(Бұл эссе 2008 жылғы Startup School конференциясында сөйлеген сөзіме негізделген.)
Y Combinator-ды бастағаннан кейін шамамен бір ай өткен соң, біздің ұранымызға айналған сөз ойымызға келді: Адамдар қалайтын дүние жаса. Содан бері көп нәрсені үйрендік, бірақ дәл қазір таңдау керек болса, мен әлі де осыны таңдар едім.
Біз стартап негізін қалаушыларға айтатын тағы бір нәрсе — тым болмағанда басында бизнес-модельге бола қатты бас қатырмау. Бұл ақша табу маңызды емес деген сөз емес, жай ғана ақша табу керемет нәрсе жасауға қарағанда әлдеқайда оңай.
Осыдан екі апта бұрын мен осы екі идеяны біріктірсеңіз, таңғаларлық нәтиже шығатынын түсіндім. Адамдар қалайтын дүние жаса. Ақша табу туралы қатты уайымдама. Нәтижесінде қайырымдылық ұйымының сипаттамасы шығады.
Осындай күтпеген нәтижеге тап болғанда, бұл не қате (bug), не жаңа жаңалық болуы мүмкін. Не бизнес қайырымдылық қоры сияқты болмауы керек және біз reductio ad absurdum (абсурдқа жеткізу) әдісі арқылы бастаған принциптеріміздің біреуі немесе екеуі де жалған екенін дәлелдедік. Немесе бізде жаңа идея пайда болды.
Меніңше, бұл соңғысы сияқты, өйткені бұл ой басыма келген бойда басқа да көптеген нәрселер өз орнына түсті.
Мысалдар
Мысалы, Craigslist. Бұл қайырымдылық ұйымы емес, бірақ олар оны солай басқарады. Әрі олар таңғаларлықтай табысты. Ең танымал веб-сайттардың тізімін қарап шықсаңыз, Craigslist-тің қызметкерлер саны қате жазылған сияқты көрінеді. Олардың табысы мүмкін болғандай жоғары емес, бірақ көптеген стартаптар олардың орнында болуға қуана келісер еді.
Патрик О'Брайанның романындағы кеме капитандары әрқашан қарсыластарына қарағанда жел жақтан орын алуға (upwind) тырысады. Егер жел сіздің жағыңызда болса, екінші кемемен шайқасқа қашан және қалай түсуді өзіңіз шешесіз. Craigslist іс жүзінде орасан зор табыстың жел жағында тұр. Олар көбірек ақша тапқысы келсе, кейбір қиындықтарға кезігер еді, бірақ бұл желге қарсы жүріп, әзірлеуге қарағанда сатуға он есе көп ақша жұмсай отырып, немқұрайлы пайдаланушыларға сапасыз өнімді тықпалау кезіндегідей қиындық емес. [1]
Мен стартаптар Craigslist сияқты болуға ұмтылуы керек деп айтып отырған жоқпын. Олар ерекше жағдайлардың жемісі. Бірақ олар бастапқы кезеңдер үшін жақсы үлгі бола алады.
Google бастапқыда қайырымдылық ұйымына өте ұқсас болды. Оларда бір жылдан астам уақыт бойы жарнама болған жоқ. 1-ші жылы Google-ды коммерциялық емес ұйымнан ажырату мүмкін емес еді. Егер коммерциялық емес немесе мемлекеттік ұйым интернетті индекстеу жобасын бастағанда, олар жасай алатын нәрсенің шегі Google-дың сол 1-ші жылғы деңгейі болар еді.
Баяғыда спам-фильтрлермен жұмыс істеп жүргенімде, спамнан жақсы қорғайтын веб-пошта қызметін жасау жақсы идея болар еді деп ойладым. Мен оны компания ретінде қарастырмадым. Мен жай ғана адамдардың поштасына спам келмеуін қаладым. Бірақ бұл жоба туралы тереңірек ойланған кезде, оның компания болуы керек екенін түсіндім. Оны жүргізу белгілі бір шығынды талап етеді, ал гранттар мен қайырмалдықтар арқылы қаржыландыру азап болар еді.
Бұл таңғаларлық түсінік болды. Компаниялар жиі өздерін мейірімді, игі ниетті етіп көрсетеді, бірақ толықтай игі ниетті жобалардың жұмыс істеуі үшін компания ретінде өмір сүруге мәжбүр болатынын түсіну күтпеген жайт болды.
