Тырышып эшләү турында өйрәнерлек әллә ни нәрсә юктыр кебек тоелырга мөмкин. Мәктәптә укыган һәркем, үзе моны эшләмәскә карар кылган булса да, аның нәрсә икәнен белә. Искиткеч тырышып эшли торган 12 яшьлек балалар да бар. Шулай да, мин хәзер тырышып эшләү турында мәктәптә укыган чагыма караганда күбрәк беләмме дип сорасам, җавап һичшиксез «әйе» булачак.
Мин төгәл белгән бер нәрсә бар: әгәр дә бөек эшләр башкарырга телисең икән, сиңа бик нык тырышып эшләргә туры киләчәк. Балачакта мин бу турыда шикләнә идем. Мәктәптә биремнәр төрле авырлыкта иде; яхшы нәтиҗәгә ирешү өчен һәрвакыт чамадан тыш нык тырышырга кирәк түгел иде. Ә кайбер танылган өлкәннәрнең эшләгән эшләре аларга бернинди авырлыксыз бирелә кебек иде. Бәлки, зур тырышлык куюдан бары тик зирәклек хисабына гына качып котылу юлы бардыр? Хәзер мин бу сорауга җавапны беләм. Андый юл юк.
Кайбер фәннәрнең җиңел тоелуының сәбәбе — минем мәктәпнең таләпләре түбән булуында иде. Ә танылган өлкәннәрнең эшне җиңел генә башкаргандай күренүенең сәбәбе — күпьеллык практика; алар аны читтән җиңел итеп күрсәтә беләләр иде.
Әлбәттә, ул танылган өлкәннәрнең табигый сәләтләре дә гадәттә бик зур булган. Бөек эшнең өч компоненты бар: табигый сәләт, күнегүләр һәм тырышлык. Икесе белән генә дә шактый яхшы нәтиҗәгә ирешеп була, әмма иң яхшы эш башкару өчен өчесе дә кирәк: сиңа зур табигый сәләт һәм күп күнегүләр ясаган булу һәм бик нык тырышу кирәк. [1]
Билл Гейтс, мәсәлән, үз чорында бизнес өлкәсендә иң акыллы кешеләрнең берсе иде, әмма ул шулай ук иң күп эшләүчеләр рәтендә булды. «Егермеле яшьләремдә мин бер көн дә ял итмәдем, — диде ул. — Бер көн дә». Лионель Месси белән дә шул ук хәл. Аның зур табигый сәләте бар иде, әмма аның яшьтәге тренерлары ул хакта сөйләгәндә аның талантын түгел, ә үз-үзен фида кылуын һәм җиңәргә омтылышын искә алалар. Сайларга туры килсә, мин 20 гасырның иң яхшы инглиз язучысы дип, мөгаен, П. Г. Вудхауска тавыш бирер идем. Әлбәттә, беркем дә язуны моннан да җиңелрәк итеп күрсәтә алмагандыр. Ләкин беркем дә аннан да катырак эшләмәгән. 74 яшендә ул болай дип язган:
һәр яңа китабым туганда, мин әйткәндәй, әдәбият бакчасыннан бу юлы файдасыз бер лимон өзеп алдым дигән хис туа. Бу яхшы нәрсә, чынлыкта, минемчә. Ул кешене һәрвакыт уяу тота һәм һәр җөмләне ун тапкыр яңадан язарга мәҗбүр итә. Ә күп кенә очракларда — егерме тапкыр.
Бераз арттыру кебек яңгырый, дип уйлыйсыздыр. Шулай да, Билл Гейтсныкы тагын да кискенрәк ишетелә. Ун ел эчендә бер генә көн дә ялсыз? Бу ике кешенең табигый сәләте кешедә булырга мөмкин кадәр зур иде, шулай да алар кеше эшли алырлык дәрәҗәдә тырышып та эшләделәр. Сезгә икесе дә кирәк.
