Мин белгән иң яҡшы хакерҙарҙың барыһы ла әкренләп Mac-ҡа күсә бара. Дуҫым Роберт әйтеүенсә, уның MIT-лағы бөтә тикшеренеү төркөмө яңыраҡ үҙҙәренә Powerbook һатып алған. Был егеттәр 1990-сы йылдар уртаһында, Apple иң түбән кимәлдә булған саҡта Mac һатып алған график дизайнерҙар һәм өләсәйҙәр түгел. Улар — табырға мөмкин булған иң ҡаты OS хакерҙары.
Сәбәбе, әлбиттә, OS X. Powerbook-тар шәп эшләнгән һәм FreeBSD менән эшләй. Бынан башҡа тағы нимә белергә кәрәк һуң?
Мин былтыр йыл аҙағында бер Powerbook алдым. Бер аҙҙан IBM Thinkpad-ымдың ҡаты дискы боҙолғас, ул минең берҙән-бер ноутбугым булып ҡалды. Һәм күптән түгел дуҫым Тревор миңә килгәндә, уның ҡулында минең менән бер иш булған Powerbook бар ине.
Күбебеҙ өсөн был Apple-ға яңынан күсеү түгел, ә кире ҡайтыу. 90-сы йылдар уртаһында быға ышаныуы ауыр булһа ла, Mac үҙ заманында хакерҙар өсөн эталон компьютер ине.
1983 йылдың көҙөндә, колледждағы компьютер фәндәре дәрестәренең береһендә профессор пәйғәмбәр кеүек баҫып, тиҙҙән самолёт ултырғысы аҫтына һыймалыҡ һәм ярты MIPS ҡеүәтендәге, хаҡы ла шул тиклем арзан булып, уны йәйге эштән йыйылған аҡсаға алып булырлыҡ компьютер сығасаҡ, тип белдерҙе. Бөтә бүлмә шаңҡып ҡалды. Ә Mac барлыҡҡа килгәс, ул беҙ өмөт иткәндән дә яҡшыраҡ булып сыҡты. Вәғәҙә ителгәнсә, ул бәләкәй, ҡеүәтле һәм арзан ине. Ләкин ул шулай уҡ компьютер булыр тип бер ҡасан да уйламаған нәмәбеҙ булып сыҡты: ул ғәжәйеп кимәлдә шәп дизайнлы ине.
Миңә уны мотлаҡ алырға кәрәк ине. Һәм мин генә түгел инем. 1980-се йылдарҙың уртаһынан аҙағына тиклем мин белгән бөтә хакерҙар ҙа йә Mac өсөн программа яҙа ине, йә шуны эшләргә теләй ине. Кембридждағы һәр футон диванда бер үк ҡалын аҡ китап асыҡ көйө ята кеүек ине. Уны әйләндереп ҡараһаң, унда «Inside Macintosh» тип яҙылғайны.
Шунан һуң Linux һәм FreeBSD барлыҡҡа килде, һәм иң ҡеүәтле OS ҡайҙа алып барһа, шунда эйәреүсе хакерҙар үҙҙәренең Intel йәшниктәренә күсә башлауын күрҙе. Әгәр һеҙгә дизайн мөһим булһа, алғы яғынан Intel һәм Microsoft наклейкаларын ҡуптарып алһаң, кәм тигәндә ерәнгес булмаған Thinkpad алырға мөмкин ине. [1]
OS X сығыу менән хакерҙар кире ҡайтты. Кембридждағы Apple магазинына ингәс, мин үҙемде өйгә ҡайтҡандай тойҙом. Күп нәмә үҙгәргәйне, ләкин һауала элеккесә шул уҡ Apple стиленең сафлығы һиҙелә, процесты осраҡлы корпоратив килешеүселәр түгел, ә ысынында уҡ был эшкә йәне-тәне менән бирелгән кешеләр алып бара тигән тойғо бар ине.
Бизнес донъяһы: «Шунан нимә? Хакерҙарға Apple оҡшай башлаһа, кемгә ни файҙа? Дөйөм алғанда, хакерҙар баҙары ни ҡәҙәр ҙур һуң?» — тип әйтергә мөмкин.
Ул бик бәләкәй, ләкин үҙенең күләменә ҡарағанда күпкә мөһимерәк. Компьютерҙарға килгәндә, хакерҙар бөгөн нимә эшләһә, ун йылдан бөтә кеше лә шуны эшләйәсәк. Unix-тан алып растрлы дисплейҙарға һәм Интернет селтәренә тиклем бөтә технологиялар тиерлек башта компьютер бүлектәрендә һәм ғилми лабораторияларҙа популярлыҡ яуланы, ә шунан яйлап бөтә донъяға таралды.
