(Был эссе 2008 йылғы Startup School конференцияһындағы сығышҡа нигеҙләнгән.)
Беҙ Y Combinator-ҙы башлап ебәргәндән һуң яҡынса бер ай үткәс, девизыбыҙға әйләнгән ошондай фраза уйлап таптыҡ: «Кешеләргә кәрәкле нәмә эшләгеҙ». Шул ваҡыттан бирле күп нәмәгә өйрәндек, әммә әгәр хәҙер һайларға тура килһә, мин барыбер ошоно уҡ һайлар инем.
Беҙ нигеҙләүселәргә әйткән тағы бер кәңәш — бизнес-модель тураһында, кәм тигәндә башта, артыҡ борсолмаҫҡа. Был аҡса эшләү мөһим түгел тигәнде аңлатмай, ә бары тик шәп нәмә яһауға ҡарағанда аҡса эшләү күпкә еңелерәк булғанға ғына.
Бер-ике аҙна элек мин шул нәмәне аңланым: әгәр ошо ике фекерҙе бергә ҡушһаң, ғәжәп бер һөҙөмтә килеп сыға. Кешеләргә кәрәкле нәмә эшләгеҙ. Аҡса эшләү тураһында артыҡ борсолмағыҙ. Һөҙөмтәлә һеҙҙең ҡулда хәйриә ойошмаһының тасуирламаһы барлыҡҡа килә.
Бындай көтөлмәгән һөҙөмтәгә юлыҡҡанда, был йә хата (bug), йә яңы асыш булыуы мөмкин. Йә бизнестар хәйриә ойошмалары кеүек булырға тейеш түгел, һәм беҙ ҡапма-ҡаршынан иҫбатлау (reductio ad absurdum) юлы менән баштағы бер йәки ике принциптың да ялған булыуын күрһәттек. Йәки беҙҙең яңы идеябыҙ бар.
Минеңсә, һуңғыһы дөрөҫөрәк, сөнки был уй башыма килеү менән башҡа бик күп нәмәләр үҙ урынына ултырҙы.
Миҫалдар
Мәҫәлән, Craigslist. Ул хәйриә ойошмаһы түгел, әммә улар уны тап шулай алып бара. Һәм улар таң ҡалырлыҡ уңышлы. Иң популяр веб-сайттар исемлеген ҡарап сыҡһаң, Craigslist-та эшләгән хеҙмәткәрҙәр һаны хата кеүек күренә. Уларҙың килеме мөмкин булған тиклем юғары түгел, әммә күпселек стартаптар улар менән урындарын алмашырға шат булыр ине.
Патрик О'Брайандың романдарына ҡараһаң, уның капитандары һәр ваҡыт дошмандарына ҡарата ел өҫтө яғында (upwind) булырға тырыша. Әгәр һин ел өҫтөндә булһаң, башҡа кәмә менән ҡасан һәм алышырғамы-юҡмы икәнен үҙең хәл итәһең. Craigslist ысынында иһә ғәйәт ҙур килемдәргә ҡарата ел өҫтөндә урынлашҡан. Әгәр улар күберәк эшләргә теләһә, ҡайһы бер ҡыйынлыҡтарға осрар ине, әммә елгә ҡаршы йөҙөп, яңынан яһауға ҡарағанда һатыуға ун тапҡыр күберәк аҡса сарыф итеп, битараф ҡулланыусыларға насар продуктты көсләп тағырға тырышҡанда осраған ҡыйынлыҡтар түгел инде был. [1]
Мин стартаптар Craigslist кеүек булып бөтөргә ынтылырға тейеш тип әйтмәйем. Улар — ғәҙәти булмаған шарттар емеше. Әммә улар башланғыс осорҙар өсөн яҡшы өлгө булып тора.
Google башланғыс осорҙа хәйриә ойошмаһына бик оҡшағайны. Уларҙың бер йылдан ашыу рекламаһы булманы. Беренсе йылында Google-ды коммерция булмаған ойошманан айырып булмай ине. Әгәр ҙә коммерция булмаған йәки дәүләт ойошмаһы селтәрҙе индексләү проектын башлаған булһа, уларҙың ҡулынан килгән иң ҙур нәмә — Google-дың 1-се йылдағы торошо булыр ине.
