Улар тураһында яҙыу бик күңелле буласаҡ тип, мин һаҡлап тотҡан бер нисә тема бар. Был шуларҙың береһе: минең ҡаһармандар исемлеге.
Мин был иң һоҡланырлыҡ n кешенең исемлеге тип раҫламайым. Бындай исемлекте, хатта теләһә лә, кем төҙөй алыр ине икән?
Мәҫәлән, был исемлектә Эйнштейн юҡ, гәрсә ул һоҡланырлыҡ кешеләрҙең теләһә ниндәй ҡыҫҡа исемлегендә булырға лайыҡ булһа ла. Бер ваҡыт мин физик танышымдан Эйнштейн үҙенең даны раҫлағанса ысынлап та шул тиклем аҡыллы булғанмы тип һорағайным, һәм ул, эйе, шулай, тип яуап бирҙе. Улайһа, ни өсөн ул был исемлектә юҡ? Сөнки миңә һорарға тура килде. Был — уларҙың хеҙмәтен аңлаһам, миңә йоғонто яһар ине тигән кешеләр түгел, ә ысынында миңә йоғонто яһаған кешеләр исемлеге.
Минең һынауым шундай ине: берәй кемде күҙ алдына килтереп, «был кеше минең ҡаһарманыммы?» тип һорау. Был һорау йыш ҡына көтөлмәгән яуаптар бирҙе. Мәҫәлән, эссене уйлап сығарыусы тип һаналған Монтень өсөн яуап «юҡ» булды. Ни өсөн? Берәйһен ҡаһарман тип атау нимәне аңлата тип уйланғас, был шуны белдерә ине: мин берәй хәлдә нимә эшләргә кәрәклеген, ул ошо уҡ хәлдә нимә эшләр ине тип һорап хәл итер инем. Был — ябай һоҡланыуға ҡарағанда ҡәтғиерәк талап.
Исемлекте төҙөгәс, мин ниндәй ҙә булһа бер оҡшашлыҡ бармы-юҡмы икәнен ҡараным, һәм ул бар ине, бик асыҡ бер оҡшашлыҡ. Исемлектәге һәр кемдең ике сифаты бар ине: улар үҙ эштәре хаҡында саманан тыш ныҡ ҡайғырта ине һәм улар абсолют намыҫлы ине. Намыҫлы тигәндә, мин ышаныслы булыуҙы түгел, ә уларҙың бер ҡасан да башҡаларға ярарға тырышмауын күҙ уңында тотам: улар тамашасы теләгән өсөн генә бер ҡасан да бер нимә лә әйтмәй һәм эшләмәй. Шуның өсөн уларҙың барыһы ла төптән ҡарағанда фетнәсел, тынысһыҙ кешеләр, гәрсә быны төрлө кимәлдә йәшерһәләр ҙә.
Джек Ламберт
Мин 1970-се йылдарҙа Питтсбургта үҫтем. Әгәр унда булмаһағыҙ, ул ҡаланың Steelers командаһына ҡарата ниндәй хистәр кисергәнен күҙ алдына килтереүе ауыр. Урындағы барлыҡ яңылыҡтар насар ине. Ҡорос сәнәғәте һүнә бара ине. Ләкин Steelers футболда иң яҡшы команда ине — өҫтәүенә, ҡаланың холҡон сағылдырған кеүек бер рәүештә. Улар бер ниндәй ҙә артыҡ ҡупшылыҡ эшләмәне. Улар бары тик үҙ эшен теүәл үтәне.
Башҡа уйынсылар билдәлерәк ине: Терри Брэдшоу, Франко Харрис, Линн Суонн. Ләкин улар һөжүмдә уйнаны, ә һөжүмгә һәр ваҡыт күберәк иғтибар бүленә. Ун ике йәшлек футбол белгесе булараҡ, миңә уларҙың араһында иң яҡшыһы Джек Ламберт кеүек тойолдо. Һәм уны шул тиклем яҡшы иткән нәмә — уның һис ҡаҡшамаҫ, аяуһыҙ булыуы ине. Ул яҡшы уйнау тураһында ғына ҡайғыртманы; ул саманан тыш ныҡ янып уйнаны. Ҡаршы яҡ командаһынан кемдер уйын һыҙығының уның яғында тупҡа эйә булһа, ул быны үҙенә ҡарата шәхси мыҫҡыллау тип ҡабул итә кеүек ине.
