Мин белгән иң яхшы хакерларның барысы да әкренләп Mac куллануга күчә. Дустым Роберт, MIT'тагы бөтен фәнни-тикшеренү төркеме күптән түгел үзләренә Powerbook'лар сатып алды, диде. Бу егетләр 1990-еллар уртасында, Apple'ның иң авыр чакларында Mac сатып алган график дизайнерлар һәм әбиләр түгел. Алар — сез күз алдына китерә алырлык иң чын, төпкел операцион система хакерлары.
Сәбәбе, әлбәттә, OS X. Powerbook'лар бик матур эшләнгән һәм аларда FreeBSD эшли. Тагын нәрсә белергә кирәк?
Мин Powerbook'ны узган ел ахырында алдым. Тиздән минем IBM Thinkpad'ның каты дискы сафтан чыккач, ул минем бердәнбер ноутбугым булып калды. Ә күптән түгел дустым Тревор миңа килгәндә, аның кулында минекенә бертигез булган Powerbook бар иде.
Бездән күбебез өчен бу Apple'га күчү түгел, ә кире кайту. 90-еллар уртасында моңа ышану кыен булса да, үз вакытында Mac хакерларның кануни санагы иде.
1983 елның көзендә, колледждагы информатика дәресләремнең берсендә профессор пәйгамбәр кебек басып, якын арада самолет утыргычы астына сыя торган, ярты MIPS куәтле һәм җәйге эштән акча җыеп алырлык арзан санак барлыкка киләчәк, дип игълан итте. Бөтен бүлмә шаккатты. Ә Mac чыккач, ул без өмет иткәннән дә яхшырак булып чыкты. Вәгъдә ителгәнчә, ул кечкенә, көчле һәм арзан иде. Ләкин ул шулай ук без беркайчан да санак булыр дип уйламаган нәрсәгә әверелде: искиткеч дәрәҗәдә яхшы эшләнгән иде.
Мин аны һичшиксез алырга тиеш идем. Һәм мин генә түгел. 1980-елларның уртасыннан ахырына кадәр мин белгән барлык хакерлар я Mac өчен программа тәэминаты яза иде, я язарга тели иде. Кембридждагы һәр футон диванда бер үк калын ак китап ята иде кебек. Аны әйләндереп карасаң, анда «Inside Macintosh» дип язылган иде.
Аннары Linux һәм FreeBSD барлыкка килде, һәм иң көчле OS кая алып барса, шунда иярүче хакерлар Intel машиналарына күчә башладылар. Әгәр синең өчен дизайн мөһим булса, син Thinkpad ала ала идең, ул, һәрхәлдә, өстеннән Intel һәм Microsoft наклейкаларын кубарып алсаң, чиркандыргыч түгел иде. [1]
OS X белән бергә хакерлар кире кайтты. Мин Кембридждагы Apple кибетенә кергәч, өйгә кайткан кебек булдым. Күп нәрсә үзгәргән иде, ләкин һавада шул ук Apple мөхите, бу эш белән очраклы корпоратив сәүдәгәрләр түгел, ә чын күңелдән янучы кеше җитәкчелек итә дигән хис бар иде әле.
Бизнес дөньясы: «Ни булган соң? Хакерларга яңадан Apple ошый башлаган икән, кемнең эше бар? Хакерлар базары ничаклы соң инде ул?» — дияр бәлки.
Бик кечкенә, ләкин үз зурлыгына караганда күпкә мөһимрәк. Санакларга килгәндә, бүген хакерлар ни эшләсә, ун елдан аны бөтен кеше эшләячәк. Санак фәннәре бүлекләрендә һәм фәнни-тикшеренү лабораторияләрендә башта популярлашып, Unix'тан алып растрлы дисплейларга һәм пәрәвезгә (Web) кадәр барлык диярлек технологияләр тора-бара бөтен дөньяга таралды.