Бу бик ачык күренә кебек, шулай да гамәлдә без аны авырлык белән үзләштерәбез. Талант белән тырыш эш арасында ниндидер бер капма-каршылык (xor) яши кебек. Бу өлешчә популяр мәдәнияттан килә (анда бу фикер бик тирән тамыр җәйгән), өлешчә гадәттән тыш күренешләрнең бик сирәк булуыннан. Әгәр зур талант та, зур омтылыш та сирәк очрый икән, икесенә дә ия булган кешеләр — икеләтә сирәгрәк. Сез очраткан кешеләрнең күбесендә бер сыйфат күп булса, икенчесе азрак булачак. Әгәр сез үзегез кагыйдәдән чыгарма булырга телисез икән, сезгә икесе дә кирәк булачак. Ә үз табигый талантыгызның күләмен үзгәртә алмаганлыктан, чынлыкта зур эш башкару, сезнең көчегездән килгәнчә, бик тырышып эшләүгә генә кайтып кала.
Әгәр синең мәктәптәге кебек ачык билгеләнгән, читтән куелган максатларың булса, тырышып эшләү кыен түгел. Моның өчен билгеле бер ысуллар бар: син үзеңне алдамаска, эшне артка сузмаска (бу — үзеңне алдауның бер формасы), игътибарыңны читкә таратмаска һәм берәр нәрсә дөрес барып чыкмаганда төшенкелеккә бирелмәскә өйрәнергә тиешсең. Әмма бу дәрәҗәдәге тәртип, әгәр алар үзләре теләсә, шактый яшь балаларның да кулыннан килә торган нәрсә.
Балачактан бирле мин ачык билгеләнмәгән һәм читтән куелмаган максатларга таба ничек эшләргә кирәклегенә өйрәндем. Чыннан да бөек эшләр башкарырга теләсәгез, сезгә, мөгаен, икесенә дә өйрәнергә туры килер.
Моның иң башлангыч баскычы — беркем дә кушмыйча гына эшләргә кирәклеген үзең тою. Хәзер мин тырышып эшләмәгәндә, эчтә чаң суга башлый. Тырышып эшләгәндә берәр нәтиҗәгә ирешүемә тулысынча ышана алмыйм, әмма эшләмәгәндә беркая да барып җитмәячәгемне төгәл беләм, һәм бу бик яман хис. [2]
Моны өйрәнгән бер генә мизгел булмады. Күпчелек нәни балалар кебек, мин дә яңа берәр нәрсә белгәндә яки эшләгәндә уңыш тойгысыннан ләззәт таба идем. Үсә төшкәч, бу хис бернәрсәгә дә ирешмәгәндә үземнән җирәнү хисе булып үзгәрде. Төгәл датасы белән хәтерләгән бердәнбер борылыш ноктасы — 13 яшемдә телевизор карауны ташлавым булды.
Мин аралашкан берничә кеше шул яшьләрдә эшкә җитди карый башлауларын хәтерли. Мин Патрик Коллисоннан эшсез утыруның кайчан ямьсез тоела башлавы турында сорагач, ул болай диде:
Минемчә, якынча 13 яки 14 яшьтә. Шул вакытлардан бер ачык хатирәм бар: кунак бүлмәсендә утырам, урамга карап торам һәм ни өчен җәйге ялымны бушка уздыруым турында аптырап уйланам.
Бәлки, үсмер чорда ниндидер үзгәреш була торгандыр. Бу бик мантыйклы булыр иде.
Сәер булса да, эшкә җитди керешү юлындагы иң зур тоткарлык, мөгаен, мәктәп булгандыр, чөнки ул эшне (алар эш дип атаган нәрсәне) күңелсез һәм мәгънәсез итеп күрсәтте. Эшләүне чын күңелдән теләр өчен, миңа чын эшнең нәрсә икәнен аңларга туры килде. Моңа шактый вакыт кирәк булды, чөнки хәтта колледжда да эшнең күбесе мәгънәсез; бөтен бер мәгънәсез бүлекләр бар. Ләкин чын эшнең асылын аңлагач, аны башкару теләгем нәкъ менә шул эшкә, алар бер-берсе өчен яратылган кебек, ятып торганын күрдем.