Элек спам-фильтрҙар өҫтөндә эшләгәндә, миңә яҡшы спам-фильтрлы веб-почта хеҙмәтен булдырыу шәп идея булып тойолғайны. Мин уны компания тип күҙ алдына килтермәнем. Бары тик кешеләрҙе спам алыуҙан ҡотҡарғым килде. Әммә был проект тураһында күберәк уйланған һайын, уның компания булырға тейешлеген төшөндөм. Уны тотоу нисектер аҡса талап итәсәк, ә гранттар һәм хәйриә ярҙамы аша финанслау ҙур мәшәҡәт буласаҡ ине.
Был көтөлмәгән бер асыш булды. Компаниялар йыш ҡына үҙҙәрен изгелекле тип атай, әммә саф изгелекле проекттарҙың эшләп китһен өсөн мотлаҡ компания рәүешендә тормошҡа ашырылырға тейеш булыуын аңлау ғәжәпләндерҙе.
Мин тағы бер компания башларға теләмәнем, шуға күрә быны эшләмәнем. Әммә әгәр кемдер эшләгән булһа, улар хәҙер бик бай булыр ине. Спам бик тиҙ үҫкән, ә барлыҡ ҙур почта хеҙмәттәренең насар фильтрҙары булған яҡынса ике йыллыҡ осор бар ине. Әгәр кемдер спамһыҙ яңы почта хеҙмәтен асһа, ҡулланыусылар уға дәррәү ағылыр ине.
Ҡануниятты күрәһегеҙме? Ниндәй генә яҡтан килһәк тә, беҙ бер урынға барып сығабыҙ. Уңышлы стартаптарҙан башлаһағыҙ, уларҙың йыш ҡына коммерция булмаған ойошмалар кеүек эш иткәнен күрерһегеҙ. Әгәр коммерция булмаған идеяларҙан башлаһағыҙ, уларҙың йыш ҡына шәп стартаптарға әйләнеүен күрерһегеҙ.
Ҡеүәт
Был биләмә күпме киң? Барлыҡ яҡшы коммерция булмаған ойошмалар ҙа яҡшы компаниялар булыр инеме? Бәлки, юҡтыр. Google-ды шундай ҡиммәтле иткән нәмә — уларҙың ҡулланыусыларының аҡсаһы бар. Әгәр аҡсалы кешеләрҙең һөйөүен яулаһағыҙ, моғайын, шуның бер өлөшөн үҙегеҙгә ала алырһығыҙ. Әммә аҡсаһы булмаған кешеләргә ҡарата үҙеңде коммерция булмаған ойошма кеүек тотоу нигеҙендә уңышлы стартап төҙөп булыр инеме? Мәҫәлән, малярия кеүек модала булмаған, әммә үлемгә килтереүсе ауырыуҙы дауалау нигеҙендә уңышлы стартап үҫтереп булыр инеме?
Мин теүәл генә белмәйем, әммә был идеяны артабан үҫтерһәгеҙ, уның ни тиклем алыҫҡа бара алыуына таң ҡалырһығыҙ, тип уйлайым. Мәҫәлән, Y Combinator-ға ғариза биргән кешеләрҙең ғәҙәттә күп аҡсаһы юҡ, әммә беҙ уларға ярҙам итеп табыш ала алабыҙ, сөнки беҙҙең ярҙам менән улар аҡса эшләй ала. Бәлки, малярия менән дә хәл ошондайҙыр. Моғайын, илгә уның ауырлығын төшөрөргә ярҙам иткән ойошма һөҙөмтәлә барлыҡҡа килгән иҡтисади үҫештән файҙа күрә алыр ине.
Мин быны етди идея тип тәҡдим итмәйем. Мин малярия тураһында бер нәмә лә белмәйем. Әммә мин идеялар менән оҙаҡ ҡына эшләнем һәм ҡеүәтле идеяға тап булғанымды яҡшы аңлайым.
