Узган атнада YC чарасында Брайан Чески барлык катнашучыларның да хәтерендә калачак бер чыгыш ясады. Мин сөйләшкән нигезләүчеләрнең күбесе бу чыгышның алар ишеткән иң яхшы чыгыш булуын әйттеләр. Рон Конвей гомерендә беренче тапкыр конспект язарга онытты. Мин монда аны яңадан сөйләп бирергә тырышмаячакмын. Аның урынына ул күтәргән сорау турында сөйләшергә телим.
Брайанның чыгышының төп фикере шул иде: зуррак компанияләр белән идарә итү турындагы гадәти карашлар ялгыш. Airbnb үсә барган саен, яхшы ниятле кешеләр аңа компанияне зурайту (масштаблаштыру) өчен билгеле бер рәвештә идарә итәргә кирәк дип киңәш бирделәр. Аларның киңәшен оптимистик рәвештә «яхшы кешеләрне эшкә алыгыз һәм үз эшләрен башкару өчен аларга ирек бирегез» дип кыскартып булыр иде. Ул бу киңәшкә колак салды, һәм нәтиҗәләре һәлакәтле булды. Шуңа күрә аңа яхшырак юлны үзенә табарга туры килде, өлешчә моны ул Стив Джобсның Apple белән ничек идарә иткәнен өйрәнеп эшләде. Әлегә бу нәтиҗә бирә кебек. Хәзерге вакытта Airbnb-ның ирекле акча агымы маржасы Кремний үзәнендәге иң яхшылар арасында.
Бу чарадагы аудиториядә без финанслаган иң уңышлы нигезләүчеләрнең күбесе бар иде, һәм бер-бер артлы алар белән дә нәкъ шул ук хәл булганын әйттеләр. Аларга да компанияләре үскән саен ничек идарә итү турында нәкъ шул ук киңәшләр бирелгән булган, ләкин компанияләренә ярдәм итү урынына, бу аларга зыян гына китергән.
Ни өчен барысы да бу нигезләүчеләргә дөрес булмаган нәрсәләр сөйләгән? Бу минем өчен зур сер иде. бераз уйланып торганнан соң мин җавабын таптым: аларга үзләре нигезләмәгән компания белән ничек идарә итү турында сөйләгәннәр — сез бары тик профессиональ менеджер булсагыз, компания белән ничек идарә итәргә кирәклеге турында. Ләкин бу эш ысулы шулкадәр нәтиҗәсез, хәтта нигезләүчеләргә яраксыз кебек тоела. Менеджерлар булдыра алмаган, әмма нигезләүчеләр эшли ала торган нәрсәләр бар, һәм аларны эшләмәү нигезләүчеләргә дөрес түгел кебек тоела, чөнки бу чыннан да шулай.
сысы шул, компания белән идарә итүнең ике төрле юлы бар: нигезләүче режимы һәм менеджер режимы. Хәзергә кадәр хәтта Кремний үзәнендәге күпчелек кеше стартапны масштаблаштыру менеджер режимына күчүне аңлата дип күздә тотты. Ләкин без икенче бер режимның барлыгын аны сынап караган нигезләүчеләрнең шок хәленнән һәм аннан качу омтылышларының уңышыннан чыгып чамалый алабыз.
Минем белүемчә, нигезләүче режимы турында махсус язылган китаплар юк. Бизнес-мәктәпләр аның барлыгын да белми. Әлегә бездә бары тик аны үзаллы ачыкларга тырышкан аерым нигезләүчеләрнең тәҗрибәләре генә бар. Ләкин хәзер, без нәрсәне эзләгәнебезне белгәч, без аны эзли алабыз. Берничә елдан нигезләүче режимы да менеджер режимы кебек үк яхшы аңлашылыр дип өметләнәм. Аның нинди юллар белән аерылып торачагын без инде хәзер үк чамалый алабыз.
Менеджерларны компанияләр белән идарә итәргә өйрәтү ысулы модулле дизайнга охшаган: сез оешма структурасының суб-тармакларына кара тартмалар кебек карыйсыз. Сез үз туры карамагыгыздагыларга нәрсә эшләргә кирәклеген әйтәсез, ә моны ничек эшләүне алар үзләре хәл итәргә тиеш. Ләкин сез аларның эше нечкәлекләренә тыкшынмыйсыз. Бу микроменеджмент булыр иде, ә ул — начар нәрсә.
Яхшы кешеләрне эшкә алыгыз һәм үз эшләрен башкару өчен аларга ирек бирегез. Шулай тасвирланганда бик яхшы яңгырый, шулай бит? Ләкин практикада, бер-бер артлы килгән нигезләүчеләрнең сүзләреннән чыгып фикер йөрткәндә, бу еш кына менә нәрсәне аңлата: профессиональ алдакчыларны эшкә алыгыз һәм аларга компанияне һәлакәткә илтергә юл куегыз.
