Күпселек инвесторҙарҙың һеҙҙең туралағы фекеренең иң ҙур өлөшө — башҡа инвесторҙарҙың фекере. Был, әлбиттә, экспоненциаль үҫеш рецепты булып тора. Бер инвестор һеҙгә аҡса һалырға теләһә, был башҡа инвесторҙарҙа ла теләк уята, улар иһә өсөнсөләрҙең теләген ҡабыҙа, һәм был сылбыр артабан дауам итә.
Ҡайһы саҡта тәжрибәһеҙ нигеҙләүселәр был көстәр менән манипуляция яһау фандрайзингтың төсығышы тигән яңылыш фекергә килә. Улар уңышлы стартаптарға инвестиция һалыу өсөн ярышып йүгереүҙәре тураһында тарихтар ишетә һәм бындай хәлдең булыуы уңышлы стартаптың билдәһе тип уйлай. Ләкин ысынында был ике күренеш араһындағы бәйләнеш шул тиклем ҙур түгел. Ажиотаж тыуҙырған бик күп стартаптар һөҙөмтәлә янып бөттө (айырыуса ҡайһы бер осраҡтарҙа — тап ошо ажиотаж арҡаһында), ә бик күп ҙур уңышҡа өлгәшкән стартаптар тәүге тапҡыр аҡса йыйғанда инвесторҙар араһында уртаса ғына популярлыҡ менән файҙаланғайны.
Шуға күрә был эссеның маҡсаты — ажиотаж тыуҙырыу юлдарын өйрәтеү түгел, ә уларҙы барлыҡҡа килтергән көстәрҙе аңлатыу. Был көстәр фандрайзингта һәр ваҡыт ниндәйҙер кимәлдә эшләй һәм улар көтөлмәгән хәлдәргә килтерергә мөмкин. Әгәр һеҙ уларҙы аңлаһағыҙ, кәм тигәндә аптырашта ҡалмаҫһығыҙ.
Башҡа инвесторҙарға оҡшаған саҡта һеҙҙең тағы ла нығыраҡ оҡшай башлауығыҙҙың бер сәбәбе — һеҙҙең ысынында ла яҡшыраҡ инвестицияға әйләнеүегеҙҙә. Аҡса йыйыу уңышһыҙлыҡ хәүефен кәметә. Ысынлап та, инвесторҙар быны өнәмәһә лә, һуңғыраҡ килгән инвесторҙар өсөн баһалау хаҡығыҙҙы арттырырға тулы хоҡуғығыҙ бар. Һеҙҙең аҡсағыҙ булмаған саҡта инвестиция һалған кешеләр ҙурыраҡ хәүеф менән осрашты, һәм улар ҙурыраҡ килемгә хоҡуҡлы. Бынан тыш, аҡса йыйған компания һүҙмә-һүҙ ҡиммәтерәккә әйләнә. Тәүге миллион долларҙы йыйғандан һуң, компания кәм тигәндә бер миллион долларға ҡиммәтерәк була, сөнки ул шул уҡ компания булып ҡала, ләкин өҫтәүенә уның банк иҫәбендә миллион доллары бар. [1]
Шулай ҙа һаҡ булығыҙ, сөнки һуңғыраҡ килгән инвесторҙар хаҡтың күтәрелеүен шул тиклем үҙ итмәй, хатта ошо асыҡ дәлилдәргә лә ҡаршы тора. Хаҡты юғалтырға йәл булмаған инвестор алдында ғына күтәрегеҙ, сөнки ҡайһы берәүҙәр асыуланып баш тартасаҡ. [2]
Фандрайзингта ниндәйҙер уңышҡа өлгәшкәс, инвесторҙарға нығыраҡ оҡшай башлауығыҙҙың икенсе сәбәбе — был һеҙгә ҙурыраҡ үҙегеҙгә ышаныс бирә, ә инвесторҙарҙың һеҙҙең туралағы фекере уларҙың компания тураһындағы фекеренең нигеҙе булып тора. Нигеҙләүселәр йыш ҡына инвесторҙарҙың аҡса йыйыуҙағы уңыштар тураһында ни тиклем тиҙ белеп ҡалыуына ғәжәпләнә. Бындай мәғлүмәттең инвесторҙар араһында таралыуының төрлө юлдары булһа ла, уның төп сығанағы, моғайын, нигеҙләүселәр үҙҙәрелер. Технологиялар буйынса бер ни аңламаһалар ҙа, күпселек инвесторҙар кешеләрҙе бик яҡшы таный. Фандрайзинг яҡшы барғанда, инвесторҙар һеҙҙең үҫкән ышанысығыҙҙы шунда уҡ һиҙә. (Был — уртаса нигеҙләүсенең тыныс йөҙ һаҡлай (покер-фейс яһай) алмауы һеҙҙең файҙаға эшләгән һирәк осраҡтарҙың береһе.)
