Тырышып эшләү тураһында өйрәнә торған әллә ни күп нәмә юҡ һымаҡ тойолалыр. Мәктәптә уҡыған һәр кем, үҙе эшләргә теләмәһә лә, бының нимә аңлатҡанын белә. Хәйран ҡалырлыҡ дәрәжәлә ныҡ эшләгән 12 йәшлек балалар ҙа бар. Шулай ҙа, хәҙер тырышып эшләү тураһында мәктәптә уҡыған саҡтағынан күберәк беләмме тип үҙемдән һораһам, яуап һис шикһеҙ «эйе» булыр.
Бер нәмәне яҡшы беләм: ҙур уңыштарға өлгәшергә теләһәң, бик ныҡ эшләргә тура киләсәк. Бала саҡта мин быға шикләнеп ҡарай инем. Мәктәп эштәренең ауырлығы төрлөсә булды; яҡшы уҡыу өсөн һәр ваҡыт саманан тыш ныҡ эшләргә кәрәкмәй ине. Ә танылған ололар эшләгән ҡайһы бер эштәрҙе улар бөтөнләй көс һалмай башҡара һымаҡ күренде. Аҡыллылыҡ ярҙамында ғына ауыр хеҙмәттән ҡотолоуҙың берәй сере булманымы икән? Хәҙер был һорауға яуапты беләм. Юҡ, ундай юл юҡ.
Ҡайһы бер дәрестәрҙең еңел күренеү сәбәбе — мәктәбемдә талаптарҙың түбән булыуында ине. Ә танылған ололарҙың эштәрҙе тырышлыҡһыҙ башҡарыуы — йылдар буйы күнегеүҙәр һөҙөмтәһе; улар эште тыштан еңел итеп күрһәтә алғандар.
Әлбиттә, ул танылған ололарҙың күбеһенең тыумыштан килгән һәләттәре лә ҙур булған. Бөйөк эштәрҙә өс ҡушылма бар: тыумыштан килгән һәләт, практик тәжрибә һәм тырышлыҡ. Икәүһе менән генә лә һәйбәт һөҙөмтәгә ирешергә мөмкин, ләкин иң яҡшы эш башҡарыу өсөн өсәүһе лә кәрәк: һеҙгә ҙур һәләт һәм күп практик тәжрибә һәм бик тырышып эшләү зарур. [1]
Мәҫәлән, Билл Гейтс үҙ заманында бизнестағы иң аҡыллы кешеләрҙең береһе булған, әммә ул шул уҡ ваҡытта иң ныҡ эшләгәндәрҙән ине. «Егерменсе йәштәремдә мин бер көн дә ял итмәнем, — тине ул. — Берҙе лә». Лионель Месси осрағында ла шулай уҡ булған. Уның тыумыштан килгән һәләте бик ҙур ине, ләкин балалар тренеры уның тураһында һөйләгәндә, һәләтен түгел, ә уның үҙен эшенә бағышлауын һәм еңергә ынтылышын иҫкә ала. Әгәр һайларға тура килһә, мин XX быуаттың иң яҡшы инглиз яҙыусыһы тип, моғайын, П. Г. Вудхаусты атар инем. Әлбиттә, бер кем дә эшен уның кеүек еңел итеп күрһәтмәгән. Ләкин бер кем дә унан нығыраҡ эшләмәгән. 74 йәшендә ул ошолай тип яҙған:
һәр яңы китабым менән, әйткәнемсә, әҙәбиәт баҡсаһында был юлы әсе лимон өҙөп алғандай хискә биреләм. Ысынында иһә, был яҡшы нәмәлер. Ул кешене уяу тота һәм һәр һөйләмде ун тапҡыр ҡайтанан яҙырға мәжбүр итә. Ә күп кенә осраҡта — егерме тапҡыр.
Был саманан тыш артыҡ тойола, тип уйларһығыҙ. Әммә Билл Гейтстың һүҙҙәре тағы ла ғәжәберәк яңғырай. Ун йыл эсендә бер ял көнө лә булмағанмы? Был икәү теләһә кемгә бирелмәгән кимәлдәге һәләткә эйә ине, әммә шул уҡ ваҡытта улар теләһә кем тырыша алмағандай ныҡ эшләне. Һеҙгә икеһе лә кәрәк.
