Қажырлы еңбек ету туралы үйренетін көп нәрсе жоқ сияқты көрінуі мүмкін. Мектепке барған кез келген адам, тіпті олай істемеуді таңдаған күннің өзінде, оның нені білдіретінін жақсы біледі. Таңғаларлықтай қажырлы еңбектенетін 12 жасар балалар да бар. Дегенмен қазір қажырлы еңбек ету туралы мектептегі кезден гөрі көбірек білемін бе деп сұрасам, жауабым сөзсіз «иә» болар еді.
Менің білетін бір нәрсем — ұлы істерді тындырғыңыз келсе, өте көп еңбектенуіңіз керек. Бала кезімде мен бұған онша сенімді емес едім. Мектептегі тапсырмалардың қиындығы әртүрлі болатын; жақсы нәтижеге қол жеткізу үшін әрдайым аса қатты тырысу қажет емес еді. Ал кейбір атақты ересектердің істеген істеріне қарасаң, олар бәрін қиналмай жасайтындай көрінетін. Мүмкін, таза дарындылықтың арқасында ауыр еңбектен жалтарудың қандай да бір жолы бар ма екен? Қазір мен бұл сұрақтың жауабын білемін. Ондай жол жоқ.
Кейбір пәндердің оңай көрінуінің себебі — менің мектебімнің талаптары төмен болған еді. Ал танымал ересектердің істі еш қиналмай істейтіндей көрінуінің себебі — көп жылғы машық болатын; олар оны оңай етіп көрсете білді.
Әрине, ол атақты ересектердің туа біткен қабілеті де өте жоғары еді. Ұлы жетістіктің үш құрамдас бөлігі бар: туа біткен қабілет, машық және күш-жігер. Тек екеуімен де жақсы нәтижеге жетуге болады, бірақ ең үздік нәтижеге қол жеткізу үшін үшеуі де қажет: бойыңызда зор табиғи дарын болуы және көп машықтануыңыз және барыңызды салып тырысуыңыз керек. [1]
Мысалы, Билл Гейтс өз заманындағы бизнестегі ең ақылды адамдардың бірі болды, бірақ ол сонымен бірге ең көп еңбектенетіндердің қатарында еді. «Жиырма жасымда бірде-бір күн демалған емеспін», — деді ол. «Бірде-бір күн». Лионель Месси де дәл сондай болды. Оның бойында зор табиғи қабілет болды, бірақ оның жасөспірім шағындағы бапкерлері ол туралы айтқанда, ең алдымен талантын емес, оның берілгендігі мен жеңіске деген құштарлығын еске алады. Егер 20-ғасырдың үздік ағылшын жазушысын таңдау керек болса, мен өз дауысымды П. Г. Вудхаусқа берер едім. Шынында да, ешкім бұл істі одан жеңіл етіп көрсете алмаған. Бірақ ешкім де одан көп еңбектенген емес. 74 жасында ол былай деп жазды:
әрбір жаңа кітабымды бастаған сайын, әдеттегідей, бұл жолы әдебиет бағынан көңіл көншітпейтін бірдеңе жұлып алғандай күйде боламын. Бұл жақсы нәрсе, шынында да, солай сияқты. Ол сені үнемі сергек ұстайды және әр сөйлемді он реттен қайта жазуға мәжбүр етеді. Немесе көбінесе жиырма рет.
Тым шектен шыққандық сияқты көрінеді, солай ма? Дегенмен Билл Гейтстің айтқаны тіпті шектен шыққан болып көрінеді. Он жыл бойы бірде-бір демалыс алмау? Бұл екеуінде адам баласына берілуі мүмкін ең жоғары табиғи қабілет болды, соған қарамастан олар адам баласы істей алатын ең жоғары деңгейде қажырлы еңбек етті. Сізге екеуі де қажет.