Брайанның чыгышында да, аннары нигезләүчеләр белән сөйләшкәндә дә мин бер теманы сизеп алдым: газлайтингка дучар булу хисе. Нигезләүчеләр үзләрен ике яктан да алданалар (газлайтингка дучар ителәләр) дип саный — аларга компанияләр белән менеджерлар кебек идарә итәргә кирәк дип өйрәтүчеләр тарафыннан да, һәм алар шулай эшли башлагач аларга эшләүчеләр тарафыннан да. Гадәттә, сезнең тирә-юньдәге һәркем сезнең белән килешмәгәндә, сез ялгышасыз дип уйлау табигый. Ләкин бу — сирәк очрый торган искәрмәләрнең берсе. Үзләре нигезләүче булмаган венчур инвесторлары нигезләүчеләрнең компанияләр белән ничек идарә итәргә тиешлеген белми, ә топ-менеджерлар (C-level), сыйныф буларак, дөньядагы иң оста алдакчыларның кайберләрен үз эченә ала. [1]
Нигезләүче режимы нәрсәдән генә гыйбарәт булмасын, ул баш башкаручы директор (CEO) компания белән бары тик үзенең туры буйсынучылары аша гына хезмәттәшлек итәргә тиеш дигән принципны бозачагы бик аңлашыла. Баскыч аша үтүче («skip-level») очрашулар, махсус атама таләп итәрлек сирәк күренеш булу урынына, нормага әйләнәчәк. Һәм бу чикләүдән баш тарткач, сайлау өчен гаять күп санлы вариантлар ачыла.
Мәсәлән, Стив Джобс элек Apple-да үзе өчен иң мөһим дип саналган 100 кеше өчен ел саен күчмә семинарлар (retreat) үткәрә иде, һәм бу кешеләр оешма структурасындагы иң югары урыннарны биләүче 100 кеше түгел иде. Уртача бер компаниядә моны эшләү өчен нинди ихтыяр көче кирәк булачагын күз алдына китерә аласызмы? Шулай да, мондый нәрсәнең никадәр файдалы була алуын уйлап карагыз. Бу зур компаниягә үзен стартап кебек хис итәргә мөмкинлек бирә ала иде. Әгәр алар нәтиҗә бирмәсә, Стив мөгаен бу очрашуларны үткәрүне дәвам итмәс иде. Ләкин мин башка бер компаниянең дә моны эшләгәнен ишеткәнем юк. Димәк, бу яхшы фикерме, әллә начармы? Без әле дә белмибез. Нигезләүче режимы турында безнең белемебез әнә шулай аз. [2]
Билгеле, нигезләүчеләр 2000 кешелек компания белән анда 20 кеше булган чактагы кебек идарә итүне дәвам итә алмыйлар. Билгеле бер күләмдә вакаләтләр тапшыру (делегацияләү) булырга тиеш. Автономия чикләре кайда урнашачагы һәм аларның никадәр кискен булачагы, мөгаен, компаниядән компаниягә карап үзгәрер. Алар хәтта бер үк компания эчендә дә, менеджерлар ышаныч яулаган саен, вакыт узу белән үзгәреп торачак. Шуңа күрә нигезләүче режимы менеджер режимына караганда катлаулырак булачак. Ләкин ул яхшырак та эшләячәк. Без моны аңа таба юлны капшап эзләүче аерым нигезләүчеләрнең мисалларыннан инде беләбез.
Дөресен генә әйткәндә, нигезләүче режимы турында минем тагын бер фаразым бар: без аның нәрсә икәнен аңлагач, күп кенә аерым нигезләүчеләрнең бу юлның күп өлешен үтеп өлгергән булуын күрербез — тик алар үз эшләрен эшләгәндә күпләр тарафыннан сәер яки аннан да яманрак дип саналганнар. [3]
Кызык, ләкин нигезләүче режимы турында әлегә бик аз белүебез күңелгә канат куя торган бер уй. Нигезләүчеләрнең инде нәрсәләргә ирешкәненә карагыз, өстәвенә алар моңа яраксыз киңәшләр каршылыгына карамастан ирештеләр. Без аларга үз компанияләре белән Джон Скалли кебек түгел, ә Стив Джобс кебек ничек идарә итәргә кирәклеген әйтә алгач, аларның нәрсәләр майшаячагын күз алдына китерегез.
Искәрмәләр
[1] Бу фикерне дипломатикрак рәвештә белдерү өчен, тәҗрибәле топ-менеджерлар (C-level) югары җитәкчелек белән идарә итүдә (managing up) еш кына бик оста булалар дип әйтеп булыр иде. Һәм бу дөньяны яхшы белгән беркем дә моның белән бәхәсләшмәс дип уйлыйм.
[2] Әгәр мондый күчмә семинарлар үткәрү гадәте шулкадәр киң таралса, хәтта интригалар һәм сәясәт өстенлек иткән өлгергән компанияләр дә моны эшли башласа, без чакырылганнарның оешма структурасындагы уртача тирәнлеге буенча компанияләрнең картая баруын сан ягыннан билгели алыр идек.
[3] Минем тагын бер, әзрәк оптимистик фаразым бар: нигезләүче режимы төшенчәсе ныгып калу белән, кешеләр аннан дөрес файдаланмый башлаячак. Хәтта үзләре тапшырырга тиешле нәрсәләрне дә башкаларга тапшыра алмаган нигезләүчеләр моны аклану өчен кулланачак. Яисә нигезләүче булмаган менеджерлар үзләрен нигезләүчеләр кебек тотарга тырышырга тиеш дип карар кылачак. Бу хәтта ниндидер дәрәҗәдә эшләргә дә мөмкин, ләкин килеп чыкмаганда нәтиҗәләр бик начар булачак; модулле ысул, һәрхәлдә, начар CEO китерә алган зыянны чикли.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Брайан Чески, Патрик Коллисон, Рон Конвей, Джессика Ливингстон, Илон Маск, Райан Петерсен, Хардж Таггар һәм Гарри Танга рәхмәт белдерәм.