Умайр Хак (Umair Haque) яңыраҡ яҙғайны: Google кеүек компанияларҙың күберәк булмауының сәбәбе — күпселек стартаптар донъяны үҙгәртә алғанға тиклем үк һатылып бөтә.
Google, Microsoft һәм Yahoo яғынан етди ҡыҙыҡһыныу булһа ла (ул ваҡытта был бик отmajor һәм отошло тәҡдим булып күренгәндер), һатылманы. Google Yahoo йәки MSN эҙләү юлы ғына булып ҡалыуы ла бик мөмкин ине.
Ни өсөн улай булманы һуң? Сөнки Google-дың эске тәрән маҡсаты бар ине: донъяны яҡшы яҡҡа үҙгәртеү ынтылышы.
Был бик матур яңғырай, ләкин дөрөҫлөккә тап килмәй. Google-ға нигеҙ һалыусылар баштан уҡ һатырға әҙер ине. Улар бары тик һатып алыусылар түләргә теләгәндән күберәк һораны.
Facebook менән дә шул уҡ хәл булды. Улар һатыр ине, ләкин Yahoo бик аҙ аҡса тәҡдим итеп, барыһын да боҙҙо.
Һатып алыусылар өсөн кәңәш: стартап һеҙгә баш тартһа, тәҡдимегеҙҙе арттырыу тураһында уйлағыҙ, сөнки улар һораған «ҡырағай» хаҡтың һуңыраҡ бик осһоҙ булып күренеү ихтималлығы ҙур. [1]
Минең күргән тәжрибәмдән сығып әйткәндә, һатып алыу тәҡдимдәрен кире ҡаҡҡан стартаптар ғәҙәттә уңышлыраҡ булып сыға. Һәр ваҡыт түгел, ләкин ғәҙәттә артабан ҙурыраҡ тәҡдим килә, йә булмаһа IPO-ға сығалар.
Билдәләмә, стартаптарҙың һатып алыуҙан баш тартҡас яҡшыраҡ эшләүенең сәбәбе барлыҡ бындай тәҡдимдәр стартапты түбән баһалауҙа ғына түгел. Сәбәбе ҙурыраҡ тәҡдимдән баш тартырға баҙнат иткән ойоштороусыларҙың, ғәҙәттә, бик уңышлы булыуындалыр. Бындай ҡыйыу рух — тап стартапҡа кәрәк булған нәмә.
Ларри менән Сергейҙың донъяны үҙгәртергә теләүенә шигем юҡ (хәйер, исмаһам хәҙер шулайҙыр), әммә Google-дың ҙур һәм бойондороҡһоҙ компания булып йәшәп ҡалыуының сәбәбе Facebook-тың әлегә тиклем бойондороҡһоҙ булыуы сәбәбе менән бер: һатып алыусылар уларҙы баһалап еткермәне.
Корпоратив ҡушылыуҙар һәм йотоуҙар (M&A) был йәһәттән бик сәйер өлкә. Улар иң яҡшы килешеүҙәрҙе даими ҡулдан ысҡындыра, сөнки аҡыллы тәҡдимдәрҙән баш тартыу — стартаптың ҙур уңышҡа өлгәшәсәген һынауҙың иң ышаныслы ысулы.
Венчур инвесторҙары (VC)
Улайһа, Google кеүектәрҙең күберәк булмауының төп сәбәбе нимәлә һуң? Ҡыҙығы шунда: был тап Google менән Facebook-тың бойондороҡһоҙ булып ҡалыу сәбәбе менән бер — аҡсалы кешеләр иң инновацион стартаптарҙы тейешенсә баһаламай.
Google кеүектәрҙең күберәк булмауы инвесторҙарҙың инновацион стартаптарҙы һатылырға өндәүендә түгел, ә уларға хатта аҡса һалмауында. Y Combinator менән шөғөлләнгән 3 йыл эсендә мин венчур инвесторҙары тураһында күп нәмә белдем, сөнки беҙгә улар менән йыш ҡына бик тығыҙ эшләргә тура килә. Мин белгән иң ғәжәп нәмә — уларҙың ни тиклем консерватив булыуы. Венчур фирмалары инновацияларҙы ҡыйыу хуплаусы итеп күрһәтә үҙен. Тик бик аҙҙары ғына ысынында шулай эшләй, һәм хатта улар ҙа сайттарын уҡығанда күренгәнгә ҡарағанда тормошта күпкә консерватив.