1970-се йылдарҙа Питтсбург янындағы биҫтәләр бик күңелһеҙ урын ине. Мәктәп эс бошорғос булды. Тирә-яҡтағы барлыҡ өлкәндәр ҙә ҙур компанияларҙағы эштәренән ялҡҡайны. Киң мәғлүмәт саралары аша беҙгә килеп ирешкән бар нәмә (а) бер төрлө ҡыҙыҡһыҙ һәм (б) башҡа берәй ерҙә етештерелгән ине. Джек Ламберт иҫкәрмә ине. Ул мин күргән бер нәмәгә лә оҡшамағайны.
Кеннет Кларк
Кеннет Кларк — теләһә ниндәй тема буйынса мин белгән иң яҡшы документаль проза (nonfiction) яҙыусыһы. Сәнғәт тарихы тураһында яҙған күпселек кеше сәнғәтте ысынында яратмай; быны меңәрләгән ваҡ билдәләрҙән күрергә була. Әммә Кларк ярата ине, һәм интеллектуаль яҡтан ғына түгел, ә тәмле киске ашты түҙемһеҙлек менән көткән кеүек ярата ине.
Ләкин уны ысынында айырып торған нәмә — уның идеяларының сифаты. Уның стиле алдағыс рәүештә еңелсә, әммә уның китаптарында тотош сәнғәт монографиялары китапханаһына ҡарағанда мәғлүмәт күберәк. The Nude китабын уҡыу Ferrari автомобилендә елдереүгә оҡшаған. Ҡулайлашып ҡына ултырғанда, тиҙләнештән һеҙ урындыҡҡа һығылып төшәһегеҙ. Үҙегеҙгә килеп өлгөрмәҫтән, машина беренсе боролошҡа өҙөлөп килеп ингәндә, һеҙ ситкә ташланаһығыҙ. Уның мейеһе идеяларҙы шундай тиҙ сығарып тора, уларҙы эләктереп өлгөрөүе лә ауыр. Ахырҙа, бүлек бөткәс, күҙҙәрегеҙ түңәрәкләнеп һәм йөҙөгөҙҙә ҙур йылмайыу менән туҡтап ҡалаһығыҙ.
Кеннет Кларк үҙ заманында Civilisation документаль сериалы арҡаһында йондоҙ ине. Һәм әгәр һеҙ сәнғәт тарихы тураһында бары тик бер генә китап уҡыйһығыҙ икән, мин тап ошо Civilisation китабын тәҡдим итер инем. Ул студенттарҙы сәнғәт тарихының башланғыс курсы өсөн һатып алырға мәжбүр иткән шыр күңелһеҙ Sears каталогтарына оҡшаған дәреслектәрҙән күпкә яҡшыраҡ.
Ларри Михалко
Күп кешеләрҙең бала сағында ниндәйҙер ваҡытта шәп уҡытыусыһы була. Ларри Михалко минеке ине. Үткәндәргә ҡараһам, өсөнсө һәм дүртенсе кластар араһында һыҙыҡ тартылған кеүек. Мистер Михалконан һуң барыһы ла икенсе төрлө булды.
Ни өсөн? Беренсенән, ул интеллектуаль яҡтан ҡыҙыҡһыныусан ине. Минең аҡыллы башҡа бер нисә уҡытыусым булды, ләкин мин уларҙы интеллектуаль ҡыҙыҡһыныусан тип тасуирламаҫ инем. Үткәндәргә баһа биргәндә, ул башланғыс мәктәп уҡытыусыһы булырға тейеш түгел ине кеүек, һәм, минеңсә, ул быны белә ине. Был уның өсөн ауыр булғандыр, ләкин беҙҙең, уның уҡыусылары өсөн бик шәп булды. Уның дәресе өҙлөкһөҙ мажара ине. Мин көн һайын мәктәпкә барырға ярата торғайным.
Уны башҡаларҙан айырып торған икенсе нәмә — ул беҙҙе ярата ине. Балалар быны бик яҡшы һиҙә. Башҡа уҡытыусылар иң яҡшы осраҡта изге күңелле битарафлыҡ күрһәтә ине. Ә мистер Михалко ысынында беҙҙең дуҫыбыҙ булырға теләй кеүек ине. Дүртенсе кластың һуңғы көнөндә ул ауыр мәктәп патефонын сығарып, беҙгә Джеймс Тейлорҙың «You've Got a Friend» йырын ҡуйҙы. «Тик исемемде генә әйт, һәм ҡайҙа ғына булһам да йүгереп килермен, беләһең». Ул 59 йәшендә үпкә рагынан вафат булды. Уны ерләгәндә илаған кеүек мин бер ҡасан да иламаным.