Бұл өте анық көрінеді, бірақ іс жүзінде біз мұны түсінуге біршама қиналамыз. Дарын мен қажырлы еңбектің арасында бір-бірін жоққа шығаратын жасырын қарсылық (xor) бардай. Бұл ішінара осы түсінік терең тамыр жайған бұқаралық мәдениеттен, ал ішінара ерекше адамдардың өте сирек кездесетіндігінен туындайды. Егер ұлы дарын да, үлкен талпыныс та сирек болса, онда екеуі де бойынан табылатын адамдар екі есе сирек кездеседі. Сіз кезіктіретін адамдардың көбінде біреуі мол болса, екіншісі азырақ болады. Бірақ өзіңіз сондай ерекше тұлға болғыңыз келсе, екеуі де қажет. Ал табиғи дарыныңыздың мөлшерін өзгерту мүмкін болмағандықтан, іс жүзінде үлкен жетістікке жету — қолыңыздан келгенше бар күшіңізді салып, өте көп еңбектенуге келіп тіреледі.
Егер мектептегідей нақты белгіленген, сырттан қойылған мақсаттарыңыз болса, қажырлы еңбек ету оңай. Мұның да белгілі бір әдіс-тәсілдері бар: өзіңізді алдамауды, кейінге қалдырмауды (бұл да өзіңді алдаудың бір түрі), басқа нәрсеге алаңдамауды және іс ойдағыдай болмаған кезде берілмеуді үйренуіңіз керек. Бірақ тәртіптің бұл деңгейіне, егер қаласа, тіпті кішкентай балалардың да шамасы жететін сияқты.
Бала кезімнен бері үйренгенім — нақты белгіленбеген және сырттан таңылмаған мақсаттарға қарай қалай жұмыс істеу керектігі. Егер шынымен ұлы істерді тындырғыңыз келсе, екеуін де үйренуіңізге тура келеді.
Мұның ең қарапайым деңгейі — ешкім саған бұйырмаса да, еңбек етуім керек деген сезімнің болуы. Қазір мен қажырлы еңбек етпей жатсам, дабыл қағылады. Қатты еңбектенген кезде бірдеңеге қол жеткізетініме сенімді бола алмаймын, бірақ еңбектенбегенде ешқайда жете алмайтыныма нық сенімдімін, және бұл өте жағымсыз сезіледі. [2]
Мұны белгілі бір уақытта үйрендім деп айта алмаймын. Көптеген кішкентай балалар сияқты, мен де жаңа нәрсені үйренгенде немесе жасағанда жетістік сезімін ұнататынмын. Жасым ұлғайған сайын бұл ешнәрсеге қол жеткізбеген кездегі жиіркеніш сезіміне айналды. Менің нақты есімде қалған бір белес — 13 жасымда теледидар көруді тоқтатқаным болды.
Мен сөйлескен бірнеше адам осы жас шамасында жұмысқа байыппен қарай бастағандарын еске алды. Мен Патрик Коллисоннан бос жүрудің қашаннан бастап жағымсыз болып көрінгенін сұрағанымда, ол былай деді:
Шамамен 13 немесе 14 жаста шығар. Сол кезден қалған нақты бір естелік бар: қонақ бөлмеде отырып, далаға қарап, жазғы демалысымды неге босқа өткізіп жатырмын деп ойлағаным есімде.
Бәлкім, жасөспірім шақта бірдеңе өзгеретін шығар. Бұл қисынды болар еді.
Бір қызығы, жұмысқа байыппен қарауға ең үлкен кедергі мектеп болған сияқты, өйткені ол жұмысты (олар жұмыс деп атайтын нәрсені) іш пыстырарлық және мәнсіз етіп көрсетті. Оны шын жүректен қалап істеу үшін нағыз жұмыстың не екенін алдымен түсінуім керек болды. Бұған біраз уақыт кетті, өйткені тіпті колледжде де жұмыстың көбі мағынасыз; толықтай мағынасыз тұтас кафедралар бар. Бірақ мен нағыз жұмыстың сипатын түсінген кезде, оны жасауға деген құлшынысым екеуі бір-бірі үшін жаратылғандай бірден үйлесе кетті.