Мен тағы бір компания ашқым келмеді, сондықтан оны жасамадым. Бірақ егер біреу жасағанда, қазір өте бай болар еді. Спам қарқынды өсіп, ал барлық ірі пошта қызметтерінің сүзгілері өте нашар болған шамамен екі жылдық қолайлы кезең болды. Егер біреу спамнан ада жаңа пошта қызметін іске қосқанда, қолданушылар оған қарай ағылар еді.
Осы жердегі заңдылықты байқадыңыз ба? Қай бағыттан бастасақ та, бірдей нүктеге келеміз. Егер табысты стартаптардан бастасаңыз, олардың жиі коммерциялық емес ұйымдар сияқты әрекет еткенін көресіз. Ал егер коммерциялық емес ұйымдарға арналған идеялардан бастасаңыз, олардың көбіне тамаша стартаптар бола алатынын байқайсыз.
Күш
Бұл аумақ қаншалықты кең? Барлық жақсы коммерциялық емес ұйымдар жақсы компания бола ала ма? Мүмкін, жоқ. Google-ды соншалықты құнды ететін нәрсе — олардың пайдаланушыларының ақшасы бар. Егер сіз ақшасы бар адамдарды өзіңізге ғашық ете алсаңыз, сол ақшаның бір бөлігін алуға болады. Бірақ сіз ақшасы жоқ адамдарға коммерциялық емес ұйым сияқты қарау арқылы табысты стартап құра аласыз ба? Мысалы, безгек сияқты сәнге айналмаған, бірақ өлімге әкелетін ауруды емдеу арқылы табысты стартап құруға бола ма?
Нақты білмеймін, бірақ бұл идеяны әрі қарай дамытсаңыз, оның қаншалықты алысқа баратынына таңғаласыз деп ойлаймын. Мысалы, Y Combinator-ға өтініш беретін адамдардың көбінде ақша көп емес, соған қарамастан біз оларға көмектесу арқылы табыс таба аламыз, өйткені біздің көмегімізбен олар ақша таба алады. Мүмкін безгек ауруымен де жағдай ұқсас шығар. Бәлкім, бір елді осы ауыртпалықтан құтқаруға көмектескен ұйым соның нәтижесінде пайда болған экономикалық өсімнен пайда көре алар.
Мен мұны түпкілікті шешім ретінде ұсынып отырған жоқпын. Мен безгек туралы ештеңе білмеймін. Бірақ мен идеяларды ұзақ уақыт бойы талдап келе жатқандықтан, қуатты идеяға кезіккен кезді жақсы сеземін.
Идеяның қаншалықты алысқа жететінін бағамдаудың бір жолы — өзіңізден қай сәтте оған қарсы бәс тігетініңізді сұрау. Ізгілікке қарсы бәс тігу туралы ой бір нәрсенің техникалық тұрғыдан мүмкін емес екенін айту сияқты қауіпті. Бұл — жай ғана ақымақ болып көрінуге сұрану, өйткені бұл — өте қуатты күштер. [2]
Мысалы, бастапқыда мен бұл қағида тек интернет-стартаптарға ғана қатысты шығар деп ойладым. Google үшін бұл жұмыс істегені анық, бірақ Microsoft туралы не деуге болады? Әрине, Microsoft ізгі ниетті емес қой? Бірақ олардың бастапқы кезеңдерін есіме түсірсем, солай болған екен. IBM-мен салыстырғанда олар Робин Гуд сияқты болды. IBM дербес компьютерді (PC) ұсынғанда, олар жабдықты қымбат бағаға сату арқылы ақша табамыз деп ойлады. Бірақ PC стандартын өз бақылауына алу арқылы Microsoft нарықты кез келген өндіруші үшін ашып берді. Аппараттық құралдардың бағасы күрт төмендеп, бұрын қалтасы көтермейтін көптеген адамдар компьютерге қол жеткізді. Бұл дәл қазіргі Google-дан күтетін іс-әрекет.
Microsoft қазір онша ізгі емес. Енді біреу Microsoft-тың пайдаланушыларға не істейтіні туралы ойлағанда, ойға келетін барлық етістіктер F әрпінен басталады. [3] Дегенмен, бұл пайда әкелмейтін сияқты. Олардың акцияларының бағасы жылдар бойы бір орында тұр. Баяғыда олар Робин Гуд болған кезде, акцияларының бағасы Google сияқты өскен еді. Осының арасында байланыс болуы мүмкін бе?