Леонардо
Бер нәмәләр эшләү тураһында бала сағымда аңламаған, әммә һуңыраҡ төшөнгән нәмәләрҙең береһе шул: иң яҡшы әйберҙәрҙең күбеһе тамашасы өсөн түгел, ә үҙең өсөн яһала. Һеҙ музейҙарҙа һүрәттәрҙе һәм картиналарҙы күрәһегеҙ ҙә, улар һеҙ ҡараһын өсөн эшләнгән тип уйлайһығыҙ. Ысынында иһә иң яҡшыларының күбеһе башҡаларға ярарға тырышыу өсөн түгел, ә донъяны танып белеү ысулы булараҡ ижад ителгән. Был тикшеренеүҙәрҙең иң яҡшылары ҡайһы саҡта махсус яратыр өсөн эшләнгән әйберҙәргә ҡарағанда нығыраҡ һоҡландыра.
Леонардо бик күп нәмәләр эшләгән. Уның иң һоҡланырлыҡ сифаттарының береһе — һоҡланырлыҡ шул тиклем күп төрлө эштәр башҡарыуында. Хәҙерге ваҡытта кешеләр уны һүрәттәре һәм осоу аппараттары кеүек сағыуыраҡ уйлап табыуҙары аша белә. Был уны ситтән генә ракеталарҙың рәссам ҡарашын һыҙмалап ултырған ниндәйҙер хыялсы итеп күрһәтә. Ысынында ул күпкә практик техник асыштар яһаған. Ул нисек яҡшы рәссам булһа, шундай уҡ яҡшы инженер ҙа ине.
Минең өсөн уның иң тәьҫирле хеҙмәттәре — уның һыҙмалары. Улар матур бер нәмә сығарыуға ҡарағанда, донъяны өйрәнеү сараһы булараҡ эшләнгәне асыҡ күренеп тора. Шулай ҙа улар ҡасан да булһа ижад ителгән теләһә ниндәй сәнғәт әҫәре менән бер рәттән тора ала. Бер кем дә, уға тиклем дә, унан һуң да, бер кем дә ҡарамаған саҡта был тиклем оҫта булманы.
Роберт Моррис
Роберт Морристың бик ғәҙәти булмаған сифаты бар: ул бер ҡасан да яңылышмай. Был бөтә нәмәне белеүҙе талап итә кеүек күренергә мөмкин, ләкин ысынында был ғәжәп еңел. Үҙең тулыһынса ышанмаған бер нәмәне лә әйтмә. Әгәр һин бөтә нәмәне белмәйһең икән, һөҙөмтәлә күп һөйләмәйһең, шул ғына.
Дөрөҫөрәге, төп сер — әйткән һүҙҙәреңде нисек аныҡлауыңа ентекле иғтибар итеүҙә. Был алымды ҡулланып, Роберт, мин белгәндән бирле, бер генә тапҡыр яңылышты, һәм был ул студент булғанда ине. Mac сыҡҡас, ул бәләкәй өҫтәл компьютерҙары ысын хакерлыҡ өсөн бер ҡасан да яраҡлы булмаясаҡ, тигәйне.
Ләкин уның осрағында быны алым тип атау дөрөҫ булмаҫ ине. Әгәр был аңлы алым булһа, ул тулҡынланыу мәлендә яңылышыр ине. Робертта был сифат тәбиғәтенә үк һалынған. Ул ғәҙәттән тыш юғары сафлыҡҡа эйә. Ул дөйөм алғанда ғына хаҡлы түгел, ә үҙенең ни кимәлдә хаҡлы булыуы тураһында ла дөрөҫ фекер йөрөтә.
Бер ҡасан да яңылышмау шундай шәп нәмә булғас, һәр кем шулай эшләр ине тип уйларһың. Берәй идеяның үҙенә нисек иғтибар итһәң, ундағы хатаға ла шундай уҡ иғтибар бүлеү артыҡ ҙур эш кеүек күренмәй. Шулай ҙа быны ғәмәлдә бер кем дә эшләмәй. Мин бының ни тиклем ауыр икәнен беләм, сөнки Роберт менән танышҡандан бирле мин программа тәьминәтендә (software) ул аппарат кимәлендә (hardware) эшләгән кеүек эшләргә тырышып ҡарайым.
