Умаир Хак күптән түгел язганча, Google кебек компанияләрнең күбрәк булмавының сәбәбе — күпчелек стартапларның дөньяны үзгәртергә өлгергәнче сатылып китүендә.
Google, Microsoft һәм Yahoo ягыннан җитди кызыксыну булуга карамастан — ул вакытта бу бик отышлы булып күренергә тиеш иде — сатылмады. Google бары тик Yahoo яки MSN'ның эзләү юлы гына булып калырга мөмкин иде.
Ни өчен алай булмады? Чөнки Google'ның эчтән килгән тирән максат тойгысы бар иде: дөньяны яхшы якка үзгәртүгә ныклы ышаныч.
Бу бик матур яңгырый, ләкин дөреслеккә туры килми. Google'га нигез салучылар баштан ук сатарга әзер иде. Алар бары тик сатып алучылар түләргә теләгәннән күбрәк акча сорадылар.
Facebook белән дә нәкъ шулай булды. Алар саткан булыр иде, ләкин Yahoo бик аз акча тәкъдим итеп, барысын да җимерде.
Сатып алучыларга киңәш: стартап сезнең тәкъдимне кире какса, тәкъдимегезне арттыру турында уйлагыз, чөнки алар сораган акылга сыймаслык бәя соңрак бик очсыз булып күренергә мөмкин. [1]
Мин күргән тәҗрибәгә караганда, сатып алу тәкъдимнәрен кире каккан стартаплар гадәттә яхшырак нәтиҗәләргә ирешә. Һәрвакыт түгел, ләкин гадәттә зуррак тәкъдим килә, яисә хәтта IPO була.
Әлбәттә, стартапларның сатып алу тәкъдимнәрен кире каккач яхшырак эшләвенең сәбәбе барлык мондый тәкъдимнәрнең стартапларны тиешенчә бәяләмәвендә генә түгел. Мөгаен, сәбәп шунда: зур тәкъдимне кире кагарга кыюлыгы җиткән нигезләүчеләр гадәттә бик зур уңышка да ирешәләр. Стартапта сез күрергә теләгән сыйфат — нәкъ менә шул рух.
Ларри һәм Сергейның дөньяны үзгәртергә теләвенә мин шикләнмим, ким дигәндә хәзер, ләкин Google'ның зур, бәйсез компания булып яшәп калуының сәбәбе — Facebook'ның әлегә кадәр бәйсез булып калу сәбәбе белән бер үк: сатып алучылар аларны түбән бәяләделәр.
Корпоратив M&A бу җәһәттән бик сәер тармак. Алар иң яхшы килешүләрне даими рәвештә югалталар, чөнки кулай тәкъдимнәрне кире кагу — стартапның зур уңышка ирешәчәген ачыклау өчен иң ышанычлы сынау.
Венчур инвесторлар
Алайса, Google кебекләрнең күбрәк булмавының чын сәбәбе нәрсәдә? Кызык, ләкин бу сәбәп Google һәм Facebook'ның бәйсез калу сәбәбе белән бер үк: акча кешеләре иң инновацион стартапларны түбән бәяли.
Google кебекләрнең күбрәк булмавы инвесторларның инновацион стартапларны сатылырга өндәвеннән түгел, ә аларның стартапларны бөтенләй финансламавыннан. Без Y Combinator белән шөгыльләнгән 3 ел эчендә мин венчур инвесторлар (VC) турында бик күп нәрсә белдем, чөнки безгә алар белән еш кына бик тыгыз эшләргә туры килә. Мин белгән иң гаҗәп нәрсә — аларның никадәр консерватив булуы. Венчур фирмалары үзләрен яңалыкны кыю рәвештә хуплаучы итеп күрсәтәләр. Чынлыкта бары тик берничәсе генә шулай эшли, һәм хәтта алар да үз сайтларын укыганнан соң күз алдына килгәннән күпкә консервативрак булып чыга.