Был бик аңлашылып тора һымаҡ, әммә ғәмәлдә быны төшөнөү беҙгә бер аҙ ауырға тура килә. Һәләт менән тырыш хеҙмәт араһында бер-береһен кире ҡағыу кеүек ниндәйҙер фекер бар. Был өлөшләтә популяр мәҙәниәттән килә — унда ул бик тәрән тамырланған, һәм өлөшләтә ғәҙәттән тыш күренештәрҙең бик һирәк булыуы менән бәйле. Әгәр бөйөк һәләт тә, ҙур дәрт тә һирәк осрай торған булһа, икеһенә лә эйә кешеләр тағы ла һирәгерәк, квадрат дәрәжәһендә һирәк. Һеҙ осратҡан кешеләрҙең күбеһендә береһе күп булһа, икенсеһе аҙыраҡ була. Әммә үҙегеҙ ғәҙәттән тыш кеше булырға теләһәгеҙ, һеҙгә икеһе лә кәрәк буласаҡ. Тыумыштан бирелгән һәләтегеҙҙең күләмен үҙгәртә алмағас, ғәмәлдә ҙур эш башҡарыу, мөмкин булған тиклем, ныҡ тырышып эшләүгә генә ҡайтып ҡала.
Әгәр маҡсаттарығыҙ мәктәптәге кеүек асыҡ билдәләнгән һәм ситтән ҡуйылған булһа, тырышып эшләүе еңел. Бының билдәле бер техникаһы бар: үҙ-үҙеңде алдамаҫҡа, эште кисектермәҫкә (был үҙеңде үҙең алдау формаһы), ситкә тайпылмаҫҡа һәм эштәр насар барғанда бирешмәҫкә өйрәнергә кәрәк. Ләкин дисциплинаның был кимәленә, үҙҙәре теләһә, хатта шаҡтай бәләкәй балалар ҙа өлгәшә ала.
Бала саҡтан бирле мин асыҡ билдәләнмәгән һәм ситтән ҡуйылмаған маҡсаттарға ҡарай нисек эшләргә кәрәклегенә өйрәндем. Ысынлап та ҙур эштәр башҡарырға теләһәгеҙ, һеҙгә, моғайын, икеһенә лә өйрәнергә тура килер.
Бының иң ябай кимәле — бер кем дә ҡушмаған килеш үҙеңде эшләргә тейешле итеп тойоу. Хәҙер, ныҡ эшләмәгәндә, минең күңелемдә тревога ҡыңғырауҙары сыңлай башлай. Тырышып эшләгәндә ҡайҙалыр алға барыуыма ышанып етмәҫкә мөмкинмен, әммә эшләмәгәндә бер ҡайҙа ла етмәйәсәгемде аныҡ беләм, һәм был бик ҡурҡыныс тойғо тыуҙыра. [2]
Мин быны ниндәйҙер бер мәлдә генә өйрәнеп ҡалманым. Күпселек бәләкәй балалар кеүек үк, яңы бер нәмә белгәндә йәки эшләгәндә, мин дә еңеү шатлығын тоя инем. Үҫә килә, был тойғо бер нәмәгә лә өлгәшмәгәндә барлыҡҡа килгән нәфрәткә әйләнде. Асыҡ иҫтә ҡалған аныҡ бер күрһәткесем бар: ул 13 йәшемдә телевизор ҡарауҙы ташлауым ине.
Мин аралашҡан бер нисә кеше лә яҡынса ошо йәштә эшкә етди ҡарай башлауҙарын иҫләй. Патрик Коллисондан буш йөрөү ҡасан ерәнгес тойола башлағанын һорағас, ул ошолай тине:
Минеңсә, 13 йәки 14 йәштәр тирәһендә. Ул ваҡыттан ҡунаҡ бүлмәһендә ултырып, тышҡа ҡарап, йәйге каникулды ниңә бушҡа үткәрәм тип уйланып ултырғанымды яҡшы иҫләйем.