П. Г. Вудхаус
Ниһайәт, кешеләр Вудхаустың бөйөк яҙыусы булғанын таный башлай. Әгәр үҙ заманыңда бөйөк романист тип һаналырға теләһәң, һин интеллектуаль яңғырарға тейешһең. Әгәр яҙғаның популяр, йә күңел асыусы, йә көлкөлө булһа, һин үҙенән-үҙе шик аҫтына алынаһың. Был Вудхаусты икеләтә тәьҫирле итә, сөнки ул үҙе теләгәнсә яҙыу өсөн үҙ ғүмерендә түбәнһетелеүгә дусар булырға ризалашырға тейеш ине.
Ивлин Во уны бөйөк яҙыусы тип атаны, ләкин ул ваҡытта күпселек кеше өсөн был йомарт йәки аңлы рәүештә кирегә ҡайтарылған бер ҡылыҡ булып күренер ине. Ул осорҙа яңы ғына колледжды тамамлаған студенттың теләһә ниндәй осраҡлы автобиографик романы әҙәби ойошмалар яғынан ихтирамлыраҡ мөнәсәбәткә өмөт итә ала ине.
Вудхаус ябай атомдарҙан башлағандыр, бәлки, ләкин ул уларҙы молекулаларға берләштергән ысул саф камил ине. Айырыуса уның ритмы. Был хаҡта яҙыу мине тартындыра хатта. Мин стиль йәһәтенән уға яҡынлаша алған ике генә яҙыусыны иҫләй алам: Ивлин Во һәм Нэнси Митфорд. Был өсәү инглиз телен үҙ милке кеүек ҡулланды.
Ләкин Вудхауста уларҙың береһендә лә булмаған бер нәмә бар. Ул иркен. Ивлин Во һәм Нэнси Митфорд башҡаларҙың улар тураһында нимә уйлауы хаҡында ҡайғыртты: береһе аристократ булып күренергә теләне; икенсеһе үҙенең етерлек дәрәжәлә аҡыллы түгеллегенән ҡурҡты. Ә Вудхаусҡа кемдең нимә уйлауы бөтөнләй мөһим түгел ине. Ул теүәл үҙе теләгәнде яҙҙы.
Александр Колдер
Колдер был исемлектә, сөнки ул мине бәхетле итә. Уның хеҙмәттәре Леонардоныҡы менән ярыша аламы? Бәлки, юҡтыр. 20-се быуаттан ярыша алырлыҡ бер ни ҙә булмауы ихтимал. Ләкин модернизмда нимә яҡшы булған булһа, уларҙың барыһы ла Колдерҙа бар ине, һәм бер ниндәй ауырлыҡһыҙ кеүек итеп бирелгән ине.
Модернизмдың яҡшы яғы уның яңылығында ине. Ун туғыҙынсы быуатта сәнғәт быуылған, тынсыу булып китте. Ул ваҡытта популяр булған картиналар күбеһенсә һарай-өйҙәрҙең (McMansions) сәнғәттәге тиңдәше ине — ҙур, тәкәббер һәм ялған. Модернизм барыһын да яңынан башлауҙы, әйберҙәрҙе балалар эшләгән кеүек эскерһеҙ ынтылыш менән яһауҙы аңлата ине. Бынан иң күп файҙа күргән рәссамдар — Клее һәм Колдер кеүек балаларса үҙ-үҙенә ышанысты һаҡлап ҡалғандар булды.
Клее бик тәьҫирле ине, сөнки ул шул тиклем күп төрлө стилдәрҙә эшләй ала ине. Ләкин икеһе араһынан мин Колдерҙы нығыраҡ яратам, сөнки уның эштәре бәхетлерәк күренә ине. Төптән ҡарағанда, сәнғәттең асылы — тамашасыны ылыҡтырыу. Нимә ылыҡтырасағын алдан белеүе ауыр; йыш ҡына башта ҡыҙыҡлы күренгән нәмә бер айҙан ялҡыта. Колдерҙың скульптуралары бер ҡасан да ялҡытмай. Улар бер ҡасан да ултырмай торған батарея кеүек, тыныс ҡына оптимизм бөркөп ултыра. Китаптарҙан һәм фотоларҙан аңлауымса, Колдер эштәренең бәхете — уның эстән балҡып торған үҙ бәхете ул.