Идеяның ни тиклем алыҫҡа таралыуын тойомлауҙың бер ысулы — үҙеңдән ниндәй мәлдә уға ҡаршы ставка ҡуйыр инең тип һорау. Изгелеккә ҡаршы сығыу тураһында уйлау, ниндәйҙер нәмәне техник яҡтан мөмкин түгел тип әйтеү кеүек үк хәүефле. Һеҙ бары тик үҙегеҙҙе ахмаҡ итеп күрһәтәсәкһегеҙ, сөнки былар — ғәйәт ҙур көстәр. [2]
Мәҫәлән, башта мин был принцип тик интернет-стартаптарға ғына ҡағылалыр тип уйлағайным. Әлбиттә, был Google өсөн эшләне, ә Microsoft тураһында нимә әйтергә? Microsoft һис шикһеҙ изге күңелле түгел бит инде? Әммә башына кире ҡайтып уйлаһам, улар шундай ине. IBM менән сағыштырғанда улар Робин Гуд кеүек ине. IBM үҙенең шәхси компьютерын (PC) сығарғас, улар аппарат ҡорамалдарын юғары хаҡҡа һатып аҡса эшләргә ниәтләне. Әммә PC стандартын үҙ ҡулына алып, Microsoft баҙарҙы теләһә ниндәй етештереүсе өсөн асты. Ҡорамалдар хаҡы ҡырҡа төштө, һәм башҡаса уларҙы һатып ала алмаған бик күп кешеләр компьютерлы булды. Был — Google-дан көтөргә мөмкин булған ғәмәл.
Microsoft хәҙер ундай уҡ изге түгел. Хәҙер Microsoft-тың ҡулланыусыларға нимә эшләгәнен уйлаһаң, башыңа килгән барлыҡ ҡылымдар F хәрефенә башлана. [3] Шулай ҙа был файҙа килтермәй кеүек. Уларҙың акция хаҡтары күп йылдар буйы бер кимәлдә тора. Элек, улар Робин Гуд булған саҡта, уларҙың акция хаҡы Google кеүек үҫә ине. Бында бәйләнеш булыуы мөмкинме?
Нисек бәйләнеш булыуын аңлауы еңел. Бәләкәй булғанда, клиенттарҙы ҡурҡыта алмайһың, шуға күрә уларҙы үҙеңә ҡаратырға тура килә. Ә ҙур булғанда, уларға теләһә ни эшләтә алаһың, һәм ғәҙәттә шулай эшләйһең дә, сөнки был уларҙың күңелен күргәнгә ҡарағанда еңелерәк. Һин яҡшы булып ҙураяһың, әммә яуыз булып та ҙур булып ҡала алаһың.
Төп шарттар үҙгәргәнгә тиклем һиңә был язаһыҙ ҡала, ә шунан һуң барлыҡ ҡорбандарың ҡасып бөтә. Шуға күрә «Don't be evil» (Яуыз булмағыҙ) — Пол Бакхайттың Google өсөн эшләгән иң ҡиммәтле нәмәһе булыуы мөмкин, сөнки ул корпоратив йәшлек эликсиры булып сығыуы ихтимал. Улар өсөн бының сикләү булыуына шикләнмәйем, әммә Microsoft менән IBM-ды яфалаған һәләкәтле ялҡаулыҡҡа төшөп ҡалыуҙан ҡотҡарһа, уның ни тиклем ҡиммәтле булыуын күҙ алдына килтерегеҙ.
Ҡыҙығы шунда: был эликсир башҡа теләһә ниндәй компания өсөн дә асыҡ. Һәр кем «Don't be evil» ҡағиҙәһен ҡабул итә ала. Ҡыйынлығы шунда: кешеләр һеҙҙән шуны талап итәсәк. Шуға күрә тауыш яҙҙырыу лейблдарының йәки тәмәке компанияларының был асышты ҡулланғанын күрербеҙ тип уйламайым.
Рухи күтәренкелек
Изгелекле булыуҙың файҙа килтергәненә бик күп тышҡы дәлилдәр бар. Әммә ул нисек эшләй? Күп һандағы стартаптарға инвестиция һалыуҙың бер өҫтөнлөгө — уларҙың нисек эшләгәне тураһында бик күп мәғлүмәт туплау. Беҙ күргәндәрҙән сығып әйткәндә, яҡшы булыу стартаптарға өс яҡлап ярҙам итә: ул уларҙың рухын күтәрә, башҡа кешеләрҙә ярҙам итеү теләге уята, һәм иң мөһиме, ҡәтғи булырға ярҙам итә.