Күпчелек кеше эшне яратканчы башта аның нәрсә икәнен төшенергә тиештер дип уйлыйм. Харди бу хакта үзенең A Mathematician's Apology китабында бик тәэсирле итеп язган:
Мин малай чагымда математикага карата ниндидер омтылыш тойганымны хәтерләмим, һәм математик карьерасы турындагы уйларым затлы булудан бик ерак иде. Мин математиканы имтиханнар һәм стипендияләр күзлегеннән чыгып күз алдына китерә идем: минем башка малайларны җиңәсем килә иде, һәм бу моны иң ышанычлы рәвештә эшләү юлы булып күренде.
Ул математиканың асылы нәрсәдә икәнен колледж урталарында Жорданның Cours d'analyse хезмәтен укыганчыга кадәр белмәгән.
Мин ул искиткеч хезмәтне — минем буынның бик күп математиклары өчен беренче илһам чыганагы булган китапны укыганда кичергән гаҗәпләнүемне һәм аны укып беренче тапкыр математиканың чынлыкта нәрсә аңлатуын төшенгәнемне беркайчан да онытмам.
Чын эшнең нәрсә икәнен аңлау өчен сезгә исәпкә алмаска өйрәнергә тиешле ике төрле ялганлык бар. Беренчесе — Харди мәктәптә очраткан төр. Фәннәр балаларга укыту өчен җайлаштырылганда бозыла — еш кына алар шулкадәр үзгәртелә ки, чын белгечләр башкара торган эшкә бөтенләй охшамый башлый. [3] Икенче төрле ялганлык эшнең билгеле бер төрләренең үзенә хас. Кайбер эш төрләре үз табигате белән үк мәгънәсез, яки иң яхшы очракта — бары тик вакыт уздыру гына.
Чын эштә ниндидер бер ныклык бар. Аның барысы да Principia язу түгел, әмма аларның һәркайсы кирәкле булып тоела. Бу — төгәл булмаган критерий, ләкин ул аңлы рәвештә шулай билгеләнгән, чөнки ул бик күп төрле эшләрне үз эченә алырга тиеш. [4]
Чын эшнең асылын аңлагач, сезгә аңа көненә ничә сәгать багышларга кирәклеген ачыкларга туры киләчәк. Бу мәсьәләне бары тик уяу булган һәр сәгать саен эшләп кенә хәл итеп булмый, чөнки эшнең күп төрләрендә нәтиҗәнең сыйфаты түбәнәя башлый торган бер чик була.
Бу чик эшнең төренә һәм кешегә карап төрлечә була. Мин берничә төрле эш белән шөгыльләндем, һәм чикләр һәркайсы өчен аерым иде. Язуның яки программалаштыруның катлаулырак төрләре өчен минем чигем — көненә якынча биш сәгать. Шул ук вакытта стартап белән җитәкчелек иткәндә, мин бөтен вакытымны эшли ала идем. Һәрхәлдә, шуның белән шөгыльләнгән өч ел дәвамында; әгәр дә озаграк дәвам итсәм, миңа, мөгаен, вакыт-вакыт ял алып торырга туры килер иде. [5]
Чикне табуның бердәнбер юлы — аны аркылы чыгу. Үзегез башкарган эшнең сыйфатына сизгерлек тәрбияләгез, һәм шул вакытта артык күп эшләгәнлектән аның начараюын сизәрсез. Монда намуслылык ике якка да бик мөһим: ялкауланып ятканыгызны да, шулай ук чамадан тыш нык эшләгәнегезне дә сизеп торырга кирәк. Әгәр чамадан тыш күп эшләүдә сокланырлык нәрсәдер бар дип уйлыйсыз икән, бу фикерне башыгыздан чыгарып ташлагыз. Сез начаррак нәтиҗәгә генә ирешеп калмыйсыз, ә аны мактанырга теләгән өчен аласыз — башкаларга булмаса, үзегезгә. [6]
Тырышып эшләүнең чиген табу — бер генә тапкыр башкарыла торган нәрсә түгел, ә даими, өзлексез бара торган процесс. Эшнең авырлыгы да, аны башкару сәләтегез дә сәгать саен үзгәреп торырга мөмкин, шуңа күрә сезгә күпме тырышуыгызны да, эшне никадәр яхшы башкаруыгызны да даими бәяләп торырга кирәк.