Джейн Остин
Барыһы ла Джейн Остинға һоҡлана. Минең исемемде лә был исемлеккә ҡушығыҙ. Миңә ул бар замандарҙың иң яҡшы роман яҙыусыһы булып күренә.
Мин нәмәләрҙең нисек эшләгәне менән ҡыҙыҡһынам. Күпселек романдарҙы уҡығанда, мин хикәйәгә ҡарағанда авторҙың һайлауына күберәк иғтибар итәм. Ләкин уның романдарында мин механизмдың нисек эшләүен күрә алмайым. Уның быны нисек эшләгәнен бик белгем килһә лә, мин төшөнә алмайым, сөнки ул шул тиклем оҫта, хатта уның тарихтары уйлап сығарылған кеүек түгел. Мин ысынында булып үткән бер ваҡиғаның тасуирламаһын уҡыйым кеүек тойола.
Йәшерәк сағымда мин бик күп романдар уҡый торғайным. Хәҙер мин уларҙың күбеһен уҡый алмайым, сөнки уларҙа мәғлүмәт етәрлек түгел. Романдар тарих һәм биография менән сағыштырғанда бик фәҡир булып күренә. Ләкин Остинды уҡыу документаль әҙәбиәтте уҡыуға оҡшаған. Ул шул тиклем оҫта яҙа, һин уның үҙен һиҙмәй ҙә ҡалаһың.
Джон Маккарти
Джон Маккарти Lisp телен, яһалма интеллект өлкәһен (йәки, исмаһам, ошо терминды) уйлап тапты һәм иң алдынғы ике компьютер фәндәре кафедраһының, MIT менән Stanford-тың, иртә ағзаһы булды. Уның бөйөктәрҙең береһе булыуы менән бер кем дә бәхәсләшмәҫ, ләкин минең өсөн ул тап Lisp арҡаһында үҙенсәлекле ҡаһарман булып тора.
Ул осорҙа бының ниндәй концептуаль һикереш булғанын хәҙер беҙгә аңлауы ауыр. Ғәжәп, уның ҡаҙанышын баһалауҙың ҡатмарлы булыуының бер сәбәбе — уның шул тиклем уңышлы булыуында. Һуңғы 20 йылда уйлап табылып эшләнгән һәр бер тиерлек программалау теле Lisp идеяларын үҙ эсенә ала, һәм йыл һайын уртаса тел Lisp-ҡа нығыраҡ оҡшай бара.
1958 йылда был идеялар бер ҙә асыҡ түгел ине. 1958 йылда программалау тураһында фекер йөрөтөүҙең ике ысулы булған кеүек: Ҡайһы бер кешеләр уны математика тип күрҙе һәм Тьюринг машиналары тураһында теоремалар иҫбатланы. Башҡалар уны эш башҡарыу ысулы тип ҡараны һәм шул осорҙоң технологиялары йоғонтоһонда саманан тыш ҡалған телдәр проектланы. Маккарти бер үҙе был айырманы бөттө. Ул математика булған тел проектланы. Ләкин «проектланы» тигән һүҙ бында ярап етмәй; «асты» тигәне нығыраҡ тура килә.
Спитфайр
Был исемлекте төҙөгәндә мин үҙемдең Дуглас Бадер, Р. Дж. Митчелл һәм Джеффри Куилл кеүек кешеләр тураһында уйлағанымды тойҙом, һәм шуға төшөндөм: уларҙың барыһы ла тормоштарында күп нәмә эшләһәләр ҙә, уларҙы бөтәһенән дә бигерәк берләштергән бер яҡ бар ине: Спитфайр үҙе.
Был ҡаһармандар исемлеге булырға тейеш ине. Нисек машина унда була ала? Сөнки ул машина ябай ғына бер машина түгел ине. Ул ҡаһармандар линзаһы ине. Уға иҫ киткес фиҙакәрлек һалынды, һәм унан иҫ киткес батырлыҡ сыҡты.