Мин элек венчур инвесторҙарын пираттар кеүек тип уйлай торғайным: ҡыйыу, ләкин намыҫһыҙ. Яҡындан танышҡас, уларҙың күберәк бюрократтарға оҡшаған булыуы асыҡланды. Улар мин уйлағандан күпкә намыҫлыраҡ (яҡшылары, исмаһам), ләкин ҡыйыулыҡтары кәмерәк. Бәлки, венчур тармағы үҙгәргәндер. Бәлки, элек улар ҡыйыуыраҡ булғандыр. Ләкин, минеңсә, улар түгел, ә стартап донъяһы үҙгәргән. Стартап башларға сығымдарҙың әҙәйеүе уртаса яҡшы өмөтлө проекттың хәүефлерәк булыуын аңлата, ләкин күпселек ғәмәлдәге VC фирмалары һаман да үҙҙәрен 1985 йылдағы «тимер» аппараттар стартаптарына аҡса һалған кеүек тота.
Говард Эйкен: «Кешеләр идеяларығыҙҙы урлар тип ҡурҡмағыҙ. Әгәр идеяларығыҙ ысынлап та яҡшы булһа, уларҙы кешеләрҙең тамағына тығырға тура киләсәк», — тигән. Y Combinator финанслаған стартаптарға инвестиция һалырға VC-ларҙы күндергәндә миндә лә ошондай уҡ тойғо тыуа. Нигеҙ һалыусылар быны ҡаплай алырлыҡ яҡшы һатыусы булмаһа, улар ысынлап та яңы идеяларҙан ҡоттары осоп ҡурҡа.
Ләкин иң ҙур табышты тап ҡыйыу идеялар килтерә. Һәр бер яңы яҡшы идея күпселек кешегә насар булып күренәсәк; юғиһә кемдер уны эшләп ятыр ине инде. Шулай ҙа күпселек VC консенсусҡа таяна — үҙ фирмалары эсендә генә түгел, бөтә VC даирәһендә лә. VC-ның һеҙҙең стартапҡа мөнәсәбәтен билдәләүсе иң ҙур фактор — башҡа VC-ларҙың уға нисек ҡарауы. Улар быны аңлаймы-юҡмы, белмәйем, ләкин был алгоритм уларҙың бөтә иң яҡшы идеяларҙы ҡулдан ысҡындырыуына гарантия бирә. Бер яңы идеяны оҡшатырға тейешле кешеләр һаны күберәк булған һайын, уникаль, ғәҙәттән тыш проекттар шул тиклем нығыраҡ юғала.
Киләһе Google кем генә булмаһын, уларға тап хәҙер үк VC-лар: «күберәк баҙар тартылышы („traction“) булғас кире килегеҙ», — тип әйтәлер.
Ни өсөн VC шул тиклем консерватив? Был, моғайын, бер нисә факторҙың берләшеүелер. Инвестицияларының ҙур күләме уларҙы һаҡ булырға мәжбүр итә. Өҫтәүенә улар башҡа кешеләрҙең аҡсаһын һала, һәм был уларҙы хәүефле аҙым яһап, уңышһыҙлыҡҡа осраған осраҡта яуапҡа тарттырылыуҙан ҡурҡыта. Бынан тыш, уларҙың күпселеге техник белгестәр түгел, ә финанс кешеләре, шуға күрә улар үҙҙәре аҡса һалған стартаптарҙың нимә менән шөғөлләнгәнен аңламай.
Баҙар иҡтисадының иң ҡыҙыҡ яғы шунда: ахмаҡлыҡ мөмкинлеккә тиң. Һәм был осраҡта ла шулай. Стартаптарға инвестиция һалыуҙа ғәйәт ҙур, файҙаланылмаған мөмкинлек бар. Y Combinator стартаптарҙы иң башында финанслай. VC-лар улар уңышҡа өлгәшә башлағас ҡына аҡса һала. Әммә был ике этап араһында тос ҡына бушлыҡ ята.
Ойоштороусыларынан башҡа бер нимәһе лә булмаған стартапҡа 20 мең доллар бирергә әҙер компаниялар бар, һәм күтәрелеп киткән стартапҡа 2 миллион доллар бирергә әҙер компаниялар бар, ләкин бик өмөтлө булып күренгән, әммә әле ҡайһы бер яҡтарын яйға һалырға тейеш булған стартапҡа 200 мең доллар бирерлек инвесторҙар етмәй. Был майҙанды күберәген шәхси «фәрештә» инвесторҙар (angel investors) биләй — мәҫәлән, Google өмөтлө күренеп, әле хәл итәһе мәсьәләләре булған мәлдә уларға 100 мең доллар биргән Энди Бехтольшайм (Andy Bechtolsheim) кеүектәр. Мин фәрештәләрҙе яратам, ләкин улар бик аҙ, һәм күпселеге өсөн инвестиция һалыу — төп булмаған эш кенә.