Әмма каты тырышу гел үзеңне эшләргә кыстап торуны аңлатмый. Бәлки, шулай итүче кешеләр дә бардыр, ләкин минем тәҗрибәм шактый гадәти дип уйлыйм: мин үземне бары тик проектны башлаганда яки ниндидер каршылыкка очраганда гына вакыт-вакыт этәрергә тиеш булам. Нәкъ менә шул вакытта эшне артка сузу куркынычы яный. Әмма кузгалып киткәч, мин гадәттә эшне туктатмый дәвам итәм.
Мине эшне дәвам итәргә нәрсә этәрүе эш төренә бәйле. Viaweb өстендә эшләгәндә, мине уңышсызлыкка очрау куркуы йөртә иде. Ул чакта мин эшне бөтенләй диярлек кичектермәдем, чөнки һәрвакыт эшләнәсе эш бар иде, һәм әгәр аны эшләп, үзем белән артымнан куучы ерткыч арасындагы араны арттыра алам икән, нигә көтеп торырга? [7] Ә хәзер, эсселар язганда, мине этәрүче нәрсә — алардагы җитешсезлекләр. Ике эссе арасында мин берничә көн борчылып йөрим, нәкъ менә ятарга урын эзләп әйләнеп йөргән эт кебек. Ләкин бер яза башлагач, үземне эшләргә мәҗбүр итәргә кирәкми, чөнки ниндидер хата яки җитешсезлек мине болай да этәреп тора.
Мин мөһим темаларга игътибарны юнәлтер өчен билгеле бер күләмдә көч куям. Күп кенә проблемаларның уртасында авыр үзәк, ә читләрендә җиңелрәк нәрсәләр ята. Тырышып эшләү — мөмкин кадәр шул үзәккә омтылу дигән сүз. Кайбер көннәрдә моңа көчегез җитмәскә мөмкин; кайбер көннәрдә сез бары тик читтәге, җиңелрәк нәрсәләр белән генә шөгыльләнә алырсыз. Ләкин сез һәрвакыт тоткарланып калмыйча, үзәккә мөмкин кадәр якынрак барырга омтылырга тиешсез.
Үз тормышың белән нәрсә эшләргә дигән зуррак сорау — нәкъ менә шундый авыр үзәкле проблемаларның берсе. Үзәктә мөһим проблемалар урнашкан, алар гадәттә авыр була, ә читләрдә — әһәмиятсезрәк, җиңелрәк проблемалар. Шуңа күрә, конкрет бер мәсьәлә өстендә эшләгәндәге көндәлек кечкенә җайлашулардан тыш, сезгә кайвакыт кайсы төр эш белән шөгыльләнү турында бөтен гомер масштабындагы зур үзгәрешләр кертергә туры киләчәк. Һәм кагыйдә шул ук: тырышып эшләү үзәккә — иң амбицияле проблемаларга таба омтылуны аңлата.
Әмма үзәк дигәндә, мин үзәк турындагы хәзерге гомуми фикерне түгел, ә чын үзәкне күздә тотам. Кайсы проблемалар иң мөһиме дигән гомуми фикер еш кына ялгыш була, гомумән алганда да, аерым тармакларда да. Әгәр сез аның белән килешмисез икән, һәм сез хаклы булсагыз, бу яңа берәр нәрсә эшләү өчен кыйммәтле мөмкинлек булырга мөмкин.