Бәлки, үҫмер саҡта берәй нәмә үҙгәрәлер. Был бик мантиҡлы булыр ине.
Ғәжәп, әммә хеҙмәткә етди ҡарау өсөн иң ҙур ҡаршылыҡ, моғайын, мәктәп булғандыр; ул эште (улар эш тип атаған нәмәне) күңелһеҙ һәм мәғәнәһеҙ итеп күрһәтте. Мин ысын эште ихлас теләк менән башҡара алыр өсөн иң тәүҙә уның нимә икәнен аңларға тейеш инем. Быға шаҡтай ваҡыт китте, сөнки хатта колледжда ла бик күп эш мәғәнәһеҙ; бөтөнләй файҙаһыҙ тотош факультеттар бар. Ләкин ысын эштең формаһын аңлай башлағас, уны башҡарырға ынтылышым нәҡ шуның өсөн яратылғандай барып ялғанғанын тойҙом.
Минеңсә, күпселек кешеләр эште яратмаҫтан элек уның нимә икәненә төшөнөргә тейеш. Харди үҙенең «Математиктың аҡланыуы» китабында был хаҡта бик күркәм яҙған:
Бала сағымда математикаға ниндәйҙер ҡыҙыҡһыныу, дәрт тойғанымды иҫләмәйем, математик карьераһы тураһындағы төшөнсәләрем дә бөйөк булыуҙан алыҫ ине. Математиканы имтихандар һәм стипендиялар күҙлегенән генә күрҙем: мин башҡа малайҙарҙы еңергә теләнем, һәм быны барыһынан да ҡәтғиерәк эшләп булырлыҡ юл булып ошо тойолдо.
Ул колледжда уҡыған сағында Жордандың Cours d'analyse хеҙмәтен уҡығас ҡына математиканың ысынында нимә икәнен белде.
Мин ул иҫ киткес хеҙмәтте уҡығанда кисергән хайран ҡалыуымды мәңге онотмам — ул минең быуындың күп кенә математиктары өсөн беренсе илһам сығанағы булды, һәм уны уҡығас ҡына математиканың ысынында нимә аңлатҡанын беренсе тапҡыр төшөндөм.
Ысын эштең нимә икәнен аңлау өсөн иғтибарҙан төшөрөп ҡалдырырға өйрәнергә тейешле ялғанлыҡтың ике төрө бар. Береһе — Харди мәктәптә осратҡан төрө. Балаларға уҡытыу өсөн яраҡлаштырылғанда предметтар үҙгәртелә — йыш ҡына шул тиклем боҙола, хатта ысын белгестәр башҡарған эшкә бер ҙә оҡшамай башлай. [3] Ялғанлыҡтың икенсе төрө иһә эштең билдәле бер төрҙәренә хас була. Ҡайһы бер эш төрҙәре тәбиғәтенән үк буш, йәки иң яҡшы осраҡта бары тик эш менән булған булып ҡыланыу ғына.
Ысын эштә ниндәйҙер тотороҡлоҡ, төплөлөк бар. Уларҙың барыһы ла Ньютондың Principia хеҙмәтен яҙыу кеүек үк түгел, әммә барыһы ла кәрәкле булып тойола. Был бик аныҡ булмаған критерий, ләкин ул аңлы рәүештә шулай эшләнгән, сөнки ул бик күп төрлө эш төрҙәрен үҙ эсенә алырға тейеш. [4]
Ысын эштең формаһын белгәс, һеҙгә уға көнөнә нисә сәғәт бүлергә кәрәклеген өйрәнергә кәрәк. Был проблеманы уянған һәр сәғәттә эшләп кенә хәл итеп булмай, сөнки эштең күп төрҙәрендә билдәле бер сиктән һуң һөҙөмтәнең сифаты түбәнәйә башлай.