Икенсе донъя һуғышын яҡшылыҡ менән яуызлыҡ араһындағы алыш тип атау ябай өйрәнелгән фраза, әммә истребителдәр дизайны араһында ул ысынында шулай ине. Spitfire-ҙың төп дошманы ME 109 ҡанһыҙ практик самолет булды. Ул үлтереү машинаһы ине. Ә Spitfire кәүҙәләнгән оптимизм булды. Һәм был уның күркәм һыҙаттарында ғына түгел: ул етештереү мөмкинлегенең иң сигендә ине. Әммә юғары маҡсаттар юлын һайлау үҙен аҡланы. Һауала матурлыҡ саҡ ҡына өҫтөнлөккә эйә булды.
Стив Джобс
Кеннеди үлтерелгәндә йәшәгән кешеләр, ғәҙәттә, был хаҡта ишеткәндә ҡайҙа булғандарын теүәл хәтерләй. Дуҫым минең Стив Джобстың яман шеш менән ауырығанын ишеткәнем бармы тип һорағанда, үҙемдең ҡайҙа булғанымды мин теүәл хәтерләйем. Табан аҫтындағы иҙән ишелеп төшкән кеүек булды. Бер нисә секундтан һуң ул миңә был һирәк осрай торған, операция яһап була торған төрө, һәм уның менән барыһы ла яҡшы буласаҡ, тип әйтте. Ләкин шул секундтар бик оҙон булып күренде.
Мин был исемлеккә Джобсты индерергәме-юҡмы икәненә ышанмай инем. Apple-дағы күп кенә кеше унан ҡурҡа кеүек, был иһә насар билдә. Ләкин ул һоҡланыу уята.
Стив Джобстың кем икәненә билдәләмә юҡ, сөнки элек уға оҡшаш бер кем дә булмаған. Ул Apple продукттарын үҙе проектламай. Тарихи яҡтан уның эшләгәненә иң яҡын оҡшашлыҡ — Ренессанстың бөйөк сәнғәт меценаттары. Компанияның генераль директоры (CEO) булараҡ, был уны берҙән-бер итә.
Күпселек генераль директорҙар зәуыҡ мәсьәләһен буйһоноусыларына тапшыра. Дизайн парадоксы уларҙың асылда осраҡлы рәүештә һайлауын аңлата. Ләкин Стив Джобстың үҙенең ысын зәуығы бар — хатта шул тиклем яҡшы зәуыҡ, ул донъяға зәуыҡтың улар уйлағандан күпкә мөһимерәк икәнен күрһәтте.
Исаак Ньютон
Минең ҡаһармандар пантеонында Ньютондың сәйер роле бар: ул мин үҙемде шелтәләй торған шәхес. Ул ғүмеренең бер өлөшөндә булһа ла, бөйөк нәмәләр өҫтөндә эшләне. Ваҡ-төйәк эштәр менән мауығып китеүе бик еңел. Һин яуап биргән һорауҙар күңелгә ятышлы таныш. Һин тиҙ арала бүләктәр алаһың — ысынында, үткенсе әһәмиәттәге эштәр менән шөғөлләнһәң, үҙ заманыңда ҙурыраҡ бүләктәргә өлгәшәһең. Ләкин мин был юлдың лайыҡлы рәүештә онотолоуға алып барғанын күңелһеҙләнеп аңлайым.
Ысынында ҙур эштәр башҡарыу өсөн кешеләр хатта һорау икәнен дә аңламаған һорауҙарҙы эҙләп табырға кәрәк. Үҙ заманы өсөн быны Ньютон кеүек яҡшы эшләгән башҡа кешеләр ҙә булғандыр, бәлки, ләкин Ньютон — минең өсөн ошондай фекерләүҙең өлгөһө. Мин уның ниҙәр тойғанын саҡ ҡына аңлай башлайым.
Һиңә бер генә ғүмер бирелә. Ниңә ҙур берәй нәмә эшләмәҫкә? «Парадигманың үҙгәреүе» тигән фраза хәҙер саманан тыш күп ҡулланыла, ләкин Кун дөрөҫ нәмәне тойған. Һәм беҙҙән һуңыраҡ ялҡаулыҡ менән ахмаҡлыҡтың ғәжәп нәҙек диуары булып күренәсәк сик аша яңы асыштар көтөп ятҡанын беләһең. Әгәр беҙ Ньютон кеүек эшләһәк.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквеллға, Джессика Ливингстонға һәм Джеки Макдоноуға рәхмәтемде белдерәм.