Амбициялерәк эш төрләре гадәттә авыррак булачак, ләкин моны инкарь итмәскә тиеш булсагыз да, нәрсә эшләргә кирәклеген хәл иткәндә авырлыкны хатасыз бер юл күрсәткече итеп карарга да ярамый. Әгәр сез башкаларга караганда үзегезгә җиңелрәк бирелә торган табышлы амбицияле эш төрен тапсагыз — сездә булган сәләтләр аркасындамы, аңа якын килүнең яңа ысулын тапкангамы, яисә сезне бу эш күбрәк канатландыргангамы — һичшиксез шуның өстендә эшләгез. Иң яхшы эшләрнең кайберләре катлаулы нәрсәне эшләүнең җиңел юлын тапкан кешеләр тарафыннан башкарыла.
Чын эшнең асылын аңлау белән бергә, үзегезнең нинди төргә туры килүегезне дә ачыкларга кирәк. Һәм бу сезнең табигый сәләтләрегез кайсы төргә иң яхшы туры килүен ачыклауны гына аңлатмый; әгәр сезнең буегыз 7 фут икән, сез баскетбол уйнарга тиеш дигән сүз түгел. Нәрсәгә туры килүегез сезнең талантларыгызга гына түгел, бәлки тагын да ныграк кызыксынуларыгызга бәйле. Берәр темага карата тирән кызыксыну кешеләрне теләсә нинди тәртипкә караганда да катырак эшләргә мәҗбүр итә.
Кызыксынуларыгызны ачу талантларыгызны табуга караганда кыенрак булырга мөмкин. Талант төрләре кызыксынуларга караганда азрак, һәм аларны балачактан ук бәяли башлыйлар, ә темага карата кызыксыну — нәфис нәрсә, ул сезнең егермеле яшьләрегезгә кадәр яки хәтта соңрак та өлгермәскә мөмкин. Ул тема элегрәк хәтта бөтенләй булмаска да мөмкин. Моннан тыш, сезгә игътибарга алмаска өйрәнергә тиешле кайбер көчле хата чыганаклары бар. Сезне чыннан да х кызыксындырамы, әллә сез күп акча эшләячәксез дипме, башкаларда тәэсир калдырачаксыз дипме, яисә ата-анагыз шуны теләгәнгә күрә шөгыльләнергә телисезме? [8]
Нәрсә өстендә эшләргә кирәклеген аңлауның кыенлыгы бер кешедән икенчесенә бик нык аерыла. Бу — балачактан бирле эш турында мин белгән иң мөһим нәрсәләрнең берсе. Бала чакта һәркемнең үз чакыруы бар, һәм аларга бары тик аның нәрсә икәнен ачыкларга гына кирәк дигән тәэсир кала. Киноларда һәм балаларга бирелә торган кыскартылган биографияләрдә эш шулай бара. Чын тормышта кайвакыт бу чыннан да шулай эшли. Кайбер кешеләр Моцарт кебек балачакта ук нәрсә эшләргә кирәклеген аңлыйлар һәм шуны эшлиләр. Ләкин Ньютон кебек башкалар бер эш төреннән икенчесенә тынгысыз күчеп йөриләр. Бәлки, үткәнгә карап без аларның берсен чакыру дип атый алырбыз — без Ньютонның математика белән физикага күбрәк, ә алхимия белән теологиягә азрак вакыт бүлүен тели алыр идек — ләкин бу артка карап бәяләү хатасы аркасында туган иллюзия. Аның ишетә алырлык бернинди дә өндәүче тавышы юк иде.