Был сик эштең төрөнә һәм кешегә ҡарап үҙгәрә. Мин төрлө эштәр башҡарҙым, һәм һәр береһе өсөн сиктәр төрлөсә булды. Ауыр яҙыу йәки программалау төрҙәре өсөн минең сик көнөнә биш сәғәт самаһы. Ә стартап менән идара иткән саҡта мин бөтә ваҡытта ла эшләй ала инем. Һәр хәлдә, шуны эшләгән өс йыл эсендә шулай булды; әгәр оҙағыраҡ дауам итһәм, моғайын, ваҡыты-ваҡыты менән ял алырға тура килер ине. [5]
Сикте табыуҙың берҙән-бер юлы — уны аша сығыу. Башҡарған эшегеҙҙең сифатына һиҙгерлек үҫтерегеҙ, һәм шул саҡта артыҡ ныҡ эшләгәнлектән уның кәмеүен күреп ҡалырһығыҙ. Бында ике йүнәлештә лә намыҫлы булыу мөһим: ялҡауланған сағығыҙҙы ла, саманан тыш ныҡ эшләгән мәлегеҙҙе лә күрә белергә кәрәк. Әгәр артыҡ ныҡ эшләүҙә һоҡланырлыҡ берәй нәмә бар тип уйлаһағыҙ, был фекерҙе башығыҙҙан сығарып ташлағыҙ. Һеҙ насарыраҡ һөҙөмтәгә өлгәшеп кенә ҡалмайһығыҙ, ә был һөҙөмтәне үҙегеҙҙең күрһәтмәлелегегеҙ арҡаһында алаһығыҙ — башҡалар алдында булмаһа ла, үҙ-үҙегеҙ алдында. [6]
Тырышып эшләүҙең сиген табыу — бер генә тапҡыр эшләй торған эш түгел, ул өҙлөкһөҙ, дауамлы процесс. Эштең ауырлығы ла, уны башҡарыу һәләтегеҙ ҙә сәғәттән сәғәткә үҙгәрергә мөмкин, шуға күрә күпме тырышлыҡ һалыуығыҙҙы ла, эште нисек башҡарыуығыҙҙы ла һәр ваҡыт баһалап торорға кәрәк.
Ныҡ тырышыу — үҙеңде өҙлөкһөҙ эшләргә мәжбүр итеү тигәнде аңлатмай. Бәлки, шулай эшләгән кешеләр барҙыр, әммә минең тәжрибәм киң таралғандыр тип уйлайым: мин бары тик яңы проект башлағанда йәки ниндәйҙер тотҡарлыҡҡа осрағанда ғына үҙемде мәжбүр итәм. Ҡурҡыныс төҫ алған кисектереүгә нәҡ ошо саҡта дусар булам. Ләкин бер тапҡыр эш башланып китһә, мин ғәҙәттә уны туҡтауһыҙ дауам итәм.
Мине нимә алға әйҙәүе эштең төрөнә бәйле. Viaweb өҫтөндә эшләгәндә, мине уңышһыҙлыҡҡа осрау ҡурҡыуы йөрөттө. Ул ваҡытта эште һис тә кисектермәнем, сөнки һәр саҡ эшләргә кәрәк булған берәй нәмә бар ине, һәм уны башҡарып, мине ҡыуған йыртҡыстан үҙемде тағы ла йырағыраҡ ҡуя алһам, ниңә көтөргә? [7] Ә хәҙер эссе яҙғанда мине ҡуҙғатҡан нәмә — уларҙағы етешһеҙлектәр. Эсселар араһында мин бер нисә көн буйы ҡайҙа ятырын билдәләп әйләнгән эт кеүек борсолоп йөрөйөм. Ләкин яҙа башлағас, үҙемде эшләргә мәжбүр итергә кәрәкмәй, сөнки берәй хата йәки ҡалдырып кителгән урын мине үҙенән-үҙе алға этәрә.