Элек мин венчур инвесторларны карак-пиратлар кебек дип уйлый идем: кыю, ләкин намуссыз. Якыннанрак танышкач, аларның бюрократларга охшаганлыгы ачыкланды. Алар мин уйлаганнан намуслырак (ким дигәндә, яхшылары), ләкин азрак кыю. Бәлки, VC индустриясе үзгәргәндер. Бәлки, алар элек кыюрак булгандыр. Ләкин миңа калса, алар түгел, ә стартаплар дөньясы үзгәрде. Стартап башлау чыгымнарының түбән булуы уртача яхшы куелышның куркынычрак булуын аңлата, ләкин күпчелек VC фирмалары һаман да 1985 елда аппарат тәэминаты (hardware) стартапларына инвестиция салган кебек эшли бирә.
Говард Эйкен: «Кешеләр сезнең фикерләрне урлар дип борчылмагыз. Әгәр фикерләрегез чыннан да яхшы икән, сезгә аларны кешеләрнең бугазына көчләп тыгарга туры киләчәк», — дигән. Y Combinator финанслаган стартапларга инвестиция кертергә венчур инвесторларны күндергәндә, мин дә шундый ук хис кичерәм. Әгәр нигезләүчеләр моны каплый алырлык дәрәҗәдә яхшы сатучылар булмаса, алар чыннан да яңа идеяләрдән коты алынып куркалар.
Ләкин иң зур табышны нәкъ менә кыю идеяләр китерә. Чыннан да яхшы булган теләсә кайсы яңа идея күпчелек кешегә начар булып күренәчәк; югыйсә аны кемдер инде эшләгән булыр иде. Шулай да күпчелек венчур инвесторлар үз фирмалары эчендә генә түгел, ә бөтен VC җәмгыятендә консенсуска таяна. Берәр венчур инвесторның сезнең стартапка карашын билгеләүче иң зур фактор — башка VC'ларның аңа карашы. Алар моны аңлыймы-юкмы, шикләнәм, ләкин бу алгоритм аларның иң яхшы идеяләрнең барысын да кулдан ычкындырачагына гарантия бирә. Яңа идея никадәр күбрәк кешегә ошарга тиеш булса, шулкадәр үзенчәлекле, гадәттән тыш проектларны югалтасыз.
Киләсе Google кем генә булмасын, аларга хәзерге вакытта VC'лар, мөгаен, «тартылыш» (traction) күбрәк булгач кире килергә кушалардыр.
Ни өчен венчур инвесторлар шулкадәр консерватив? Бу, мөгаен, берничә факторның кушылмасы. Аларның инвестицияләренең зур күләме аларны консерватив итә. Моннан тыш, алар башкаларның акчасын инвестицияли, һәм бу аларга хәтәр адым ясап, ул уңышсызлыкка очраса, бәлагә тарырлар дип борчылырга мәҗбүр итә. Өстәвенә, аларның күбесе техник белгечләр түгел, ә акча кешеләре, шуңа күрә алар үзләре инвестицияләгән стартапларның нәрсә белән шөгыльләнүен аңламыйлар.
Базар икътисадының кызыклы ягы шунда: акылсызлык мөмкинлеккә тигез. Бу очракта да нәкъ шулай. Стартапларга инвестиция кертү өлкәсендә зур, кулланылмаган мөмкинлек бар. Y Combinator стартапларны иң башында финанслый. Ә VC'лар алар уңышка ирешә башлагач кына финанслаячак. Ләкин бу ике арада зур бушлык бар.