Шулай итеп, кайбер кешеләрнең тормышы тиз арада бер ноктага җыелса, тормышлары беркайчан да бер урында тотрыкланмаган башкалар да булачак. Һәм бу кешеләр өчен нәрсә өстендә эшләргә кирәклеген ачыклау тырышып эшләүгә кереш сүз түгел, ә аның өзлексез бер өлеше, уртак тигезләмәләр системасының берсе кебек. Бу кешеләр өчен мин элегрәк тасвирлаган процессның өченче компоненты бар: никадәр тырышып эшләвегезне һәм эшне никадәр яхшы башкаруыгызны үлчәү белән беррәттән, сезгә бу өлкәдә эшләүне дәвам итәргәме яисә икенчесенә күчәргәме дип тә уйланырга кирәк. Әгәр сез тырышып эшлисез, әмма җитәрлек дәрәҗәдә яхшы нәтиҗәләр алмыйсыз икән, сезгә күчәргә кирәк. Бу сүзләр белән әйткәндә гади яңгырый, әмма гамәлдә бик кыен. Тырышып эшләп тә бернинди нәтиҗәгә ирешмәгәнгә күрә генә, беренче көнне үк кул селтәргә ярамый. Эшне җайга салыр өчен үзегезгә вакыт бирергә кирәк. Ләкин күпме вакыт? Ә яхшы барган эш начарлана башласа, нәрсә эшләргә? Ул вакытта үзегезгә күпме вакыт бирәсез? [9]
Нәрсә үзе яхшы нәтиҗә дип санала соң? Моны билгеләү чыннан да бик кыен булырга мөмкин. Әгәр сез башкалар бик сирәк эшләгән өлкәне тикшерәсез икән, сез хәтта яхшы нәтиҗәләрнең нинди булуын да белмәскә мөмкинсез. Тарих үзләре эшләгән эшнең мөһимлеген дөрес бәяләмәгән кешеләрнең мисаллары белән тулы.
Берәр нәрсә өстендә эшләүнең файдалы булу-булмавының иң яхшы сынавы — ул сезгә кызыклымы, юкмы. Бу куркыныч дәрәҗәдә субъектив үлчәм булып тоелырга мөмкин, әмма бу сез таба алачак иң төгәл күрсәткечтер. Бу нәрсә өстендә эшләүче бит сез үзегез. Аның мөһимлеген бәяләү өчен сездән дә уңайлырак позициядә кем тора, һәм аның мөһимлеген аның кызыклы булуыннан да яхшырак нәрсә алдан күрсәтә ала?
Ләкин бу сынау эшләсен өчен сез үзегез белән намуслы булырга тиешсез. Чыннан да, тырышып эшләү мәсьәләсендә иң гаҗәпләндергәне шул: һәр этапта аның нәкъ менә үзеңә карата намуслы булуга бәйлелеге.
Тырышып эшләү — ул бары тик күрсәткечне 11-гә борып кую гына түгел. Бу һәр ноктада төгәл көйләнергә тиешле катлаулы, динамик система. Сезгә чын эшнең асылын аңларга, үзегезгә нинди төр иң кулай булуын ачык күрергә, аның чын үзәгенә мөмкин кадәр якынрак омтылырга, һәр мизгелдә нәрсәгә сәләтле булуыгызны да, эшне ничек башкаруыгызны да төгәл бәяләргә, һәм нәтиҗәнең сыйфатына зыян китермичә көн саен мөмкин кадәр күбрәк сәгать багышларга кирәк. Бу челтәрне алдау өчен ул артык катлаулы. Ләкин сез эзлекле рәвештә намуслы һәм аек акыллы булсагыз, ул үзеннән-үзе иң кулай форманы алачак, һәм сез бик азлар гына булдыра алган дәрәҗәдә нәтиҗәле эшләячәксез.
Искәрмәләр
[1] «Генийлыкның автобус билеты теориясе» («The Bus Ticket Theory of Genius») дигән язмамда бөек эшнең өч компоненты — табигый сәләт, тәвәккәллек һәм кызыксыну дигән идем. Бу — алдагы этаптагы формула; тәвәккәллек һәм кызыксыну практика белән тырышлыкны тудыра.
[2] Мин моны сәгатьләр белән түгел, ә көннәр кисемендә күз уңында тотам. Эшләмәгән вакытта да берәр нәтиҗәгә ирешү еш була, мәсәлән, проблеманың чишелеше сезгә душ кергәндә яки хәтта йокыгызда килә, әмма бу бары тик алдагы көнне аның өстендә бик нык эшләгәнлектән генә шулай була.