Мөһим темаларға иғтибар итеү өсөн билдәле бер кимәлдә көс һалам. Күп кенә мәсьәләләрҙең уртаһында ҡаты үҙәк була, уны ситтән еңелерәк яҡтары уратып ала. Тырышып эшләү — ҡулығыҙҙан килгәнсә үҙәккә ҡарай төбәлеүҙе аңлата. Ҡайһы бер көндәрҙә быға көсөгөҙ етмәҫ; ҡайһы бер көндәрҙә бары тик еңелерәк, ситтә ятҡан эштәрҙе генә эшләй алырһығыҙ. Ләкин эште тотҡарламайынса, һәр ваҡыт үҙәккә мөмкин тиклем яҡын булырға ынтылырға кәрәк.
Ғүмерең менән нимә эшләргә тигән ҙурыраҡ һорау ҙа шул ҡаты үҙәкле мәсьәләләрҙең береһе булып тора. Үҙәктә ғәҙәттә ҡатмарлы булған мөһим мәсьәләләр урынлашҡан, ә ситтәрҙә — әһәмиәте кәмерәк, еңелерәктәре. Шуға күрә билдәле бер мәсьәлә өҫтөндә эшләгәндәге көндәлек бәләкәй көйләүҙәр менән бер рәттән, ҡайһы эш төрөн башҡарыу тураһында ғүмерлек ҙур үҙгәрештәр индерергә лә тура киләсәк. Ҡағиҙәһе лә шул уҡ: тырышып эшләү үҙәккә — иң мөһим, иң оло маҡсатлы мәсьәләләргә ҡарай төбәлеү тигәнде аңлата.
Үҙәк тигәндә мин үҙәктең әлеге көндәге дөйөм фекерен генә түгел, ә ысын үҙәкте күҙ уңында тотам. Ҡайһы мәсьәләләрҙең иң мөһим булыуы тураһындағы дөйөм фекер, ғөмүмән алғанда ла, аныҡ өлкәләрҙә лә, йыш ҡына яңылыш була. Әгәр һеҙ уның менән риза булмаһағыҙ һәм һеҙ хаҡлы булып сыҡһағыҙ, был яңы бер нәмә эшләү өсөн ҡиммәтле мөмкинлек булыуы ихтимал.
Ғәҙәттә, оло маҡсатлы эш төрҙәре ҡатмарлыраҡ була, ләкин быны кире ҡағырға ярамаған кеүек, ауырлыҡты нимә эшләргә кәрәклеген билдәләүсе хатаһыҙ юл күрһәткес тип тә ҡарарға ярамай. Әгәр һеҙгә хас һәләттәр арҡаһында, йәки уға яңыса ҡараш тапҡанлыҡтан, йәки ябай ғына итеп әйткәндә был эш һеҙҙе нығыраҡ ҡыҙыҡһындырғанлыҡтан, башҡалар менән сағыштырғанда һеҙгә еңелерәк тойолған ниндәйҙер оло бер эш тапһағыҙ, мотлаҡ шуның өҫтөндә эшләгеҙ. Иң яҡшы эштәрҙең ҡайһы берҙәре ҡатмарлы нәмәне башҡарыуҙың еңел юлын тапҡан кешеләр тарафынан башҡарыла.
Ысын эштең формаһын белеү менән бер рәттән, үҙегеҙгә ҡайһы төрө яраҡлы булыуын да аңларға кәрәк. Был һеҙҙең тыумыштан килгән һәләттәрегеҙ ҡайһы төр менән иң яҡшы тап килеүен билдәләү генә түгел; әгәр буйығыҙ ете фут булһа, баскетбол уйнарға тейешһегеҙ тигәнде лә аңлатмай. Ниндәй эшкә яраҡлы булыуығыҙ һәләттәрегеҙгә генә түгел, бәлки тағы ла нығыраҡ ҡыҙыҡһыныуҙарығыҙға бәйле. Берәй темаға ҡарата тәрән ҡыҙыҡһыныу кешеләрҙе һәр ниндәй дисциплинаға ҡарағанда ла нығыраҡ эшләргә мәжбүр итә.