Мұның қалай болатынын байқау қиын емес. Сіз кішкентай болған кезде тұтынушыларды қорқыта алмайсыз, сондықтан олардың көңілін табуға мәжбүрсіз. Ал үлкен болған кезде оларға қалағаныңызша дөрекілік таныта аласыз, әрі көбіне солай істейсіз, өйткені бұл олардың көңілінен шығуға тырысқаннан гөрі әлдеқайда оңай. Сіз жақсы болу арқылы өсесіз, бірақ қатыгез болу арқылы үлкен күйде қала аласыз.
Негізгі жағдайлар өзгергенге дейін бұл әрекетіңіз жазасыз қалады, содан кейін барлық «құрбандарыңыз» қашып кетеді. Сондықтан «Don't be evil» (Зұлым болма) қағидасы Пол Бакхайттың Google үшін жасаған ең құнды дүниесі болуы мүмкін, өйткені ол корпоративтік жастықтың эликсирі болып шығуы мүмкін. Мен олардың бұл шектеуді сезініп отырғанына сенімдімін, бірақ бұл қағида оларды Microsoft пен IBM-ді шалдықтырған қатерлі жалқаулықтан құтқарып қалса, қаншалықты құнды болатынын ойлап көріңізші.
Бір қызығы, бұл эликсир кез келген басқа компания үшін қолжетімді. Кез келген адам «Don't be evil» қағидасын қабылдай алады. Мәселе мынада: адамдар бұл сөзіңізді талап етеді. Сондықтан дыбыс жазу студияларының немесе темекі компанияларының бұл жаңалықты қолданып жатқанын көре алмайсыз деп ойлаймын.
Рух (Morale)
Ізгі ниеттің тиімділігін көрсететін көптеген сыртқы дәлелдер бар. Бірақ ол қалай жұмыс істейді? Көптеген стартаптарға инвестиция салудың бір артықшылығы — олардың қалай жұмыс істейтіні туралы көп мәлімет аласыз. Біздің көргеніміздей, жақсы болу стартаптарға үш түрлі көмектеседі: ол командалық рухты көтереді, басқа адамдардың көмектесуге деген ықыласын оятады, және ең бастысы, шешім қабылдауда батыл болуға септігін тигізеді.
Командалық рух стартап үшін өте маңызды — тіпті оның өзі ғана жетістікке жетуді анықтауға жеткілікті деуге болады. Стартаптарды жиі эмоционалды американдық төбешіктермен (roller-coaster) салыстырады. Бір минутта сіз бүкіл әлемді жаулап алғалы жатасыз, ал келесі минутта күйредім деп ойлайсыз. Күйредім деп сезінудің қауіптілігі — бұл сізді бақытсыз етіп қана қоймай, жұмысты тоқтатуға мәжбүр етеді. Сондықтан төбешіктен төмен құлдырау сәттері өзін-өзі ақтайтын болжамға (self-fulfilling prophecy) жоғары көтерілуден гөрі көбірек ұқсайды. Егер сәттілікке жетемін деген сезім сізді көбірек жұмыс істеуге итермелесе, бұл сіздің сәттілікке жету мүмкіндігіңізді арттыруы мүмкін, ал егер сәтсіздікке ұшыраймын деп сезіну жұмысыңызды тоқтатуға мәжбүр етсе, бұл сәтсіздікке ұшырауыңызға іс жүзінде кепілдік береді.
Міне, ізгілік осы жерде көмекке келеді. Егер сіз адамдарға шынымен көмектесіп жатқаныңызды сезсеңіз, стартапыңыз күйреп бара жатқандай көрінсе де, жұмысыңызды жалғастыра бересіз. Көпшілігіміздің бойымызда табиғи мейірімділік бар. Кімге болса да керек екеніңізді білудің өзі сізге оларға көмектесуге ынта береді. Сондықтан, пайдаланушылар күн сайын оралатын стартап бастасаңыз, сіз негізінен өзіңізге алып тамагочи жасап алған боласыз. Сіз қамқорлық жасауды қажет ететін нәрсе жасадыңыз.