Нигезләүчеләрдән башка бернәрсәсе дә булмаган стартапка 20 мең доллар бирәчәк компанияләр бар, һәм инде үсеп килүче стартапка 2 миллион доллар бирәчәк компанияләр бар, ләкин бик өметле булып күренгән, әмма кайбер нәрсәләрне әле ачыклыйсы булган стартапка 200 мең доллар бирүче инвесторлар җитми. Бу өлкәне нигездә аерым фәрештә-инвесторлар биләп тора — мәсәлән, Google өметле булып күренгән, ләкин әле күп нәрсәне ачыклыйсы булган вакытта аларга 100 мең доллар биргән Энди Бехтольшайм кебек кешеләр. Мин фәрештәләрне яратам, ләкин алар бик аз, һәм күбесе өчен инвестицияләү — төп булмаган эш кенә.
Һәм шулай да, стартапларны башлап җибәрү арзанрак булган саен, бу сирәк биләнгән өлкә кыйммәтрәк була бара. Хәзерге вакытта күп кенә стартаплар миллионлаган долларлык A сериясе раундларын җыярга теләми. Аларга шулкадәр күп акча кирәкми, һәм алар аның белән бәйле мәшәкатьләрне дә теләми. Y Combinator'дан чыккан уртача стартап 250–500 мең доллар җыярга тели. VC фирмаларына баргач, аларга күбрәк сорарга туры килә, чөнки венчур инвесторларның мондый кечкенә килешүләр белән кызыксынмавын беләләр.
Венчур инвесторлар — акча идарәчеләре. Алар зур суммаларны эшкә җигү юлларын эзлиләр. Ләкин стартаплар дөньясы аларның хәзерге моделеннән ераклаша бара.
Стартаплар арзанракка төшә башлады. Димәк, аларга азрак акча кирәк, ләкин аларның саны да артты. Шуңа күрә сез һаман да зур акчалардан зур табыш ала аласыз; бары тик аны киңрәк таратырга гына кирәк.
Мин моны VC фирмаларына аңлатырга тырыштым. Бер 2 миллион долларлык инвестиция урынына, биш 400 мең долларлык инвестиция ясагыз. Бу артык күп директорлар советларында утыруны аңлатамы? Аларның советларында утырмагыз. Бу артык күп җентекле тикшерү (due diligence) таләп итәрме? Азрак тикшерегез. Әгәр бәяләүнең уннан бер өлешендә инвестиция кертәсез икән, сезгә бары тик уннан бер өлешкә генә ышанычлы булу җитә.
Бу бик ачык күренә кебек. Ләкин мин берничә VC фирмасына бераз акча бүлеп куярга һәм бер партнерны күбрәк, ләкин кечерәк куелышлар ясарга билгеләргә тәкъдим иткәч, алар минем барлык партнерларга борыннарына балдак тагарга тәкъдим иткән кебек карадылар. Аларның үз стандарт эш ысулларына никадәр нык ябышкан булулары исеңне китәрә.
Ләкин монда зур мөмкинлек бар, һәм теләсә кайсы очракта ул тулыланачак. Я VC'лар бу бушлыкка таба үсеш кичерер, яисә, мөгаен, аны тутыру өчен яңа инвесторлар барлыкка килер. Бу килеп чыкканда бик яхшы булачак, чөнки бу яңа инвесторлар үзләре ясаган инвестицияләрнең структурасы аркасында хәзерге VC'ларга караганда ун тапкыр кыюрак булырга мәҗбүр булачаклар. Һәм бу безгә күпкә күбрәк Google'лар алып киләчәк. Ким дигәндә, сатып алучылар акылсыз булып калганчы.
Искәрмәләр
[1] Тагын бер киңәш: бу кыйммәтнең барысын да алырга теләсәгез, стартапны сатып алганнан соң аны таркатмагыз. Нигезләүчеләргә җитәрлек дәрәҗәдә автономия бирегез, алар сатып алынган компанияне ул нинди булырга тиеш булган булса, шундый дәрәҗәгә җиткерә алсыннар.
Бу язманың караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтман, Пол Бакхайт, Дэвид Хорник, Джессика Ливингстон, Роберт Моррис һәм Фред Уилсонга рәхмәт белдерәм.