Ҡыҙыҡһыныуҙарығыҙҙы асыҡлау һәләттәрегеҙҙе белеүгә ҡарағанда ла ауырыраҡ булырға мөмкин. Ҡыҙыҡһыныу төрҙәренә ҡарағанда һәләт төрҙәре аҙыраҡ, һәм улар бала саҡтан уҡ баһалана башлай, шул уҡ ваҡытта ниндәйҙер темаға ҡыҙыҡһыныу — егерме йәштәргә тиклем, йәки унан да һуңыраҡ өлгөрөп етә торған нәҙек төшөнсә. Ул тема уға тиклем хатта булмаҫҡа ла мөмкин. Бынан тыш, иҫәптән сығарырға кәрәк булған көслө яңылышыу сығанаҡтары ла бар. Һеҙ ысынлап та x менән ҡыҙыҡһынаһығыҙмы, әллә күп аҡса эшләргә мөмкин булғанға, йәки башҡалар һеҙгә һоҡланһын өсөн, йәки ата-әсәйегеҙ шуны теләгәнгә күрә генә уның өҫтөндә эшләргә теләйһегеҙме? [8]
Нимә өҫтөндә эшләргә кәрәклеген билдәләүҙең ауырлығы кешенән кешегә бик ныҡ айырыла. Был — бәләкәй сағымдан бирле эш тураһында белгән иң мөһим нәмәләрҙең береһе. Бала саҡта һәр кемдең үҙ юлы, үҙ яҙмышы бар һәм бары тик уның нимә икәнен аңларға ғына кәрәк кеүек тәьҫорат тыуа. Фильмдарҙа һәм балаларға тәҡдим ителгән шымартылған биографияларҙа барыһы ла шулай бара. Ҡайһы саҡта ысын тормошта ла шулай була. Ҡайһы бер кешеләр, Моцарт кеүек, бала саҡта уҡ нимә эшләргә кәрәклеген төшөнәләр һәм шуны эшләйҙәр. Ләкин Ньютон кеүек башҡалар тынғыһыҙ рәүештә бер эш төрөнән икенсеһенә күсә. Бәлки, үткәндәргә ҡарап беҙ уның береһен уларҙың төп юлы тип таный алырбыҙ — Ньютондың алхимия һәм теологияға аҙыраҡ, ә математика һәм физикаға күберәк ваҡыт бүлеүен теләр инек — ләкин был үткәнде баһалауға хас тайпылыштан килеп сыҡҡан яңылышыу (иллюзия) ғына. Ул ишетә алырлыҡ бер ниндәй ҙә өндәүсе тауыш булмаған.
Шуға күрә ҡайһы бер кешеләрҙең тормошо тиҙ генә бер йүнәлешкә йыйылһа, икенселәрҙең тормошо бер ҡасан да тулыһынса бер урынға ҡайтып ҡалмай. Һәм был кешеләр өсөн нимә өҫтөндә эшләргә икәнен билдәләү тырышып эшләүҙең башы ғына түгел, ә бер юлы хәл ителә торған тигеҙләмәләр системаһындағы кеүек уның даими бер өлөшө булып тора. Бындай кешеләр өсөн мин алдараҡ тасуирлаған процесҡа өсөнсө өлөш өҫтәлә: күпме тырышып эшләүегеҙҙе һәм эшегеҙҙең нисек барыуын үлсәү менән бер рәттән, ошо өлкәлә эшләүҙе дауам итергәме, әллә башҡаһына күсергәме икәнлеге тураһында ла уйланырға тура килә. Әгәр тырышып эшләһәгеҙ ҙә, етерлек яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшмәһәгеҙ, икенсе өлкәгә күсергә кәрәк. Шулай әйткәндә еңел яңғырай, ләкин ғәмәлдә был бик ауыр. Тырышып эшләһәгеҙ ҙә бер ҡайҙа ла етмәйһегеҙ тип кенә беренсе көндә үк барыһын да ташларға ярамай. Эштең яйға һалыныуы өсөн үҙегеҙгә ваҡыт бирергә кәрәк. Ләкин күпме ваҡыт? Әгәр яҡшы барған эш кинәт насар бара башлаһа, нимә эшләргә? Ундай саҡта үҙегеҙгә күпме ваҡыт бирәһегеҙ? [9]
Нимә ул яҡшы һөҙөмтә? Быны билдәләү бик ауыр булыуы мөмкин. Әгәр һеҙгә тиклем бик аҙ кеше эшләгән яңы бер өлкәне өйрәнәһегеҙ икән, яҡшы һөҙөмтәнең нисек булыуын хатта белмәүегеҙ ҙә ихтимал. Тарихта үҙҙәре эшләгән эштең әһәмиәтен дөрөҫ баһаламаған кешеләрҙең миҫалдары тулып ята.