Blogger — өте ауыр құлдыраулардан өтіп, аман қалған стартаптың әйгілі мысалы. Бір кездері олардың ақшасы таусылып, бәрі кетіп қалды. Эван Уильямс келесі күні жұмысқа келсе, өзінен басқа ешкім жоқ. Оны не жігерлендірді? Жартылай пайдаланушылардың оған мұқтаждығы. Ол мыңдаған адамның блогын хостингте ұстап отырды. Ол сайттың жай ғана өліп қалуына жол бере алмады.
Жобаны тез іске қосудың көптеген артықшылықтары бар, бірақ ең маңыздысы — пайдаланушылар пайда болғаннан кейін тамагочи әсері іске қосылады. Қамқорлық жасайтын қолданушыларыңыз болғаннан кейін, сіз оларды не бақытты ететінін түсінуге мәжбүр боласыз, ал бұл шын мәнінде өте құнды ақпарат.
Адамдарға көмектесуге тырысудан туындайтын қосымша сенімділік инвесторлармен қарым-қатынаста да көмектесе алады. Жақында Chatterous негізін қалаушылардың бірі маған серіктесі екеуі бұл сервистің әлемге қажет нәрсе екенін шешкенін, сондықтан Канадаға оралып, ата-аналарының жертөлесінде тұруға мәжбүр болса да, не болса да осы жоба бойынша жұмысты жалғастыра беретінін айтты.
Мұны түсінген бойда олар инвесторлардың олар туралы не ойлайтынына көп бас қатырмайтын болды. Олар әлі де олармен кездесті, бірақ олардың ақшасын алмаса да құрып қалмайтынын білді. Білесіз бе, не болды? Инвесторлар әлдеқайда көп қызығушылық танытты. Олар Chatterous жігіттері бұл стартапты оларсыз да жасайтынын сезді.
Егер сіз ісіңізге шын берілген болсаңыз және стартапыңызды жүргізу арзан болса, сізді құрту өте қиынға соғады. Ал іс жүзінде барлық стартаптар, тіпті ең табыстылары да белгілі бір уақытта өлім аузына келеді. Сондықтан адамдарға жақсылық жасау сізге құруыңызды қиындататын миссия сезімін берсе, бұл жалғыз нәрсенің өзі эгоистік жобаны таңдамаудан жоғалтқан кез келген нәрсенің орнын толық өтейді.
Көмек
Жақсы болудың тағы бір артықшылығы — ол басқа адамдардың сізге көмектесуге деген құлшынысын оятады. Бұл да адамдардың бойындағы туа біткен қасиет сияқты.
Біз қаржыландырған стартаптардың бірі, Octopart, қазіргі уақытта жақсылық пен жамандықтың арасындағы классикалық күреске тап болды. Олар өнеркәсіптік құрамдас бөлшектерді іздейтін сайт. Көптеген адамдар бөлшектерді іздеуі керек, ал Octopart-қа дейін мұны істеудің жақсы жолы болған жоқ. Бұл кездейсоқтық емес екен.
Octopart бөлшектерді іздеудің дұрыс әдісін жасап шығарды. Қолданушыларға бұл ұнайды және олар тез өсіп келеді. Соған қарамастан Octopart-тың бүкіл тарихында ең ірі дистрибьютор Digi-Key оларды сайттан өздерінің бағаларын алып тастауға мәжбүрлеуге тырысуда. Octopart оларға тегін тұтынушыларды жіберіп жатыр, ал Digi-Key бұл трафикті тоқтатуға тырысып әлек. Неліктен? Себебі олардың қазіргі бизнес-моделі бағалар туралы толық ақпараты жоқ адамдардан артық ақы алуға негізделген. Олар іздеудің дұрыс жұмыс істеуін қаламайды.
Octopart жігіттері — әлемдегі ең жақсы адамдар. Олар осыны жасау үшін Берклидегі физика бойынша PhD бағдарламасын тастап кетті. Олар жай ғана зерттеулерінде кездескен мәселені шешкісі келді. Егер дүниежүзіндегі инженерлер іздеуді онлайн жасай алса, қанша уақыт үнемдеуге болатынын елестетіп көріңізші. Сондықтан бір үлкен, зұлым компания іздеуді жарамсыз күйде ұстау үшін оларды тоқтатуға тырысып жатқанын естігенде, менің оларға шынымен көмектескім келеді. Бұл мені қаржыландырған басқа стартаптарымыздың көбіне қарағанда Octopart жігіттеріне көбірек уақыт бөлуге мәжбүр етеді. Бұл жаңа ғана сізге олардың қаншалықты керемет екенін айтып бірнеше минут жұмсауыма түрткі болды. Неліктен? Өйткені олар жақсы жігіттер және әлемге көмектесуге тырысуда.