Рухи күтәренкелек (морале) стартап өсөн ғәйәт мөһим — хатта шул дәрәжәлә мөһим, тик ул ғына ла уңышты билдәләргә етә. Стартаптарҙы йыш ҡына эмоциональ «америка тауҙары» (roller-coaster) тип тасуирлайҙар. Бер минутта һин донъяны яулап алырға йыйынаһың, ә киләһе мәлдә һәләкәткә дусарһың. Һәләкәт кисереү тойғоһоноң насарлығы һине бәхетһеҙ итеүендә генә түгел, ә һине эшләүҙән туҡтатыуында. Шуға күрә тауҙан түбән осоу өҫкә күтәрелеүгә ҡарағанда үҙ-үҙен аҡлаусы күрәҙәлек булып тора. Әгәр уңышҡа өлгәшәм тигән тойғо һине тырышыраҡ эшләргә мәжбүр итһә, был, моғайын, уңышҡа өлгәшеү мөмкинлеген арттыра, әммә еңеләсәкмен тигән тойғо эште туҡтатыуға килтерһә, был еңеләсәгеңде тулыһынса гарантиялай.
Бына ошонда изгелек ярҙамға килә. Әгәр һеҙ кешеләргә ысынында ярҙам иткәнегеҙҙе тойһағыҙ, хатта стартапығыҙ һәләк булыр кеүек күренгәндә лә эште дауам итәсәкһегеҙ. Күбебеҙҙә тәбиғи изгелектең ниндәйҙер күләме бар. Кемгәлер кәрәк булыуың тураһындағы ябай ғына факт та һеҙҙә уларға ярҙам итеү теләге уята. Шулай итеп, әгәр ҡулланыусылар көн һайын кире ҡайтып торған стартап башлаһағыҙ, һеҙ үҙегеҙгә ғәйәт ҙур тамагочи төҙөгәнһегеҙ кеүек. Һеҙ үҙегеҙ хәстәрлек күрергә тейешле нәмә яһанығыҙ.
Blogger — бик ауыр түбән кимәлдәрҙе кисереп, иҫән ҡалған стартаптың билдәле миҫалы. Бер мәл уларҙың аҡсаһы бөтөп, бөтә хеҙмәткәрҙәре китеп бөткәйне. Эван Уильямс икенсе көндө эшкә килгәс, унан башҡа бер кем дә юҡ ине. Уға дауам итергә нимә ярҙам итте? Бер яҡтан, ҡулланыусыларға уның кәрәк булыуы. Ул меңәрләгән кешенең блогтарын тота ине. Ул сайттың үлеүенә юл ҡуя алмай ине.
Тиҙ генә ебәреүҙең күп өҫтөнлөктәре бар, әммә иң мөһиме — ҡулланыусыларығыҙ барлыҡҡа килеү менән тамагочи эффекты эшләй башлай. Ҡарарға кәрәк булған ҡулланыусылар булғас, һеҙ уларҙы нимә бәхетле итәсәген аңларға мәжбүр булаһығыҙ, ә был ысынында бик ҡиммәтле мәғлүмәт.
Кешеләргә ярҙам итергә тырышыуҙан килгән өҫтәмә ышаныс инвесторҙар менән дә ярҙам итә ала. Күптән түгел Chatterous нигеҙләүселәренең береһе миңә үҙенең һәм арташының был хеҙмәтте донъяға кәрәкле тип хәл итеүҙәрен, шуға күрә, хатта Канадаға кире ҡайтып, ата-әсәләренең подвалында йәшәргә тура килһә лә, нисек кенә булмаһын, уның өҫтөндә эшләүҙе дауам итәсәктәрен һөйләне.
Быны аңлағас, улар инвесторҙарҙың үҙҙәре тураһында нимә уйлауына артыҡ иғтибар бирмәй башланылар. Улар элеккесә осрашыуҙарға барҙы, әммә аҡса алмаһалар ҙа үлмәйәсәк ине. Һәм беләһегеҙме нимә булды? Инвесторҙар күпкә ҙурыраҡ ҡыҙыҡһыныу белдерҙе. Улар Chatterous-тарҙың был стартапты улар менән дә, уларһыҙ ҙа эшләйәсәген тойҙо.