Көптеген адамдар жұмысты жақсы көре бастамас бұрын оның не екенін түсінуі керек шығар деп ойлаймын. Харди «Математиктің ақталуы» (A Mathematician's Apology) кітабында бұл туралы керемет жазған:
Бала кезімде математикаға ешқандай құштарлықты сезінгенім есімде жоқ, ал математик мансабы туралы түсініктерім асқақ болудан тым алыс еді. Мен математиканы емтихандар мен шәкіртақылар тұрғысынан қарастырдым: басқа балаларды жеңгім келді және бұл менің оны ең шешуші түрде жасай алатын жолым сияқты көрінді.
Ол математиканың шынайы мәнін тек колледжде оқып жүргенде, Жорданның Cours d'analyse кітабын оқыған кезде ғана түсінді.
Менің замандасым болған көптеген математиктер үшін алғашқы шабыт болған сол тамаша еңбекті қандай таңданыспен оқығанымды және оны оқып отырып математиканың шынайы мағынасын алғаш рет қалай түсінгенімді ешқашан ұмытпаймын.
Нағыз жұмыстың не екенін түсіну үшін мән бермеуді үйренуіңіз керек екі түрлі жалғандық бар. Біріншісі — Хардидің мектепте кезіккен жалғандығы. Пәндерді балаларға оқытуға бейімдеген кезде олар бұрмаланады — көбінесе нақты мамандардың істейтін жұмысына мүлде ұқсамайтындай дәрежеде бұрмаланады. [3] Жалғандықтың екінші түрі жұмыстың кейбір түрлерінің өзіне тән болады. Жұмыстың кейбір түрлері табиғатынан мағынасыз немесе ең жақсы дегенде тек көзге көріну үшін жасалатын құр бос тірлік болып табылады.
Нағыз жұмыста белгілі бір салмақтылық пен мазмұн болады. Оның бәрі бірдей «Principia» жазу емес, бірақ бәрі де қажетті болып сезіледі. Бұл бұлыңғыр критерий, бірақ ол әдейі бұлыңғыр етіп алынған, өйткені ол әртүрлі жұмыс түрлерін қамтуы керек. [4]
Нағыз жұмыстың сипатын түсінгеннен кейін, оған күніне қанша сағат бөлу керектігін білу қажет. Бұл мәселені жай ғана ояу жүрген әрбір сағатта жұмыс істеу арқылы шеше алмайсыз, себебі жұмыстың көптеген түрлерінде белгілі бір межеден асқан соң нәтиженің сапасы төмендей бастайды.
Бұл шек жұмыстың түріне және адамға байланысты өзгереді. Мен бірнеше түрлі жұмыс істедім және әрқайсысы үшін шек әртүрлі болды. Жазудың немесе бағдарламалаудың неғұрлым күрделі түрлері үшін менің шегім — күніне шамамен бес сағат. Ал стартаппен айналысқан кезімде, мен тоқтаусыз жұмыс істей алатын едім. Кем дегенде, оны істеген үш жыл бойы солай болды; егер одан әрі ұзағырақ жалғастырғанымда, маған ара-тұра демалыс алу қажет болар еді. [5]
Бұл шекті табудың жалғыз жолы — оны аттап өту. Өзіңіз істеп жатқан жұмыстың сапасына деген сезімталдықты дамытыңыз, сонда тым қатты жұмыс істегендіктен сапа төмендей бастаса, оны байқайсыз. Бұл жерде екі бағытта да адалдық аса маңызды: жалқауланып жүргеніңізді де, тым шектен тыс жұмыс істеп жүргеніңізді де байқай білуіңіз керек. Ал егер тым қатты жұмыс істеуде бір тамсанарлық нәрсе бар деп ойласаңыз, бұл ойды басыңыздан шығарып тастаңыз. Сіз жай ғана нашар нәтиже алып жатқан жоқсыз, сіз ол нәтижені басқаларға болмаса да, өзіңізге мақтану үшін әрекеттеніп жатқандықтан алып жатырсыз. [6]
Қажырлы еңбектің шегін табу — бір рет қана істелетін нәрсе емес, ол тұрақты әрі үздіксіз процесс. Жұмыстың қиындығы да, оны орындау қабілетіңіз де сағат сайын өзгеріп отыруы мүмкін, сондықтан қаншалықты тырысып жатқаныңызды да, жұмысыңыздың қаншалықты жақсы жүріп жатқанын да үнемі бағалап отыруыңыз керек.