Шулай ҙа стартап асыу осһоҙораҡ була барған һайын, был буш ятҡан өлкә ҡиммәтерәк һәм ҡиммәтерәк була бара. Хәҙерге ваҡытта күп кенә стартаптар күп миллионлы A раундын йәлеп итергә теләмәй. Уларға шул тиклем күп аҡса кәрәкмәй, һәм уның менән бәйле мәшәҡәттәрҙе лә теләмәйҙәр. Y Combinator-ҙан сыҡҡан уртаса стартап 250–500 мең доллар йыйырға теләй. VC фирмаларына барғанда уларға күберәк һорарға тура килә, сөнки улар VC-ларҙың бындай бәләкәй килешеүҙәр менән ҡыҙыҡһынмауын белә.
VC-лар — аҡса идарасылары. Улар ҙур суммаларҙы эшкә егергә юл эҙләй. Ләкин стартаптар донъяһы уларҙың хәҙерге моделенән ситкә үҫешә бара.
Стартаптар осһоҙораҡҡа төшә башланы. Был уларға аҙыраҡ аҡса кәрәк тигәнде аңлата, ләкин шул уҡ ваҡытта уларҙың һаны ла артты. Тимәк, ҙур күләмдәге аҡсанан да әле ҙур табыш алып була; бары тик уны киңерәк таратырға кәрәк.
Мин быны VC фирмаларына аңлатып ҡараным. Бер 2 миллион долларлыҡ инвестиция урынына 400 мең долларлыҡ биш инвестиция яһағыҙ. Был артыҡ күп директорҙар советтарында ултырырға тура килер тигәнде аңлатамы? Уларҙың советтарында ултырмағыҙ. Был үтә күп ентекле тикшереү (due diligence) талап итерме? Аҙыраҡ тикшерегеҙ. Әгәр һеҙ ун тапҡырға түбәнерәк баһа буйынса аҡса һалаһығыҙ икән, һеҙгә ни бары ундан бер өлөшкә генә ышаныслы булыу етә.
Был бик аңлашылыусан һымаҡ. Ләкин мин бер нисә VC фирмаһына бер ни тиклем аҡса айырып, бәләкәйерәк ставкалар яһау өсөн бер партнерҙы тәғәйенләргә тәҡдим иттем, ә улар үҙҙәрен был партнерҙарҙың барыһына ла танауҙарына алҡа тағырға тәҡдим иткән кеүек тотто. Уларҙың үҙҙәренең стандарт эш ысулына шул тиклем береккән булыуы хайран ҡалдыра.
Ләкин бында ҙур мөмкинлек бар, һәм теләһә нисек булһа ла ул туласаҡ. Йә VC-лар яйлап ошо бушлыҡҡа төшәсәк, йә булмаһа, ихтималлығы ҙурыраҡ — уны тултырыу өсөн яңы инвесторҙар барлыҡҡа киләсәк. Был булғас, яҡшы буласаҡ, сөнки был яңы инвесторҙар үҙҙәре яһаған инвестициялар структураһы арҡаһында хәҙерге VC-ларға ҡарағанда ун тапҡырға ҡыйыуыраҡ булырға мәжбүр буласаҡ. Һәм был беҙгә күпкә күберәк Google кимәлендәге компаниялар бирәсәк. Һәр хәлдә, һатып алыусылар үҙ ахмаҡлығында ҡалған ваҡытта.
Иҫкәрмәләр
[1] Тағы бер кәңәш: бөтә был ҡиммәтте алырға теләһәгеҙ, һатып алғандан һуң стартапты юҡ итмәгеҙ. Нигеҙ һалыусыларға етерлек үҙаллылыҡ бирегеҙ, улар һатып алынған компанияны үҙе әйләнергә тейеш булған дәүмәлгә еткерә алһын.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға (Sam Altman), Пол Бакхайтҡа (Paul Buchheit), Дэвид Хорникҡа (David Hornik), Джессика Ливингстонға (Jessica Livingston), Роберт Моррисҡа (Robert Morris) һәм Фред Уилсонға (Fred Wilson) рәхмәтемде белдерәм.