Егер сіз ізгі ниетті болсаңыз, адамдар сіздің маңыңызға жиналады: инвесторлар, тұтынушылар, басқа компаниялар және болашақ қызметкерлер. Ұзақ мерзімді перспективада ең маңыздысы әлеуетті қызметкерлер болуы мүмкін. Қазір бәрі де жақсы хакерлердің орташа деңгейдегі хакерлерден әлдеқайда артық екенін біледі деп ойлаймын. Егер сіз Google сияқты ең жақсы хакерлерді өзіңізге жұмыс істеуге тарта алсаңыз, үлкен артықшылыққа ие боласыз. Ал ең мықты хакерлер көбінесе идеалист болып келеді. Олар жұмысқа зәру емес. Олар қайда қаласа, сонда жұмыс істей алады. Сондықтан олардың көбі әлемді жақсартатын нәрселермен айналысқысы келеді.
Тұсбағдар (Компас)
Бірақ жақсы болудың ең маңызды артықшылығы — оның компас рөлін атқаратынында. Стартапты жүргізудің ең қиын тұстарының бірі — таңдаудың тым көптігі. Бар болғаны екі немесе үш адамсыздар, және жасай алатын мың түрлі нәрсе бар. Қалай таңдайсыз?
Жауап мынау: Пайдаланушыларыңыз үшін не жақсы болса, соны істеңіз. Сіз бұған дауыл кезіндегі арқандай жабысып алсаңыз болады, егер сізді құтқара алатын нәрсе болса, сол ғана құтқарады. Осы жолды ұстаныңыз, ол сізді істеу керек болған барлық нәрседен алып өтеді.
Бұл тіпті инвесторларды сізге ақша беруге қалай көндіру сияқты байланыссыз көрінетін сұрақтардың да жауабы. Егер сіз мықты сатушы болсаңыз, оларды жай ғана сөзбен көндіруге тырысуға болады. Бірақ одан да сенімді жол — оларды өз пайдаланушыларыңыз арқылы көндіру: егер сіз пайдаланушыларға достарына айтып мақтанатындай керемет өнім жасасаңыз, сіз экспоненциалды түрде өсесіз, ал бұл кез келген инвесторды көндіреді.
Жақсы болу күрделі жағдайларда шешім қабылдаудың өте пайдалы стратегиясы болып табылады, өйткені оның күйі есте сақтауды қажет етпейді (stateless). Бұл шындықты айту сияқты. Өтірік айтудың қиындығы сол — өзіңізге қайшы келмеу үшін бұрын айтқан барлық нәрсені есте сақтау керек. Егер сіз шындықты айтсаңыз, ештеңені есте сақтаудың қажеті жоқ, ал бұл оқиғалар тез дамитын салаларда өте пайдалы қасиет.
Мысалы, Y Combinator қазір 80 стартапқа инвестиция салды, оның 57-сі әлі де өмір сүріп жатыр. (Қалғандары жабылды немесе біріктірілді, я сатып алынды.) 57 стартапқа кеңес беруге тырысқан кезде, сізде есте сақтауды қажет етпейтін stateless алгоритм болуы керек екені анықталды. Бір уақытта 57 нәрсе болып жатқанда, жасырын арам ойларыңыз болуы мүмкін емес, өйткені оларды есте сақтай алмайсыз. Сондықтан біздің ережеміз — жай ғана негізін қалаушылар үшін не жақсы болса, соны істеу. Біздің ерекше мейірімді болғанымыздан емес, тек сол масштабта жұмыс істейтін жалғыз алгоритм осы болғандықтан.
Адамдарға жақсы болуды насихаттайтын мақала жазғанда, өзіңізді тым жақсы адаммын деп мәлімдеп жатқандай көрінесіз. Сондықтан мен ашық айтқым келеді: мен аса бір жақсы адам емеспін. Бала кезімде мен нағыз бұзықтардың қатарында едім. Ересектер «жақсы» деген сөзді тыныш деген сөздің синонимі ретінде қолданатын, сондықтан мен оған үлкен күдікпен қарап өстім.