Берәй нәмә өҫтөндә эшләүҙең файҙалы булыу-булмауын тикшереүҙең иң яҡшы ысулы — ул һеҙгә ҡыҙыҡлымы, юҡмы икәнен белеү. Был ҡурҡыныс субъектив үлсәм булып күренергә мөмкин, әммә ул, моғайын, ҡулда булғандарҙың иң дөрөҫөлер. Был эш өҫтөндә һеҙ үҙегеҙ эшләйһегеҙ. Уның мөһимлеген баһалау өсөн һеҙҙән дә яҡшыраҡ кем бар, һәм уның мөһимлеген ҡыҙыҡлы булыуынан да яҡшыраҡ ниндәй күрһәткес асыҡлай ала?
Ләкин был тикшереү үтһен өсөн үҙ-үҙегеҙгә ҡарата намыҫлы булырға кәрәк. Ысынында иһә, тырышып эшләү мәсьәләһендә иң хайран ҡалдырғаны — һәр этапта үҙең менән намыҫлы булыуға бәйле икәнлеге.
Тырышып эшләү — ул бары тик тиҙлекте 11-гә тиклем бороп ҡуйыу түгел. Был һәр өлөштә тап теүәл көйләнергә тейешле ҡатмарлы, динамик бер система. Һеҙгә ысын эштең формаһын аңларға, үҙегеҙгә ниндәй төрө иң яраҡлы булыуын асыҡ күрергә, уның ысын үҙәгенә мөмкин тиклем яҡын төбәлергә, һәр мәлдә нимәгә һәләтле булыуығыҙҙы һәм эшегеҙҙең нисек барыуын дөрөҫ баһаларға һәм һөҙөмтәнең сифатына зыян килтермәйенсә көн һайын мөмкин тиклем күберәк сәғәт эшләргә кәрәк. Был селтәр шул тиклем ҡатмарлы, уны алдап булмай. Ләкин һәр саҡ намыҫлы һәм асыҡ ҡарашлы булһағыҙ, ул үҙенән-үҙе оптималь формаға инәсәк, һәм һеҙ һирәктәр булдыра алған юғары емешлелеккә өлгәшәсәкһегеҙ.
Иҫкәрмәләр
[1] «Генийҙың автобус билеты теорияһы» мәҡәләһендә мин бөйөк эштең өс ҡушылмаһы тыумыштан килгән һәләт, тәүәккәллек һәм ҡыҙыҡһыныу тип әйткәйнем. Был — алдағы стадия формулаһы; тәүәккәллек һәм ҡыҙыҡһыныу тәжрибәгә һәм тырышлыҡҡа алып килә.
[2] Мин быны сәғәттәр менән түгел, ә көндәр үлсәмендә әйтәм. Эшләмәгән саҡта ла ниндәйҙер һөҙөмтәгә өлгәшеүегеҙ мөмкин — мәҫәлән, мәсьәләнең сиселеше душ аҫтында ингәндә, йәки хатта йоҡоғоҙҙа килә, ләкин бары тик элекке көндә шул мәсьәлә өҫтөндә тырышып эшләгәнгә күрә генә.
Ваҡыты-ваҡыты менән ялға сығыу файҙалы, ләкин ялға барғанда мин яңы нәмәләргә өйрәнергә яратам. Яр буйында ябай ғына ятыу миңә оҡшамаҫ ине.
[3] Мәктәптә балалар башҡарған нәмәләр араһында ысын тормоштағыға иң оҡшағаны — спорт. Дөрөҫөн әйткәндә, сөнки күп спорт төрҙәре мәктәптәрҙә уйналған уйындарҙан башланған. Ләкин ошо бер өлкәлә булһа ла балалар нәҡ ололар эшләгәнде башҡара.
