(Джессика Ливингстондың Founders at Work китабына инеш һүҙ.)
Күрәһең, спринтерҙар иң юғары тиҙлеккә старт колодкаларынан сыҡҡас та өлгәшә һәм ҡалған дистанцияла яйлай бара. Еңеүселәр иң аҙ яйлай. Стартаптарҙың күбеһендә лә шулай. Иң иртә осор ғәҙәттә иң емешлеһе була. Ысынында ҙур идеялар тап шул ваҡытта барлыҡҡа килә. Хеҙмәткәрҙәренең 100%-ы йә Стив Джобс, йә Стив Возняктан ғына торған ваҡытта Apple ниндәй булғанын күҙ алдына килтерегеҙ.
Был осорҙоң хайран ҡалдырған яғы — уның күпселек кешеләрҙең бизнес тураһындағы төшөнсәһенән бөтөнләй айырылып тороуы. Кешеләрҙең башындағы (йәки фотобанктар коллекцияларындағы) «бизнес»ты кәүҙәләндергән һүрәттәргә ҡараһағыҙ, костюм кейгән кешеләрҙе, кәңәшмә өҫтәле тирәләй етди ҡиәфәттә ултырған төркөмдәрҙе, Powerpoint презентацияларын, бер-береһенә уҡыр өсөн ҡалын отчеттар яҙыусыларҙы күрерһегеҙ. Башланғыс осорҙағы стартаптар — быға ҡапма-ҡаршы күренеш. Шулай ҙа улар, бәлки, тотош иҡтисадтың иң емешле өлөшө булып торалыр.
Ни өсөн бындай айырма бар? Минеңсә, бында дөйөм бер принцип эшләй: кешеләр эшкә ни тиклем аҙыраҡ көс һалһа, уның юҡлығын ҡаплау өсөн тышҡы күренешкә шул тиклем күберәк көс сарыф итә. Ысынында иһә тәьҫирле күренергә тырышыуға тотонолған көс уларҙың ысын һөҙөмтәһен насарайта ғына. Бер нисә йыл элек мин бер мәҡәлә уҡығайным: унда автомобилдәр тураһындағы бер журнал ниндәйҙер серийна машинаның «спорт» моделен урындан ҡуҙғалып сирек милде мөмкин тиклем тиҙерәк үтһен өсөн үҙгәртеп ҡора. Улар быны нисек эшләгән, беләһегеҙме? Етештереүсе машинаны етеҙ күрһәтеү өсөн өҫтәп ҡуйған бөтә кәрәкмәгән сүп-сарҙы киҫеп ташлағандар.
Бизнес та шул машина кеүек үк боҙолған. Емешле күренеүгә йүнәлтелгән тырышлыҡ бушҡа ғына сарыф ителмәй, ә ойошмаларҙың ысынында емешлелеген кәметә. Мәҫәлән, костюмдар. Костюмдар кешеләргә яҡшыраҡ уйларға ярҙам итмәй. Мин ҙур компанияларҙың күпселек етәкселәре иң яҡшы фекерҙәренә йәкшәмбе иртәһендә уянып, халат кейеп, өҫтәлмә ҡәһүә яһар өсөн түбәнгә төшкәндә өлгәшәлер тип уйлайым. Бына шул саҡта башҡа идеялар килә. Әгәр кешеләр эштә лә ошондай уҡ яҡшы фекер йөрөтә алһа, компания ниндәй булыр ине икән, күҙ алдына ғына килтерегеҙ. Стартаптарҙа кешеләр шулай эшләй ҙә, кәм тигәндә ваҡыттың бер өлөшөндә. (Ваҡытығыҙҙың яртыһы серверҙарығыҙҙың яныуы сәбәпле паникала үтһә, ҡалған яртыһында һеҙ күпселек кешеләр йәкшәмбе иртәһендә яңғыҙ ултырғанда ғына етә алған тәрәнлектә фекер йөрөтәһегеҙ.)
Стартаптар менән ҙур компанияларҙағы «емешлелек» тип иҫәпләнгән күренеш араһындағы башҡа айырмаларға ла шул уҡ ҡағыла. Шулай ҙа традицион профессионаллек төшөнсәләре беҙҙең аңыбыҙҙы шул тиклем ныҡ биләп алған, хатта стартап нигеҙләүселәре лә уларҙың тәьҫиренә бирелә. Беҙҙең стартапта, ят кешеләр килгәндә, беҙ «профессиональ» күренер өсөн бик тырыша торғайныҡ. Беҙ офистарыбыҙҙы йыйыштыра, яҡшыраҡ кейемдәр кейә, ғәҙәти офис сәғәттәрендә күберәк кеше булһын өсөн тырыша инек. Ысынында иһә программалауҙы офис сәғәттәрендә таҙа өҫтәлдәр артында ултырған затлы кейемле кешеләр башҡарманы. Уны төнгө сәғәт икелә, сүп-сар менән тулған офистарҙа насар кейенгән кешеләр эшләне (мин хатта һөлгөгә генә уранып программалауым менән дан ҡаҙанғайным). Ләкин быны бер килеүсе лә аңламаҫ ине. Хатта ысын емешлелекте күргәс таный белергә тейеш булған инвесторҙар ҙа. Хатта беҙ үҙебеҙ ҙә ошо ғәҙәти ҡараштар йоғонтоһонда инек. Бөтөнләй профессиональ булмауыбыҙға ҡарамаҫтан уңышҡа өлгәшкәнгә күрә, үҙебеҙҙе ялғансылар тип уйлай торғайныҡ. Был беҙ үҙебеҙ Формула-1 машинаһын төҙөп тә, уның ябай машинаға оҡшамауы арҡаһында оялып йөрөүгә тиң ине.
Автомобиль донъяһында, кәм тигәндә, юғары етеҙлектәге машинаның гигант дискылар һәм багажникка беркетелгән ялған спойлерлы седан түгел, ә Формула-1 болидына оҡшаш булыуын аңлаған кешеләр бар. Ни өсөн бизнеста улай түгел? Сөнки, бәлки, стартаптар бик бәләкәйҙер. Ысынында киҫкен үҫеш стартапта өс йә дүрт кенә кеше булғанда бара, шуға күрә быны өс йә дүрт кеше генә күрә, ә ун меңләгән кеше бизнесты Boeing йәки Philip Morris башҡарған рәүештә күрә.
Был китап ошо проблеманы хәл итергә ярҙам итә ала: ул быға тиклем бары тик һирәк кешеләр генә күргән нәмәне, йәғни стартаптың тәүге йылында ниҙәр булғанын барыһына ла күрһәтә. Ысын емешлелек бына ошондай була. Был — шул уҡ Формула-1 болиды. Ул сәйер күренә, ләкин бик шәп бара.
Әлбиттә, ҙур компаниялар был стартаптар эшләгән бөтә нәмәне эшләй алмаясаҡ. Эре компанияларҙа сәйәсәт һәр ваҡыт күберәк, ә шәхси ҡарарҙар өсөн мөмкинлектәр аҙыраҡ буласаҡ. Ләкин стартаптарҙың ысынында ниндәй булыуын күреү башҡа ойошмаларға нимәгә ынтылырға кәрәклеген күрһәтәсәк. Бәлки, тиҙҙән стартаптарҙың корпоратив булып күренергә тырышыуы урынына, корпорацияларҙың күберәк стартаптарға оҡшарға тырышыу осоро етер. Был бик яҡшы булыр ине.