Ләкин, асығын әйткәндә, аҡса йыя башлағас, инвесторҙарға нығыраҡ оҡшауығыҙҙың иң мөһим сәбәбе — уларҙың стартаптарға дөрөҫ баһа бирә белмәүендә. Стартаптарға баһа биреү хатта иң яҡшы инвесторҙар өсөн дә ауыр. Ә урта ҡулдары тәңкә ырғытып ҡараһа ла шул уҡ булыр ине. Шуға күрә уртаса инвесторҙар башҡа бик күп кешеләрҙең һеҙгә аҡса һалырға теләгәнен күргәс, бының берәй сәбәбе барҙыр тип фараз итә. Был үҙәндә "ҡыҙыу алыш-биреш" (hot deal) булараҡ билдәле феноменға килтерә, унда инвесторҙарҙың ҡыҙыҡһыныуы һеҙ эшкәртә алғандан күберәк булып сыға.
Иң яҡшы инвесторҙарға башҡа инвесторҙарҙың фекере әллә ни йоғонто яһамай. Үҙ фекереңде башҡаларҙыҡы менән уртаҡлаштырыу уны бары тик бутар ине. Әммә практик йәһәттән уларға ситләтеп йоғонто яһала, сөнки башҡа инвесторҙарҙың ҡыҙыҡһыныуы ҡәтғи мөҙҙәт (дедлайн) ҡуя. Был — тәҡдимдәрҙең яңы тәҡдимдәр тыуҙырыуының дүртенсе юлы. Әгәр һеҙ бер фирма менән килешеү тәҡдименә яҡынлаша башлаһағыҙ, был ҡайһы саҡта башҡа фирмаларҙы, хатта иң яҡшыларын да, килешеүҙе ысҡындырмаҫ өсөн тиҙерәк ҡарар ҡабул итергә этәрәсәк.
Әгәр һеҙ һөйләшеүҙәр алып барыу буйынса тылсымсы булмаһағыҙ (әгәр шикләнәһегеҙ икән, тимәк, улай түгелһегеҙ), яҡшы инвесторҙы ҡарар ҡабул итеүгә этәреү өсөн быны арттырып күрһәтеүҙән бик һаҡ булығыҙ. Нигеҙләүселәр бындай алымды һәр ваҡыт ҡулланырға тырыша, һәм инвесторҙар быға бик һиҙгер. Хатта саманан тыш һиҙгер. Ләкин һеҙ дөрөҫөн һөйләгәндә бер ниндәй ҙә хәүеф юҡ. Әгәр һеҙ В инвесторы менән килешеүгә яҡынлашһағыҙ, әммә аҡсаны А инвесторынан алыуҙы өҫтөн күрһәгеҙ, был хаҡта А инвесторына әйтә алаһығыҙ. Бында бер ниндәй ҙә манипуляция юҡ. Һеҙ ысынлап та тығырыҡта тораһығыҙ, сөнки һеҙ ысынында уҡ А-нан аҡса алырға теләр инегеҙ, ләкин А-ның нимә хәл итәсәге билдәһеҙ булғанда, В-ның тәҡдименән ҡурҡыуһыҙ баш тарта алмайһығыҙ.