Дегенмен бар күшіңді салып тырысу — үнемі өзіңді күштеп жұмыс істету дегенді білдірмейді. Мүмкін солай істейтін адамдар да бар шығар, бірақ менің тәжірибем көпке тән сияқты: мен тек жобаны бастаған кезде немесе қандай да бір қиындыққа тап болған кезде ғана өзімді анда-санда мәжбүрлеймін. Дәл осындай сәттерде істі кейінге қалдыру қаупі туындайды. Бірақ іске бір кірісіп кетсем, әдетте тоқтамай жалғастыра беремін.
Жұмысты тоқтатпай алып жүруге не түрткі болатыны оның түріне байланысты. Viaweb жобасында жұмыс істегенде, мені сәтсіздік қорқынышы алға жетеледі. Ол кезде мен істі мүлде дерлік кейінге қалдырмайтынмын, өйткені әрқашан жасалуы тиіс бірдеңе болатын, егер оны жасау арқылы өзімді қуып келе жатқан жыртқыштан арақашықтықты ұзарта алсам, неге күтуім керек? [7] Ал қазір эссе жазуда мені алға жетелейтін нәрсе — олардың кемшіліктері. Эсселердің арасында мен қай жерге жатуды таңдап шыр айналған ит сияқты бірнеше күн дағдарып жүремін. Бірақ біреуін бастағаннан кейін, мен өзімді жұмыс істеуге мәжбүрлемеймін, өйткені қандай да бір қателік немесе олқылық онсыз да мені алға итермелеп тұрады.
Мен маңызды тақырыптарға назар аудару үшін белгілі бір деңгейде күш саламын. Көптеген мәселелердің ортасында қиын өзегі, ал шеттерінде оңайырақ тұстары болады. Қажырлы еңбек ету қолыңыздан келгенше сол орталыққа қарай ұмтылуды білдіреді. Кейбір күндері бұған шамаңыз жетпеуі мүмкін; кей күндері тек шеткі, оңайырақ шаруалармен ғана айналыса аласыз. Бірақ сіз әрқашан тоқтап қалмай, орталыққа мүмкіндігінше жақын болуға ұмтылуыңыз керек.
Өміріңізді неге арнау керек деген ауқымдырақ сауал — ортасында осындай қиын өзегі бар мәселелердің бірі. Ортасында қиын болып келетін маңызды мәселелер, ал шеттерінде маңызы азырақ, оңайырақ мәселелер орналасқан. Сондықтан белгілі бір мәселе бойынша күнделікті жасалатын ұсақ түзетулермен қатар, сізге ара-тұра жұмыстың қай түрімен айналысу керектігі туралы өмірлік ауқымдағы үлкен шешімдер қабылдауға тура келеді. Ал ереже бәрібір сол: қажырлы еңбек ету орталыққа қарай — ең өршіл мақсаттарға ұмтылуды білдіреді.
Дегенмен орталық дегенде, мен жай ғана орталық туралы қалыптасқан жалпылама келісімді емес, нағыз орталықты айтып отырмын. Қай мәселелердің ең маңызды екендігі туралы ортақ пікір көбінесе қате болып шығады — бұл жалпы алғанда да, белгілі бір салаларда да солай. Егер сіз онымен келіспесеңіз және сіздікі дұрыс болса, бұл жаңа бір нәрсе жасаудың құнды мүмкіндігі болуы мүмкін.
