Бер нисә көн элек мин көтмәгәндә Microsoft-тың үлгәнен аңланым. Мин бер йәш стартап нигеҙләүсе менән Google-дың Yahoo-нан нимәһе менән айырылыуы тураһында һөйләшә инем. Мин Yahoo башынан уҡ Microsoft-тан ҡурҡыу арҡаһында үҙгәреш кисергән тип әйттем. Шуға күрә лә улар үҙҙәрен технология компанияһы түгел, ә «медиа-компания» тип күрһәттеләр. Һуңынан мин уның йөҙөнә ҡараным һәм уның аңламағанын төшөндөм. Был минең уға 80-се йылдар уртаһында ҡыҙҙарҙың Барри Манилоуҙы ни тиклем яратыуы тураһында һөйләгәнем кеүек булды. Барри кем?
Microsoft? Ул бер нимә лә әйтмәне, ләкин уларҙан кемдер ҡурҡыуы ихтималлығына уның ышанмағанын мин күрә инем.
Microsoft 80-се йылдар аҙағынан башлап 20 йыл тирәһе программа тәьминәте донъяһына үҙ күләгәһен төшөрөп торҙо. Мин уларға тиклем бындай урында IBM булғанын хәтерләйем. Мин был күләгәгә башлыса иғтибар итмәнем. Мин бер ҡасан да Microsoft программаларын ҡулланманым, шуға күрә ул миңә ситләтеп кенә тәьҫир итте — мәҫәлән, ботнеттарҙан килгән спам аша. Һәм мин иғтибар итмәгәнгә күрә, был күләгәнең ҡасан юҡҡа сыҡҡанын һиҙмәй ҙә ҡалғанмын.
Ләкин ул хәҙер юҡ. Мин быны тоям. Хәҙер инде бер кем дә Microsoft-тан ҡурҡмай. Улар әле лә күп аҡса эшләй — дөрөҫөн әйткәндә, IBM да шулай. Ләкин улар хәүефле түгел.
Microsoft ҡасан һәм нимәнән үлде? Мин уларҙың 2001 йылда ла хәүефле күренгәнен беләм, сөнки мин ул ваҡытта уларҙың күренгәнгә ҡарағанда аҙыраҡ хәүефле булыуы тураһында эссе яҙғайным. Минең уйымса, улар 2005 йылға үлеп бөткәйне. Беҙ Y Combinator-ҙы башлап ебәргәндә, үҙебеҙ финанслаған стартаптар өсөн көнәркәш булараҡ Microsoft хаҡында борсолмай инек. Ысынында иһә, беҙ стартаптар инвесторҙар алдында сығыш яһаһын өсөн ойошторған демо-көндәргә уларҙы бер тапҡыр ҙа саҡырманыҡ. Беҙ Yahoo һәм Google-ды, башҡа интернет-компанияларҙы саҡырабыҙ, ләкин Microsoft-ты саҡырып баш ҡатырғаныбыҙ булманы. Уларҙан да бер кем бер ҡасан беҙгә электрон хат яҙманы. Улар бөтөнләй икенсе донъяла.
Уларҙы нимә үлтерҙе? Минеңсә, дүрт нәмә, һәм улар барыһы ла 2000-се йылдар уртаһында бер үк ваҡытта булды.
Иң асығы — Google. Ҡалала бер генә ҙур хужа була ала, һәм улар — һис шикһеҙ шундайҙар. Хәҙер Google — был һүҙҙең яҡшы ла, насар ҙа мәғәнәһендә иң хәүефле компания. Microsoft иң яҡшы осраҡта уларҙың артынан аҡһап ҡына бара ала.
Google ҡасан алдынғылыҡты яуланы? Быны 2004 йылдың авгусындағы уларҙың IPO-һына бәйләргә тырышыу булыр, ләкин улар ул ваҡытта бәхәс шарттарын билдәләмәй ине әле. Мин улар өҫтөнлөктө 2005 йылда ҡулға алды тип әйтер инем. Gmail уларҙы үр үренә сығарған нәмәләрҙең береһе булды. Gmail уларҙың эҙләүҙән тыш та башҡа күп нәмә эшләй алыуын күрһәтте.