1986 йылда атайыма Sun исемле яңы төр компьютер сыҡҡанын, уның етди Unix машинасы булыуын, ләкин бер үҙәк Vax-ҡа тоташтырылған VT100 артында ултырыу урынына, үҙеңдең алдыңда ҡуйып ултырырлыҡ бәләкәй һәм арзан булыуын һөйләгәнемде хәтерләйем. Бәлки, был компанияның акцияларын алырға кәрәктер, тип тәҡдим иттем. Минеңсә, ул шул ваҡытта мине тыңламауына бик ныҡ үкенәлер.
1994 йылда дуҫым Колинг Тайвандағы ҡыҙы менән һөйләшергә теләне һәм ҡала-ара шылтыратыу сығымдарын кәметеү өсөн тауышты Интернет аша ебәреп була торған мәғлүмәт пакеттарына әйләндерә торған программа яҙҙы. Ул саҡта беҙ был ҡулланыуҙың ул ваҡытта әле ярым дәүләт структураһы булған Интернет өсөн яраҡлы булыу-булмауында шикләнә инек. Уның шул саҡта эшләгәне хәҙер VoIP тип атала, һәм был — ғәйәт ҙур һәм тиҙ үҫешкән бизнес.
Ун йылдан ғәҙәти кешеләрҙең компьютерҙар менән нимә эшләйәсәген белергә теләһәгеҙ, яҡшы университеттың CS бүлегенә барып урағыҙ. Улар нимә эшләһә, һеҙ ҙә шуны эшләйәсәкһегеҙ.
«Платформалар» мәсьәләһендә был тенденция тағы ла асығыраҡ күренә, сөнки яңы программа тәьминәтен бөйөк хакерҙар уйлап таба, һәм улар уны башта үҙҙәре шәхсән ҡулланған компьютер өсөн яҙырға күнеккән. Ә программа тәьминәте аппаратураны һата. Apple II-нең тәүге һатыуҙарының күпселеге (бәлки, барыһы ла тиерлек) VisiCalc-ты эшләтеп ебәреү өсөн уны һатып алған кешеләрҙән килде. Ә ни өсөн Бриклин менән Франкстон VisiCalc-ты тап Apple II өсөн яҙған һуң? Сөнки ул шәхсән уларға үҙҙәренә оҡшаған. Улар йондоҙ итеү өсөн теләһә ниндәй машинаны һайлай алыр ине.
Әгәр аппаратурағыҙҙы һатасаҡ программалар яҙыу өсөн хакерҙарҙы йәлеп итергә теләһәгеҙ, уны улар үҙҙәре ҡулланырлыҡ итергә тейешһегеҙ. Уны бары тик «асыҡ» итеү генә етмәй. Ул асыҡ һәм шәп булырға тейеш.
Һәм ниһайәт, Mac-тар яңынан асыҡ һәм шәп булып китте. Һуңғы йылдар, минең белеүемсә, бығаса күрелмәгән бер хәл тыуҙырҙы: Apple түбән баҫҡыста һәм юғары баҫҡыста популяр, ләкин урталыҡта түгел. Минең етмеш йәшлек әсәйемдә Mac ноутбугы бар. Минең компьютер фәндәре докторы булған дуҫтарымда Mac ноутбуктары бар. [2] Шулай ҙа Apple-дың дөйөм баҙар өлөшө элеккесә бәләкәй булып ҡала.
Был бығаса күрелмәгән хәл булһа ла, минеңсә, ул шулай уҡ ваҡытлыса ғына.
Шулай итеп, атай, Apple тигән бер компания бар. Улар Bang & Olufsen стереосистемаһы кеүек шәп эшләнгән яңы төр компьютер етештерә, ә уның эсендә — һатып алырға мөмкин булған иң яҡшы Unix машинаһы ята. Эйе, уның хаҡы менән килеме нисбәте бер аҙ ҙурыраҡ, ләкин минеңсә, бик күп кеше уларҙы һатып алырға теләйәсәк.
Иҫкәрмәләр
[1] Был ҡурҡыныс наклейкалар Google-ға тиклемге эҙләү системаларында таралған ҡыҫылыусан рекламаларға оҡшаған. Улар клиентҡа: «Һин мөһим түгелһең. Беҙгә һин түгел, ә Intel менән Microsoft мөһим», — тип тора.
[2] Y Combinator сайтына (беҙ өмөт итеүенсә) башлыса хакерҙар инә. OS-тарҙың нисбәте: Windows 66.4%, Macintosh 18.8%, Linux 11.4% һәм FreeBSD 1.5%. Mac һаны — биш йыл элек булғандан ҙур айырма.