Ауқымды әрі өршіл жұмыс түрлері әдетте қиынырақ болады, бірақ сіз бұған көз жұма қарамауыңыз керек болса да, қиындықты не істеу керектігін шешетін қателеспес бағдаршам ретінде көрмеуіңіз керек. Егер сіз бойыңыздағы қабілеттерге байланысты, не болмаса оған жаңа бір көзқарас таба білгеніңізден, не жай ғана оған деген құлшынысыңыз зор болғандықтан, өзіңізге басқаларға қарағанда оңайырақ түсетін сәтті бір өршіл жұмыс түрін тапсаңыз, сөзсіз сол бойынша жұмыс істеңіз. Ең жақсы жұмыстардың кейбірін күрделі нәрсені жасаудың оңай жолын тапқан адамдар жасайды.
Нағыз жұмыстың сипатын түсінумен қатар, сіз қай түріне бейім екеніңізді анықтап алуыңыз керек. Бұл тек табиғи қабілеттеріңізге қайсысы дәл келетінін анықтау деген сөз емес; егер бойыңыз 2 метрден асатын болса, міндетті түрде баскетбол ойнауыңыз керек дегенді білдірмейді. Сіздің неге бейім екеніңіз тек талантыңызға ғана емес, бәлкім, одан да көбірек қызығушылықтарыңызға байланысты. Бір тақырыпқа деген терең қызығушылық адамдарды кез келген тәртіп мәжбүрлей алатын деңгейден әлдеқайда көп еңбектендіреді.
Өз қызығушылықтарыңызды табу қабілеттеріңізді танудан гөрі қиынырақ болуы мүмкін. Қабілет түрлері қызығушылық түрлеріне қарағанда азырақ және олар ерте балалық шақтан бастап бағаланады, ал белгілі бір тақырыпқа деген қызығушылық — жиырма жасқа дейін немесе тіпті одан да кеш толысып жетілуі мүмкін нәзік нәрсе. Ол тақырып бұған дейін мүлдем болмаған да шығар. Оның үстіне, сіз мән бермеуді үйренуіңіз қажет болатын елеулі қателік көздері бар. Сізді х мәселесі шынымен қызықтыра ма, әлде онымен көп ақша табатындығыңыз үшін, не басқалар сізге тамсанатындықтан, не болмаса ата-анаңыз соны қалағандықтан айналысқыңыз келе ме? [8]
Немен айналысу керектігін анықтаудың қиындығы әр адамда әртүрлі болады. Бұл — менің бала кезімнен бері жұмыс туралы түсінген ең маңызды жайттарымның бірі. Бала кезіңде әр адамның өз тағдыры, арнайы миссиясы бар және бар болғаны оның не екенін анықтау ғана керек сияқты әсер қалады. Фильмдерде және балаларға ұсынылатын қысқартылған өмірбаяндарда солай көрсетіледі. Кейде шынайы өмірде де солай болады. Кейбір адамдар, мысалы, Моцарт сияқты, бала кезінен не істеу керектігін түсініп, соны жай ғана істейді. Бірақ басқалары, Ньютон сияқты, жұмыстың бір түрінен екіншісіне тыным таппай ауысып отырады. Мүмкін, өткенге көз жүгірте отырып, біз олардың өмірлік миссиясы ретінде біреуін бөліп көрсете алатын шығармыз — Ньютон алхимия мен теологияға аз уақыт бөліп, математика мен физикаға көбірек көңіл бөлсе еді деп армандай аламыз — бірақ бұл өткенді білуден туындайтын қателіктің әсерінен болатын елігу. Оның ести алатындай шақырған ешқандай үні болған жоқ.