Әгәр һеҙ ысынлап тоғро булһағыҙ һәм стартапығыҙ арзан сығымлы булһа, һеҙҙе үлтереүе бик ҡыйынға әйләнә. Һәм ғәмәлдә барлыҡ стартаптар, хатта иң уңышлылары ла, ниндәйҙер мәлдә үлем сигенә етә. Шуға күрә, кешеләргә яҡшылыҡ эшләү һеҙгә үлтереүе ауыр булған миссия тойғоһо бирә икән, был үҙе генә лә үҙ мәнфәғәтен генә уйлаған проектты һайламау арҡаһында юғалтҡан нәмәләрегеҙҙең барыһын да ҡаплай.
Ярҙам
Яҡшы булыуҙың тағы бер өҫтөнлөгө — ул башҡа кешеләрҙә һеҙгә ярҙам итеү теләге уята. Был да кешеләрҙә тыумыштан килгән сифат һымаҡ.
Беҙ финанслаған стартаптарҙың береһе, Octopart, хәҙерге ваҡытта яҡшылыҡ менән яуызлыҡ араһындағы классик көрәштә ҡатнаша. Улар — сәнәғәт компоненттарын эҙләү сайты. Күп кешегә компоненттар эҙләргә кәрәк, һәм Octopart-ҡа тиклем быны эшләүҙең яҡшы ысулы юҡ ине. Был осраҡлы түгел булып сыҡты.
Octopart компоненттар эҙләүҙең дөрөҫ юлын булдырҙы. Ҡулланыусыларға оҡшай һәм улар бик тиҙ үҫә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Octopart ғүмеренең күп өлөшөндә иң ҙур дистрибьютор, Digi-Key, сайттан хаҡтарын алыуҙы талап итеп, уларға баҫым яһарға тырыша. Octopart уларға бушҡа клиенттар ебәрә, әммә Digi-Key был трафикты туҡтатырға тырыша. Ни өсөн? Сөнки уларҙың хәҙерге бизнес-моделе хаҡтар тураһында тулы мәғлүмәте булмаған кешеләргә артыҡ хаҡ ҡуйыуға нигеҙләнгән. Улар эҙләүҙең эшләүен теләмәй.
Octopart егеттәре — донъялағы иң әҙәпле кешеләр. Быны эшләү өсөн улар Берклиҙағы физика буйынса PhD программаһын ташлап киткән. Улар бары тик тикшеренеүҙәрендә осраған проблеманы хәл итергә теләгәйне. Әгәр донъя инженерҙары онлайн эҙләү үткәрә алһа, күпме ваҡыт янға ҡалыр ине, күҙ алдына килтерегеҙ. Шуға күрә ҙур, яуыз компанияның эҙләүҙе боҙоҡ көйө ҡалдырыу өсөн уларҙы туҡтатырға тырышыуын ишеткәс, миндә уларға ысынлап ярҙам итеү теләге тыуа. Был мине Octopart-ҡа беҙ финанслаған башҡа стартаптарҙың күпселегенә ҡарағанда күберәк ваҡыт бүлергә мәжбүр итә. Был мине һеҙгә уларҙың ни тиклем шәп булыуын һөйләүгә бер нисә минут сарыф итергә этәрҙе. Ни өсөн? Сөнки улар яҡшы егеттәр һәм улар донъяға ярҙам итергә тырыша.
Әгәр һеҙ изгелекле булһағыҙ, кешеләр һеҙҙең тирәлә берләшәсәк: инвесторҙар, клиенттар, башҡа компаниялар һәм потенциаль хеҙмәткәрҙәр. Оҙайлы ваҡытта иң мөһиме потенциаль хеҙмәткәрҙәр булыуы ихтимал. Хәҙер барыһы ла яҡшы хакерҙарҙың уртасаларға ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ икәнен беләлер тип уйлайым. Әгәр һеҙ үҙегеҙгә иң яҡшы хакерҙарҙы тарта алһағыҙ, Google эшләгән кеүек, һеҙҙең ҙур өҫтөнлөгөгөҙ бар. Ә иң яҡшы хакерҙар ғәҙәттә идеалист була. Улар эшһеҙлектән интегеп йөрөмәй. Улар теләһә ҡайҙа эшләй ала. Шуға күрә күпселеге донъяны яҡшыртасаҡ проекттар өҫтөндә эшләргә теләй.
