә булырға тейеш тигән принципты уның боҙасағы асыҡ күренә. Баҫҡыстар аша («skip-level») осрашыуҙар хатта махсус атамаһы булған сәйер ғәмәл булыу урынына, ғәҙәти нормаға әйләнәсәк. Һәм был сикләүҙән баш тартҡас, һайлау өсөн иҫәпһеҙ-хисапһыҙ комбинациялар асыла.
Мәҫәлән, Стив Джобс Apple-да үҙе иң мөһим тип һанаған 100 кеше өсөн йыл һайын күсмә кәңәшмәләр (retreats) ойоштора торған булған, һәм был кешеләр ойоштороу схемаһының иң өҫкө баҫҡысындағы 100 кеше булмаған. Ғәҙәти бер компанияла быны эшләү өсөн ниндәй ихтыяр көсө талап ителерен күҙ алдына килтерә алаһығыҙмы? Шулай ҙа бындай нәмәнең ни тиклем файҙалы була алырын күҙ алдына килтерегеҙ. Был ҙур компанияға стартап кеүек тойорға мөмкинлек бирә ала ине. Әгәр файҙаһы булмаһа, Стив, моғайын, бындай осрашыуҙарҙы дауам итмәҫ ине. Әммә мин башҡа бер компанияның да быны эшләгәнен ишеткәнем булманы. Тимәк, был яҡшы фекерме, әллә насармы? Беҙ әле лә белмәйбеҙ. Нигеҙләүсе режимы тураһында беҙҙең белемебеҙ бына шулай аҙ. [2]
Билдәле булыуынса, нигеҙләүселәр 2000 кешелек компания менән унда 20 кеше булғандағы кеүек идара итеүен дауам итә алмай. Ниндәйҙер кимәлдә вәкәләттәрҙе тапшырыу (делегациялау) барыбер кәрәк буласаҡ. Автономия сиктәре ҡайҙа тамамланасағы һәм уларҙың ни тиклем ҡәтғи булыуы, моғайын, компаниянан компанияға ҡарап үҙгәрер. Улар хатта шул уҡ компания эсендә лә, менеджерҙар ышаныс яулаған һайын, ваҡыт үтеү менән үҙгәреп торасаҡ. Тимәк, нигеҙләүсе режимы менеджер режимына ҡарағанда ҡатмарлыраҡ буласаҡ. Әммә ул шулай уҡ яҡшыраҡ та эшләйәсәк. Быны беҙ уға табан үҙ аллы юл ярып барған айырым нигеҙләүселәрҙең миҫалдарынан инде беләбеҙ.
Ысынында, нигеҙләүсе режимы тураһында тағы бер фараз яһайым: уның нимә икәнен аңлап еткәс, беҙ бик күп айырым нигеҙләүселәрҙең был юлдың күп өлөшөн үткән булыуын күрербеҙ — бары тик улар быны эшләгәндә күптәр уларҙы сәйер йәки унан да насарыраҡ тип иҫәпләгән. [3]
Ғәжәп, әммә беҙҙең нигеҙләүсе режимы тураһында әлегә бик аҙ белеүебеҙ — дәртләндергес уй. Нигеҙләүселәрҙең хәҙер үк нимәләргә өлгәшкәненә ҡарағыҙ, һәм улар быға насар кәңәштәрҙән торған ҡаршы елгә ҡарамайынса иреште. Әгәр беҙ уларға Джон Скалли урынына Стив Джобс кеүек нисек идара итергә кәрәклеген аңлата алһаҡ, уларҙың нимәләр булдырасағын күҙ алдына ғына килтерегеҙ.
Иҫкәрмәләр
[1] Был фекерҙе дипломатигыраҡ итеп әйткәндә: тәжрибәле топ-менеджерҙар өҫтәге етәкселекте үҙенә яраҡлаштырып идара итеүҙә («managing up») бик оҫта. Һәм был донъяны белгән бер кем дә бының менән бәхәсләшмәҫ тип уйлайым.
[2] Әгәр бындай күсмә кәңәшмәләр үткәреү ғәҙәте шул тиклем киң таралһа, хатта эске сәйәсәт өҫтөнлөк иткән өлгөргән компаниялар ҙа быны эшләй башлаһа, беҙ компанияларҙың ҡартайыуын саҡырылғандарҙың ойоштороу схемаһы буйынса уртаса тәрәнлеге менән үлсәй алыр инек.
[3] Минең шулай уҡ әҙерәк оптимистик булмаған тағы бер фаразым бар: нигеҙләүсе режимы концепцияһы нығыныу менән, кешеләр уны дөрөҫ файҙаланмай башлаясаҡ. Хатта үҙҙәре тапшырырға тейешле нәмәләрҙе лә тапшыра алмаған нигеҙләүселәр быны үҙҙәренең аҡланыуы сифатында ҡулланасаҡ. Йәки нигеҙләүсе булмаған менеджерҙар үҙҙәрен нигеҙләүсе кеүек тоторға тейеш тип ҡарар итер. Был ниндәйҙер кимәлдә эшләргә лә мөмкин, әммә барып сыҡмаһа, һөҙөмтәләр бик буталсыҡ буласаҡ; модулле ҡараш, кәм тигәндә, насар CEO килтерә алған зыянды сикләй.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Брайан Чески, Патрик Коллисон, Рон Конвей, Джессика Ливингстон, Илон Маск, Райан Петерсен, Хардж Таггар һәм Гарри Танға рәхмәт.