Сонымен, кейбір адамдардың өмірі өз арнасын тез тапса, өмір бойы өз арнасын таба алмайтындар да болады. Ал мұндай адамдар үшін немен айналысу керектігін анықтау қажырлы еңбекке кірісудің алғышарты емес, керісінше, бір мезгілде шешілетін теңдеулер жүйесінің бірі сияқты, оның үздіксіз бөлігі болып табылады. Ондай адамдар үшін мен бұған дейін сипаттаған процестің үшінші құрамдас бөлігі пайда болады: қаншалықты тырысып жатқаныңыз бен ісіңіздің қаншалықты жақсы жүріп жатқанын бағалаумен қатар, сіз осы салада жұмысты жалғастыру керек пе, әлде басқасына ауысу керек пе деген туралы ойлануыңыз қажет. Егер сіз қажырлы еңбек етіп, бірақ жеткілікті деңгейде жақсы нәтижелерге қол жеткізе алмасаңыз, басқасына ауысуыңыз керек. Бұлай айту оңай көрінеді, бірақ іс жүзінде өте қиын. Сіз көп жұмыс істеп, ешнәрсеге қол жеткізе алмағаныңыз үшін бірінші күні-ақ берілмеуіңіз керек. Істің алға басуына уақыт беруіңіз қажет. Бірақ қанша уақыт? Ал егер жақсы жүріп жатқан жұмыс кенеттен тоқтап қалса не істеу керек? Ол кезде өзіңізге қанша уақыт бересіз? [9]
Жалпы жақсы нәтиже деп нені есептеуге болады? Мұны шешу өте қиын болуы мүмкін. Егер сіз бұрын-соңды аз адам зерттеген саланы игеріп жатсаңыз, жақсы нәтиженің қандай болатынын тіпті білмеуіңіз де мүмкін. Тарихта өздері істеп жатқан істің маңыздылығын дұрыс бағаламаған адамдардың мысалдары өте көп.
Бірдеңемен айналысудың тұрарлық екенін тексерудің ең жақсы сынағы — бұл сізге қызық па, жоқ па, соны анықтау. Бұл тым субъективті әрі қауіпті өлшем болып көрінуі мүмкін, бірақ бұл, бәлкім, сіз қол жеткізе алатын ең дәл өлшем шығар. Бұл мәселемен айналысып жүрген — сізсіз. Оның маңыздылығын бағалауға сізден артық кім лайықты және оның қызықты болуынан гөрі маңыздылығын жақсырақ болжайтын қандай көрсеткіш бар?
Дегенмен, бұл сынақ жұмыс істеуі үшін сіз өзіңізге адал болуыңыз керек. Шынында да, қажырлы еңбек ету мәселесіндегі ең таңғаларлық нәрсе — оның әр қадамда өзіңізге адал болуға қаншалықты тәуелді екендігінде.
Қажырлы еңбек ету — бұл жай ғана реттегішті 11-ге дейін бұрап қою емес. Бұл — әр тұсында өте дәл баптауды қажет ететін күрделі, динамикалық жүйе. Сіз нағыз жұмыстың сипатын түсінуіңіз, өзіңізге қай түрінің ең қолайлы екенін анық көруіңіз, оның шынайы өзегіне барынша жақын ұмтылуыңыз, әр сәтте не нәрсеге қабілетті екеніңізді және қалай істеп жатқаныңызды дәл бағалауыңыз және нәтиженің сапасына нұқсан келтірмей, күн сайын қолыңыздан келгенше көп сағат жұмыс істеуіңіз керек. Бұл күрделі желіні алдап өту мүмкін емес. Бірақ егер сіз тұрақты түрде адал әрі қырағы болсаңыз, ол өздігінен оңтайлы қалыпқа түседі және сіз сирек кездесетін өнімділік деңгейіне қол жеткізесіз.
Ескертпелер
[1] «Данышпандықтың автобус билеті теориясында» мен ұлы жетістіктің үш құрамдас бөлігі ретінде туа біткен қабілетті, табандылықты және қызығушылықты атаған едім. Бұл алдыңғы кезеңнің формуласы; табандылық пен қызығушылық машық пен күш-жігерге алып келеді.
[2] Мен мұны сағаттар емес, күндер ауқымында айтып отырмын. Көбінесе сіз жұмыс істемей жүрген кезде де белгілі бір нәтижеге жетесіз, мысалы, мәселенің шешімі душ қабылдап жатқанда немесе тіпті ұйықтап жатқанда ойға келуі мүмкін, бірақ бұл тек алдыңғы күні ол бойынша қажырлы еңбектенгеніңіздің арқасында ғана болады.