Компасс
Әммә яҡшы булыуҙың иң мөһим өҫтөнлөгө — ул компас ролен үтәй. Стартап менән шөғөлләнеүҙең иң ауыр яҡтарының береһе — һайлау мөмкинлектәренең сикһеҙ күп булыуы. Һеҙ бары тик икәү йәки өсәү генә, ә эшләргә мөмкин булған меңәрләгән нәмә бар. Нисек хәл итергә?
Бына яуап: ҡулланыусыларығыҙ өсөн иң яҡшыһы нимә булһа, шуны эшләгеҙ. Быға дауыл ваҡытындағы бауға йәбешкән кеүек тотонорға була, һәм әгәр берәй нәмә һеҙҙе ҡотҡара алһа, шул ҡотҡарасаҡ. Уның артынан барығыҙ, һәм ул һеҙҙе эшләргә кәрәк булған барлыҡ нәмә аша үткәрәсәк.
Был хатта ҡағылышы булмаған кеүек күренгән һорауҙарға ла яуап булып тора, мәҫәлән, инвесторҙарҙы аҡса бирергә нисек күндергәнгә. Әгәр һеҙ оҫта һатыусы булһағыҙ, уларҙы бары тик телегеҙ менән ышандырырға тырыша алаһығыҙ. Әммә иң ышаныслы юл — уларҙы ҡулланыусыларығыҙ аша күндереү: әгәр дуҫтарына һөйләрлек дәрәжәлә яратҡан берәй нәмә яһаһағыҙ, экспоненциаль рәүештә үҫәсәкһегеҙ, һәм был теләһә ниндәй инвесторҙы ышандырасаҡ.
Яҡшы булыу — ҡатмарлы хәлдәрҙә ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн айырыуса файҙалы стратегия, сөнки ул торошһоҙ (stateless). Был дөрөҫөн һөйләү кеүек. Алдашыуҙың проблемаһы шунда: үҙеңә ҡаршы килмәҫ өсөн элек әйткән бөтә нәмәңде хәтерҙә тоторға тура килә. Әгәр дөрөҫөн һөйләһәң, бер нәмәне лә хәтерләргә кәрәкмәй, ә был ваҡиғалар тиҙ үҫешкән өлкәләрҙә бик файҙалы үҙенсәлек.
Мәҫәлән, Y Combinator хәҙерге ваҡытта 80 стартапҡа инвестиция һалған, шуларҙың 57-һе әле лә иҫән. (Ҡалғандары ябылды, ҡушылды йәки һатып алынды.) 57 стартапҡа кәңәш бирергә тырышҡанда, торошһоҙ алгоритмға эйә булырға тейешлегең асыҡлана. Бер юлы 57 нәмә барғанда йәшерен ниәттәр тота алмайһың, сөнки барыһын да хәтерләп булмай. Шуға күрә беҙҙең ҡағиҙә — нигеҙләүселәр өсөн нимә иң яҡшыһы, шуны эшләү. Беҙ үтә изге күңелле булғанға түгел, ә был ошо кимәлдә эшләгән берҙән-бер алгоритм булғанға күрә.
Кешеләргә яҡшы булырға ҡушып яҙғанда, һин үҙеңде лә яҡшы кеше итеп күрһәтергә тырышҡан һымаҡ тойолаһың. Шуға күрә мин асыҡтан-асыҡ әйтәм: мин бер ҙә артыҡ яҡшы кеше түгел. Бара саҡта мин ямандар лагерында ныҡлы торҙом. Өлкәндәр «яҡшы» һүҙен ҡулланғанда, ул «тыныс» һүҙенең синонимы һымаҡ ине, шуға күрә мин был һүҙгә бик шикләнеп үҫтем.
Беләһегеҙ бит, ҡайһы бер кешеләрҙең исеме һөйләшеүҙә сыҡһа, бөтәһе лә: «Ул шундай шәп кеше!» — ти. Минең турала бер ҡасан да улай тип әйтмәйҙәр. Минең хаҡта иң яҡшы әйтелгән һүҙ — «уның ниәте яҡшы». Мин үҙемде изгемен тип дәғүә итмәйем. Иң яҡшы осраҡта мин изгелек телендә икенсе тел кеүек кенә һөйләшәм.