Ғәҙәти Америка өлкән кластар мәктәбендә етди эш эшләгән булып ҡыланыу, йәки уйын эште етди итеп башҡарыу араһында һайлау мөмкинлеге бар. Ҡайһы бер ҡараштар буйынса, икенсеһе беренсеһенән насарыраҡ түгел.
[4] Ниндәй эш башҡарырға теләүегеҙҙе белеү уны эшләй алырһығыҙ тигәнде аңлатмай. Күпселек кеше ваҡытының күп өлөшөн, айырыуса баштараҡ, үҙҙәре теләмәгән эштәргә бүлергә мәжбүр була. Ләкин нимә эшләргә теләгәнегеҙҙе белһәгеҙ, һеҙ кәм тигәндә тормошоғоҙҙо ҡайһы йүнәлешкә борорға кәрәклеген беләһегеҙ.
[5] Ҡатмарлы эш өсөн ваҡыт сиктәренең аҙыраҡ булыуы балалар тыуғас эш өсөн ваҡыттың ҡыҫҡарыуы проблемаһын сисеү юлын күрһәтә: ауырыраҡ мәсьәләләргә күсегеҙ. Ысынында мин шулай эшләнем, әммә быны махсус уйлап эшләмәнем.
[6] Ҡайһы бер мәҙәниәттәрҙә тырышлыҡты күрһәтмәле рәүештә эшләү традицияһы бар. Мин был идеяны оҡшатмайым, сөнки (а) ул мөһим нәмәне мәсхәрәгә әйләндерә һәм (б) кешеләрҙе мәғәнәһеҙ эштәр менән үҙ-үҙҙәрен арытырға мәжбүр итә. Бының тулыһынса яҡшы йәки яман булыуын аныҡ әйтә алмайым, ләкин минеңсә, насар.
[7] Кешеләрҙең стартаптар өҫтөндә шул тиклем ныҡ эшләүенең сәбәптәренең береһе — стартаптарҙың емерелеү ихтималлығы, ә емерелһәләр, был уңышһыҙлыҡ ғәҙәттә тулы һәм барыһына ла асыҡ күренеп торған була.
[8] Күп аҡса эшләү өсөн эшләүҙә бер ниндәй ҙә яманлыҡ юҡ. Аҡса мәсьәләһен нисек тә булһа хәл итергә кәрәк, һәм бер юлы күп аҡса эшләргә тырышып, быны һөҙөмтәле башҡарыуҙа бер ни ҙә насар түгел. Хатта аҡсаны аҡса өсөн генә яратыу ҙа ярар тип уйлайым; кемгә нимә оҡшай. Бары тик үҙ маҡсаттарығыҙҙы асыҡ аңлау мөһим. Ҡасырға кәрәк булған төп нәмә — аҡсаға мохтажлыҡ арҡаһында аңһыҙ рәүештә үҙегеҙ өсөн иң ҡыҙыҡлы эш төрө тураһындағы фекерҙәрегеҙҙе боҙорға юл ҡуймау.
[9] Күп кешеләр айырым проекттар буйынса ошо һорауға бәләкәйерәк масштабта осраша. Ләкин ниндәйҙер эш төрөнән тулыһынса баш тартыуға ҡарағанда бер генә проекттағы тарҡалышты күреү һәм ҡабул итеү күпкә еңелерәк. Тәүәккәллерәк булған һайын, был тағы ла ҡатмарлаша бара. 1918 йылғы испанка сиренә тарыған кеше кеүек, һеҙ үҙ иммун системағыҙға ҡаршы көрәшәһегеҙ: баш тартыу урынына, үҙегеҙгә «мин тағы ла нығыраҡ тырышырға тейешмен» тип әйтәһегеҙ. Һәм һеҙҙе кем хаталы тип әйтә ала?
Ошо яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквелл, Джон Кармак, Джон Коллисон, Патрик Коллисон, Роберт Моррис, Джефф Ралстон һәм Хардж Таггарға рәхмәтемде белдерәм.