Шулай ҙа А-ға В-ның кем булыуын әйтмәгеҙ. Венчур капиталистары (ВК) ҡайһы саҡта тағы ниндәй ВК менән һөйләшеүҙәр алып барыуығыҙҙы һораясаҡ, әммә һеҙ бер ҡасан да әйтергә тейеш түгелһегеҙ. Ҡайһы саҡта фәрештәләргә башҡа фәрештәләр тураһында әйтергә ярай, сөнки бизнес-фәрештәләр бер-береһе менән күберәк хеҙмәттәшлек итә. Әгәр венчур фондтары һораһа, уларҙың үҙҙәре менән һөйләшеү тураһында ла башҡа фирмаларға һөйләүегеҙҙе теләмәҫтәрен төшөндөрөгөҙ, һәм һеҙ һөйләшкән һәр фирма алдында шундай уҡ мәжбүриәт тойоуығыҙҙы белдерегеҙ. Әгәр баҫым яһай башлаһалар, фандрайзингта тәжрибәгеҙ булмауын күрһәтегеҙ — был һәр ваҡыт отошло кәрт — һәм үҙегеҙгә саманан тыш һаҡ булырға кәрәклеген тойғанығыҙҙы әйтегеҙ. [3]
Ажиотажлы ҡыҙыҡһыныуҙы бик аҙ ғына стартап кисерһә лә, барыһы тиерлек, исмаһам башта, был күренештең икенсе яғына юлығасаҡ, унда өйөр ситтән генә бергә өйөлөшөп тора. Инвесторҙарҙың башҡа инвесторҙарҙың фекеренә шул тиклем бәйле булыуы һеҙҙең һәр ваҡыт ниндәйҙер соҡорҙан башлауығыҙҙы аңлата. Шуға күрә тәүге ризалыҡты алыу ни тиклем ауыр булһа ла, күңелһеҙләнмәгеҙ, сөнки был ауырлыҡтың ҙур өлөшө ошо тышҡы көстән килә. Икенсеһен табыу еңелерәк буласаҡ.
Иҫкәрмәләр
[1] Бухгалтер, әгәр аҡса конвертацияланыусы бурыс формаһында алынһа, бер миллион доллар йыйған компания байымай тип әйтергә мөмкин, ләкин ғәмәлдә конвертацияланыусы бурыс аша йыйылған аҡса өлөшләтә раундта йыйылған аҡсанан әллә ни айырылмай.
[2] Нигеҙләүселәр быға йыш ҡына аптырай, ләкин инвесторҙар бик хисле була ала. Дөрөҫөрәге, үпкәсел; был мин күҙәткән төп хис-тойғо; ләкин ул шул тиклем таралған, хатта ҡайһы саҡта инвесторҙарҙың үҙ мәнфәғәттәренә ҡаршы эш итеүенә килтерә. Мин бер инвесторҙы беләм, ул стартапҡа 15 миллион долларлыҡ баһалау сиге (cap) менән инвестиция һалды. Элек уның 5 миллион долларлыҡ сик менән инвестиция һалыу мөмкинлеге бар ине, ләкин ул баш тартты, сөнки алдараҡ инвестиция һалған дуҫы 3 миллион долларлыҡ сик менән һала алғайны.
[3] Әгәр инвестор башҡа инвесторҙар менән һөйләшеүҙәрегеҙ тураһында һөйләүҙе ныҡышып талап итһә, һеҙ бындай кешене инвестор сифатында күрергә теләр инегеҙме?
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Пол Бакхайтҡа, Джессика Ливингстонға, Джефф Ралстонға һәм Гарри Танға рәхмәт.