Шуға күрә мин һеҙгә ғәҙәттәге кеүек ике йөҙлөлөк менән яҡшы булырға өгөтләмәйем. Мин быны эшләгәне өсөн тәҡдим итәм. Был бары тик бер «ҡиммәттәр» белдереүе генә түгел, ә стратегия өсөн күрһәтмә, хатта программа тәьминәте өсөн дизайн спецификацияһы булараҡ эшләйәсәк. Бары тик яуыз ғына булмау түгел. Яҡшы булығыҙ.
Иҫкәрмәләр
[1] Илле йыл элек асыҡ компанияның дивидендтар түләмәүе шок булып күренер ине. Хәҙер күп технология компаниялары түләмәй. Баҙарҙар потенциаль дивидендтарҙы нисек баһаларға кәрәклеген төшөнгән кеүек. Бәлки, был эволюцияла һуңғы аҙым түгелдер. Бәлки, баҙарҙар ахыр сиктә потенциаль табышҡа ла күнегер. (Венчур инвесторҙары быға күнеккән инде, һәм уларҙың кәм тигәндә ҡайһы берҙәре даими рәүештә аҡса эшләй.)
Мин бының «ҡыуыҡ» (Bubble) дәүерендә «яңы иҡтисад» тураһында ишетелгән нәмәләргә оҡшап ҡалыуын аңлайым. Ышанығыҙ, мин ул ваҡытта был алдауға бирелмәнем. Әммә мин «ҡыуыҡ» уйлауында күмелеп ҡалған ҡайһы бер яҡшы идеялар барлығына инанғанмын. Мәҫәлән, табыш урынына үҫешкә иғтибар итеү ярай — әммә үҫеш ысын булғанда ғына. Ҡулланыусыларҙы һатып ала алмайһың; был финанс пирамидаһы булыр ине. Әммә тиҙ һәм ысын үҫеш менән барған компания ҡиммәтле, һәм ахыр сиктә баҙарҙар ҡиммәтле нәмәләрҙе баһаларға өйрәнә.
[2] Изге маҡсаттар менән компания башлау идеяһы хәҙерге ваҡытта түбән баһалана, сөнки быны үҙҙәренең асыҡ маҡсаты итеп ҡуйған кешеләр ғәҙәттә эште бик яҡшы башҡарып сыҡмай.
Бай ғаиләләрҙең эшһеҙ балалары (трастафариандар) өсөн ниндәйҙер бер аңлайышһыҙ изгелекле бизнес башлау — стандарт карьера юлдарының береһе. Уларҙың күпселеге менән проблема шунда: улар йә ялған сәйәси көн тәртибенә эйә, йәки бик йомшаҡ башҡарыла. Трастафариандарҙың ата-бабалары үҙҙәренең традицион мәҙәниәтен һаҡлап ҡалып байымаған; бәлки, Боливия халҡы ла быны теләмәйҙер. Ә органик ферма булдырыу, ул кәм тигәндә асыҡтан-асыҡ изгелек булһа ла, кешеләргә Google масштабында ярҙам итмәй.
Асыҡтан-асыҡ изгелекле проекттарҙың күбеһе үҙҙәренән етерлек яуаплылыҡ талап итмәй. Улар яҡшы ниәт булыуы ғына яҡшы һөҙөмтәләрҙе гарантияларға етә тип эш итә.
[3] Ҡулланыусылар уларҙың яңы операция системаһын шул тиклем оҡшатмай, хатта элеккеһен һаҡлап ҡалыу өсөн петициялар яҙа башлайҙар. Ә элеккеһе лә артыҡ үҙенсәлекле түгел ине. Microsoft эсендәге хакерҙар күңелдәренең төбөндә беләлер: әгәр компания ысынлап ҡулланыусылар тураһында ҡайғыртһа, уларға бары тик OSX-ҡа күсергә кәңәш итерҙәр ине.
Был эссеның ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквеллға, Пол Бакхайтҡа, Джессика Ливингстонға һәм Роберт Моррисҡа рәхмәт белдерәм.