Әңгіме барысында есімдері аталғанда бәрі «Ол сондай керемет жігіт қой!» деп тамсанатын адамдарды білесіз ғой? Мен туралы адамдар ешқашан олай айтпайды. Мен туралы ең жақсы айтылатыны — «оның ниеті түзу». Мен өзімді жақсымын деп айтпаймын. Ең жақсы жағдайда мен «жақсылық» тілінде екінші тіл ретінде ғана сөйлеймін.
Сондықтан мен сізге әдеттегі екіжүзді, өзін періште санайтын кейіппен жақсы болуды ұсынып отырған жоқпын. Мен мұны тиімді болғандықтан ұсынып отырмын. Бұл жай ғана «құндылықтар» туралы декларация ретінде ғана емес, стратегияның бағыттаушысы және тіпті бағдарламалық жасақтаманың дизайн спецификациясы ретінде де жұмыс істейді. Тек зұлым болмаумен шектелмеңіз. Жақсы болыңыз.
Ескертпелер
[1] Елу жыл бұрын ашық акционерлік компанияның дивиденд төлемеуі шошытарлық жайт болып көрінер еді. Қазір көптеген технологиялық компаниялар дивиденд төлемейді. Нарық әлеуетті дивидендтерді қалай бағалау керектігін түсінген сияқты. Мүмкін бұл эволюцияның соңғы қадамы емес шығар. Мүмкін нарықтар ақыр соңында әлеуетті кірістерді де қалыпты қабылдауды үйренетін шығар. (Венчурлық қорлар қазірдің өзінде солай істейді және олардың тым болмағанда кейбіреулері тұрақты түрде ақша табады.)
Мұның Дотком көпіршігі кезіндегі «жаңа экономика» туралы айтылған әңгімелерге ұқсайтынын түсінемін. Сеніңіз, мен ол кезде ондай тәтті ертегілерге алданған емеспін. Бірақ көпіршік дәуіріндегі ойлардың ішінде көміліп қалған бірнеше жақсы идеялар болғанына сенімдімін. Мысалы, пайданың орнына өсімге назар аударуға болады — бірақ бұл өсім шынайы болған жағдайда ғана. Пайдаланушыларды сатып алуға болмайды; бұл — қаржылық пирамида. Бірақ қарқынды, шынайы өсімі бар компания құнды болып табылады және түбінде нарықтар құнды нәрселерді бағалауды үйренеді.
[2] Ізгі ниетті мақсатпен компания бастау идеясы қазіргі уақытта жете бағаланбайды, өйткені қазір мұны өздерінің айқын мақсаты ететін адамдар бұл жұмысты әдетте онша жақсы атқармайды.
Бұлыңғыр ізгілікке толы бизнес бастау — трастафариандардың (байлардың мұрагерлері) стандартты мансаптық жолдарының бірі. Олардың көбінің проблемасы — не жалған саяси күн тәртібі бар, немесе өте нашар орындалған. Трастафариандардың ата-бабалары дәстүрлі мәдениетін сақтап қалу арқылы байыған жоқ; бәлкім, Боливиядағы адамдар да олай жасағысы келмейтін шығар. Ал органикалық ферма ашу, кем дегенде тікелей ізгі ниетті болғанымен, Google сияқты ауқымда адамдарға көмектесе алмайды.
Айқын ізгілікке бағытталған жобалардың көпшілігі өздеріне жеткілікті түрде жауапкершілік артпайды. Олар жақсы ниеттің өзі жақсы нәтижелерге кепілдік беру үшін жеткілікті дегендей әрекет етеді.
[3] Пайдаланушыларға жаңа операциялық жүйе соншалықты ұнамайтыны сонша, олар ескі жүйені сақтап қалу үшін петициялар ұйымдастырып жатыр. Ал ескісі де онша ерекше емес еді. Microsoft ішіндегі хакерлер компания шынымен пайдаланушылардың қамын ойласа, жай ғана оларға OSX-ке ауысуды кеңес ететінін іштей жақсы білетін шығар.
Осы мақаланың нобайларын оқып шыққандары үшін Тревор Блэквеллге, Пол Бакхайтқа, Джессика Ливингстонға және Роберт Морриске алғыс айтамын.