Ара-тұра демалысқа шыққан жақсы, бірақ демалысқа шыққанда мен жаңа нәрселерді үйренгенді ұнатамын. Жай ғана жағажайда отыру маған ұнамас еді.
[3] Балалардың мектепте жасайтын және шын өмірдегі нұсқасына ең жақын келетін нәрсесі — бұл спорт. Шынын айтқанда, бұл көптеген спорт түрлерінің мектептердегі ойын ретінде пайда болуына байланысты. Бірақ, кем дегенде, осы бір салада балалар ересектер не істесе, дәл соны жасайды.
Орташа америкалық орта мектепте сізде байыпты іспен айналысып жатқандай кейіп таныту немесе қолдан жасалған нәрсені бар ынтамен істеу арасында таңдау бар. Екіншісі одан кем емес деуге болады.
[4] Немен айналысқыңыз келетінін білу — оны міндетті түрде істей аласыз дегенді білдірмейді. Көптеген адамдар уақытының көп бөлігін өздері қаламайтын нәрселерге жұмсауға мәжбүр, әсіресе алғашқы кездерде. Бірақ егер не істегіңіз келетінін білсеңіз, кем дегенде өміріңізді қай бағытқа бұру керектігін білесіз.
[5] Қарқынды жұмыс үшін уақыт шегінің азырақ болуы балалы болғаннан кейін жұмыс істеуге уақыттың азаюы мәселесінің шешімін ұсынады: күрделірек мәселелерге көшіңіз. Шын мәнінде, мен де солай істедім, бірақ оны әдейі жасамадым.
[6] Кейбір мәдениеттерде көзге көріну үшін қажырлы жұмыс істеу дәстүрі бар. Маған бұл идея ұнамайды, өйткені (а) ол маңызды нәрсені пародияға айналдырады және (б) адамдардың маңызы жоқ нәрселерді істеп, өздерін шаршатып-тоздыруына әкеп соғады. Мұның түбінде жақсы немесе жаман екенін нақты айтатындай көп білмеймін, бірақ меніңше жаман сияқты.
[7] Адамдардың стартаптарда соншалықты қатты жұмыс істеуінің себептерінің бірі — стартаптардың күйреп қалу қаупі бар, ал олар құлаған кезде, бұл сәтсіздік біржола әрі баршаға анық көрініп тұрады.
[8] Көп ақша табу үшін бірдеңемен айналысудың еш айыбы жоқ. Ақша мәселесін қалайда шешу керек, және оны бірден көп ақша табуға тырысып, тиімді түрде шешуде тұрған ештеңе жоқ. Меніңше, ақшаның өзіне ғана қызығушылық таныту да қалыпты нәрсе; әркімнің өз қалауы. Тек өз ниеттеріңізді анық түсінсеңіз болғаны. Аулақ болу керек нәрсе — ақшаға деген қажеттіліктің сізге қай жұмыс түрі ең қызықты екендігі туралы түсініктеріңізді бейсаналы түрде бұрмалауына жол беру.
[9] Көптеген адамдар бұл сұрақпен жеке жобалар шеңберінде шағын деңгейде бетпе-бет келеді. Бірақ жұмыстың қандай да бір түрінен толықтай бас тартуға қарағанда, бір ғана жобадағы тығырықты тану да, қабылдау да оңайырақ. Сіз неғұрлым табанды болсаңыз, бұл соғұрлым қиындай түседі. Испан тұмауына шалдыққан адам сияқты, сіз өзіңіздің иммундық жүйеңізбен күресесіз: берілудің орнына өзіңізге: «Мен тек көбірек тырысуым керек» дейсіз. Ал сіздікі дұрыс емес деп кім айта алады?
Осы мәтіннің қараламаларын оқып шыққандары үшін Тревор Блэквеллге, Джон Кармакқа, Джон Коллисонға, Патрик Коллисонға, Роберт Морриске, Джефф Ралстонға және Хардж Таггарға алғыс білдіремін.