Вакыт-вакыт ялга чыгу яхшы, әмма мин ялга чыкканда яңа нәрсәләргә өйрәнергә яратам. Пляжда болай гына утыру миңа ошамас иде.
[3] Мәктәптә балалар башкарган эшләр арасында чын тормыштагысына иң охшаганы — спорт. Дөрес, чөнки күп спорт төрләре мәктәпләрдә уйнала торган уеннар буларак барлыкка килгән. Ләкин, һәрхәлдә, бу өлкәдә балалар өлкәннәр эшләгәнне нәкъ үзенечә эшлиләр.
Уртача Америка югары мәктәбендә синең җитди нәрсә белән шөгыльләнү кыяфәте чыгару яки ялган берәр нәрсә белән җитди шөгыльләнү арасында сайлау мөмкинлегең бар. Ихтимал, соңгысы беренчесеннән начаррак та түгелдер.
[4] Нәрсә өстендә эшләргә теләгәнеңне белү — моны эшли алырсың дигәнне аңлатмый. Күпчелек кешегә, аеруча башлангыч чорда, үз вакытларының күп өлешен үзләре теләмәгән нәрсәләр өстендә эшләп уздырырга туры килә. Ләкин нәрсә эшләргә теләгәнеңне белсәң, ким дигәндә тормышыңны кайсы юнәлешкә таба этәрергә кирәклеген беләсең.
[5] Көчле эш өчен вакыт чикләренең азрак булуы балалар тугач эшкә вакыт азрак калу проблемасын хәл итү юлын күрсәтә: авыррак мәсьәләләргә күчегез. Асылда мин, махсус эшләмәсәм дә, нәкъ шулай эшләдем.
[6] Кайбер мәдәниятләрдә тырышып эшләүне күрсәтмә өчен башкару традициясе бар. Бу фикер миңа ошамый, чөнки (а) ул мөһим нәрсәне мәсхәрәгә әйләндерә һәм (б) кешеләрне әһәмиятсез нәрсәләрне эшләп хәлдән яздыра. Моның гомумән яхшы яки яман булуын төгәл әйтә алырлык белемем юк, әмма начардыр дип фаразлыйм.
[7] Кешеләрнең стартаплар өстендә шулкадәр тырышып эшләүләренең бер сәбәбе — стартапларның уңышсызлыкка очрау ихтималы бар, ә уңышсызлыкка очрасалар, бу җиңелү хәлиткеч тә, күзгә бәрелеп торучы да була.
[8] Күп акча эшләү өчен берәр нәрсә өстендә эшләүдә бернинди начарлык та юк. Акча мәсьәләсен ничек тә хәл итәргә кирәк, һәм барысын берьюлы күп эшләргә тырышып, моны нәтиҗәле эшләүдә хата юк. Акча белән бары тик аның үзе өчен генә кызыксыну да ярый торгандыр дип уйлыйм; үзеңә нәрсә ошый — шул булсын. Бары тик үз мотивларыңны аңлап торсаң гына җитә. Сакланырга тиешле нәрсә — акча кирәклеге сезнең нинди эш төрен иң кызыклы дип санавыгыз турындагы күзаллауларыгызны аңсыз рәвештә бозуына юл куймау.
[9] Күп кенә кешеләр бу сорау белән аерым проектларда кечерәк масштабта очраша. Әмма бер генә проекттагы тыгылуны тану һәм кабул итү ниндидер эш төрен бөтенләй ташлап китүгә караганда җиңелрәк. Син никадәр тәвәккәл булсаң, бу шулкадәр кыенрак була бара. Испан гриппы корбаны кебек, син үз иммун системаң белән көрәшәсең: бирелү урынына үзеңә: «Мин тагын да катырак тырышырга тиеш», — дисең. Һәм синең хаксыз икәнеңне кем әйтә ала?
Моның караламаларын укыганнары өчен Тревор Блэквеллга, Джон Кармакка, Джон Коллисонга, Патрик Коллисонга, Роберт Морриска, Джефф Ралстонга һәм Харҗ Таггарга рәхмәт белдерәм.