1986 елда әтиемә Sun дип аталган яңа төр санак турында сөйләгәнем исемдә; ул җитди Unix машинасы иде, ләкин шулкадәр кечкенә һәм арзан иде ки, бердәнбер үзәк Vax'ка тоташтырылган VT100 каршында утыру урынына, үз алдыңда торган шәхси санагың булырга мөмкин иде. Бәлки, аңа бу компаниянең кайбер акцияләрен сатып алырга кирәктер, дип киңәш иткән идем. Хәзер ул мине тыңлаган булсачы, дип үкенәдер дип уйлыйм.
1994 елда дустым Колинг Тайваньдагы сөйгәне белән сөйләшергә теләде, һәм ерак араларга шалтырату чыгымнарын киметү өчен, тавышны Интернет аша җибәреп була торган мәгълүмат пакетларына әйләндерүче программа язды. Ул вакытта без әле ярымдәүләт оешмасы булып торган Интернетны бу максатта куллану дөресме-юкмы икәнен төгәл белми идек. Аның шул чакта эшләгән нәрсәсе хәзер VoIP дип атала, һәм бу — гаять зур һәм тиз үсүче бизнес.
Әгәр гади кешеләрнең ун елдан соң санаклар белән нәрсә эшләячәген беләсегез килсә, яхшы университетның информатика бүлегенә барып карагыз. Алар ни эшләсә, сез дә шуны эшләячәксез.
«Платформалар» мәсьәләсендә бу омтылыш тагын да ачыграк күренә, чөнки яңа программа тәэминатын бөек хакерлар тудыра, һәм алар аны, гадәттә, иң элек үзләре шәхсән кулланган санак өчен язалар. Ә программа тәэминаты җиһазны (hardware) сата. Apple II'нең беренче сатуларының күбесе, бәлки хәтта төп өлеше, аны VisiCalc эшләтү өчен сатып алган кешеләрдән килде. Ә ни өчен Бриклин белән Франкстон VisiCalc'ны Apple II өчен язганнар? Чөнки ул аларга шәхсән ошаган. Алар йолдыз ясар өчен теләсә кайсы машинаны сайлый алыр иде.
Әгәр аппаратурагызны сата торган программа тәэминаты язу өчен хакерларны җәлеп итәргә теләсәгез, сез аны алар үзләре кулланырлык итеп ясарга тиешсез. Аның «ачык» булуы гына җитми. Ул ачык һәм яхшы булырга тиеш.
Һәм, ниһаять, Mac'лар яңадан нәкъ менә шундый — ачык һәм яхшы. Үткән еллар, миңа мәгълүм булганча, моңарчы күрелмәгән бер вәзгыять тудырды: Apple түбән катламда һәм югары катламда популяр, ләкин урталыкта түгел. Минем җитмеш яшьлек әниемнең Mac ноутбугы бар. Минем информатика буенча доктор дәрәҗәсе булган дусларымның Mac ноутбуклары бар. [2] Шулай да Apple'ның гомуми базар өлеше әлегә кечкенә.
Моңарчы күрелмәгән булса да, бу вәзгыять вакытлы гына, дип фаразлыйм.
Шулай итеп, әти, Apple дигән компания бар. Алар Bang & Olufsen стереосистемасы кебек яхшы эшләнгән яңа төр санак чыгаралар, ә аның эчендә — сатып алып була торган иң яхшы Unix машинасы. Әйе, бәянең табышка нисбәте (P/E) шактый югары, ләкин миңа калса, күп кеше моны алырга теләячәк.
Искәрмәләр
[1] Бу котсыз наклейкалар Google'га кадәрге эзләү системаларында популяр булган кысылучы рекламага бик охшаш. Алар сатып алучыга: «Син мөһим түгел. Без синең турыда түгел, ә Intel һәм Microsoft турында кайгыртабыз», — дип торалар.
[2] Y Combinator сайтына (без өмет иткәнчә) күбесенчә хакерлар керә. Операцион системаларның чагыштырма өлеше: Windows 66.4%, Macintosh 18.8%, Linux 11.4%, һәм FreeBSD 1.5%. Mac күрсәткече — моннан биш ел элек булганнан зур үзгәреш.