(Джессика Ливингстонның Founders at Work китабына сүз башы.)
Күрәсең, спринтерлар иң югары тизлекләренә старт колодкаларыннан чыгу белән ирешәләр, ә ярышның калган өлешен акрынаюга сарыф итәләр. Иң азы акрынайганнары җиңүче була. Күпчелек стартапларда да хәл шулай. Иң иртә этап, гадәттә, иң нәтиҗәлесе була. Чыннан да зур идеяләр нәкъ менә шул вакытта барлыкка килә. Apple-ның бөтен хезмәткәрләре Стив Джобс яки Стив Возняктан гына торган вакытын күз алдыгызга китерегез.
Бу этапның шаккатыргыч ягы шунда: ул күпчелек кешенең бизнес турындагы күзаллавыннан бөтенләй аерылып тора. Кешеләрнең башында (яки сток фотолары җыентыкларында) «бизнес» сүзен чагылдырган образларны эзләсәгез, костюм кигән кешеләрне, конференция өстәле артында җитди төс белән утырган төркемнәрне, Powerpoint презентацияләрен, бер-берсенә уку өчен калын докладлар әзерләүче кешеләрне табарсыз. Иртә этаптагы стартаплар — моның нәкъ капма-каршысы. Шулай да алар, мөгаен, бөтен икътисадның иң нәтиҗәле өлешедер.
Ни өчен бу туры килмәүчәнлек барлыкка килә? Минемчә, монда гомуми бер кагыйдә эшли: кешеләр эшкә никадәр аз көч куйса, аны каплау өчен тышкы кыяфәткә шулкадәр күбрәк энергия сарыф итәләр. Күпчелек очракта, тәэсирле булып күренер өчен сарыф ителгән энергия аларның чын эшчәнлеген тагын да начаррак итә. Берничә ел элек мин бер мәкалә укыган идем: анда бер автомобиль журналы урында торган килеш чирек чакрым араны мөмкин кадәр тизрәк узар өчен ниндидер серияле машинаның «спорт» моделен үзгәртеп корган иде. Аларның моны ничек эшләгәнен беләсезме? Алар җитештерүче машинаны җитез күренсен өчен генә өстәп куйган бөтен чүп-чарны кисеп ташладылар.
Бизнес та шул машина кебек үк җимерек. Нәтиҗәле булып күренү өчен салынган көч юкка гына сарыф ителми, ул оешмаларны чынлыкта азрак нәтиҗәле итә. Мәсәлән, костюмнар. Костюмнар яхшырак уйларга ярдәм итми. Башлары эшләгән зур компания җитәкчеләре иң яхшы уйларын, мөгаен, якшәмбе иртәсендә уянгач, халат киеп аска төшеп кәһвә ясаганда кичерәдер. Нәкъ менә шунда акылга яхшы идеяләр килә. Әгәр кешеләр эштә дә шулай яхшы уйлый алса, компаниянең нинди булачагын күз алдыгызга китерегезче. Стартапларда кешеләр шулай уйлый да, ким дигәндә, вакытның бер өлешендә. (Вакытның яртысында серверларыгыз янганга сез паникада буласыз, ә икенче яртысында күпчелек кеше бары тик якшәмбе иртәсендә ялгыз утырганда гына ирешә торган тирәнлектә фикер йөртәсез.)
Стартаплар белән зур компанияләрдә җитештерүчәнлек дип саналган нәрсә арасындагы башка күпчелек аермаларга да шул ук нәрсә кагыла. Шулай да, профессиональлек турындагы гадәти карашлар безнең зиһенебезне шундый нык чорнап алган ки, хәтта стартап нигезләүчеләре дә аларның тәэсиренә бирелә. Безнең стартапта читтән кунаклар килгәндә, без «профессиональ» күренергә бик тырыша идек. Без офисларыбызны җыештыра, яхшырак киенә, гадәти эш сәгатьләрендә анда күбрәк кеше булсын өчен тырыша идек. Чынлыкта исә, программалау чиста өстәлләр артында яхшы киенгән кешеләр тарафыннан эш сәгатьләрендә эшләнмәде. Ул начар киенгән кешеләр тарафыннан (мин сөлге генә бөркәнеп код язуым белән билгеле идем) төнге сәгать икедә чүп-чар чәчелеп яткан бүлмәләрдә башкарылды. Ләкин бернинди килүче моны аңламас иде. Хәтта чын нәтиҗәлелекне күргәч таный белергә тиешле инвесторлар да аңламас иде. Хәтта без үзебез дә бу гадәти фикерләр тәэсирендә идек. Без үзебезне бөтенләй һөнәри булмавыбызга карамастан уңышка ирешкән алдакчылар дип санадык. Бу нәкъ менә Formula 1 машинасын ясап, ләкин ул гадәти машинага охшамаган дип уңайсызлану кебек иде.
Автомобиль дөньясында, һәрхәлдә, югары тизлекле машинаның Formula 1 болидына охшаганын, ә багажнигына ялган спойлер һәм зур дисклар куелган седан түгеллеген белүче кешеләр бар. Нигә бизнеста алай түгел? Мөгаен, стартаплар бик кечкенә булгангадыр. Чынлап та кискен үсеш стартапта өч я дүрт кенә кеше булганда бара, шуңа күрә моны өч-дүрт кеше генә күрә, ә менә уннарча мең кеше бизнесны Boeing яки Philip Morris тәҗрибәсендә күрә.
Бу китап ул проблеманы хәл итәргә булыша ала — моңа кадәр бары берничә кешегә генә күрергә насыйп булган нәрсәне, ягъни стартапның беренче елында нәрсә булганын, һәркемгә ачып бирә. Чын нәтиҗәлелек нәкъ менә шулай күренә. Бу — Formula 1 болиды. Ул сәер күренә, ләкин бик тиз бара.
Әлбәттә, зур компанияләр бу стартаплар эшләгән бөтен нәрсәне эшли алмаячак. Зур компанияләрдә һәрвакыт сәясәт күбрәк булачак, ә шәхси карарлар өчен мөмкинлекләр азрак булачак. Ләкин стартапларның чынлыкта нинди булуын күрү башка оешмаларга, ким дигәндә, нәрсәгә омтылырга кирәклеген күрсәтәчәк. Тиздән стартаплар корпоративрак күренергә тырышу урынына, корпорацияләр стартапларга күбрәк охшарга тырыша торган заман җитәр, бәлки. Бу бик яхшы булыр иде.