Gmail шулай уҡ веб-нигеҙле программалар ярҙамында күпме нәмәгә өлгәшеп булыуын күрһәтте, әгәр һуңынан «Ajax» тип атала башлаған технологиянан файҙаланһаң. Һәм был Microsoft үлеменең икенсе сәбәбе булды: өҫтәл компьютерҙары (десктоп) дәүеренең бөтөүен һәр кем күрә. Хәҙер ҡушымталарҙың вебта йәшәйәсәге ҡотолғоһоҙ күренә — электрон почта ғына түгел, бөтә нәмә лә, хатта Photoshop-ҡа тиклем. Хәҙер быны хатта Microsoft үҙе лә күрә.
Ҡыҙыҡ, ләкин Microsoft үҙе теләмәҫтән Ajax-ты булдырыуға ярҙам итте. Ajax һүҙендәге «x» XMLHttpRequest объектынан килә, ә ул битте күрһәткән ваҡытта браузерға сервер менән фонда бәйләнешкә инергә мөмкинлек бирә. (Элек сервер менән бәйләнештең берҙән-бер юлы — яңы бит һорау ине.) XMLHttpRequest 90-сы йылдар аҙағында Microsoft тарафынан булдырылған, сөнки ул уларға Outlook өсөн кәрәк ине. Улар аңламаған нәмә шул ине: был башҡа күп кенә кешеләргә лә, ғәмәлдә веб-ҡушымталарҙы десктоп ҡушымталары кеүек эшләтергә теләгән һәр кемгә файҙалы буласаҡ.
Ajax-тың икенсе мөһим өлөшө — Javascript, браузерҙа эшләй торған программалау теле. Microsoft Javascript-тың хәүефен күрҙе һәм уны мөмкин тиклем оҙағыраҡ ватыҡ көйө тоторға тырышты. [1] Ләкин ахырҙа асыҡ кодлы (open source) донъя еңеп сыҡты: улар ағас сәнскеле сымды ҡаплап үҫкән кеүек, Explorer-ҙың етешһеҙлектәрен ҡаплап киткән Javascript китапханаларын яһанылар.
Microsoft үлеменең өсөнсө сәбәбе — киң һыҙатлы (broadband) Интернет булды. Хәҙер теләгән һәр кем тиҙ йөрөшлө Интернет менән ҡуллана ала. Ә серверға табан торба ни тиклем ҙурыраҡ булһа, десктоп шул тиклем аҙыраҡ кәрәк була.
Табутҡа һуңғы ҡаҙаҡты, көтөлмәгәндә, Apple ҡаҡты. OS X арҡаһында Apple үлемдән терелеп ҡайтты — технологияла бындай хәл бик һирәк була. [2] Уларҙың еңеүе шул тиклем тулы, хатта мин хәҙер Windows ҡуйылған компьютерға осраҡлы юлыҡһам да ғәжәпләнәм. Y Combinator-ҙа беҙ финанслаған кешеләрҙең барыһы тиерлек Apple ноутбуктарын ҡуллана. Стартаптар мәктәбендәге тыңлаусылар араһында ла шулай уҡ булды. Хәҙер бөтә компьютер кешеләре Mac йәки Linux менән эш итә. Windows — оләсәйҙәр өсөн, 90-сы йылдарҙа Mac нисек булһа, хәҙер шулай. Тимәк, десктоптың үҙенең генә әһәмиәте бөтөп ҡалманы, компьютерҙар менән етди шөғөлләнгән бер кем дә барыбер Microsoft-ты ҡулланмай хәҙер.
Һәм, әлбиттә, Apple Microsoft-ты музыка өлкәһендә лә ҡыҫырыҡлап сығарҙы, телевизорҙар һәм телефондар ҙа юлда килә.
Мин Microsoft-тың үлеменә шатмын. Улар Нерон йәки Коммод кеүек ине — мираҫ итеп алынған власҡа хас яуызлыҡ менән тулы. Сөнки иҫтә тотоғоҙ: Microsoft монополияһы Microsoft менән башланманы. Улар уны IBM-дан алды. Программа тәьминәте бизнесы яҡынса 1950-се йылдар уртаһынан алып 2005 йылға тиклем монополия аҫтында йәшәне. Йәғни уның бар булған ғүмере тиерлек шулай үтте. «Web 2.0»-не шундай шатлыҡ-дәрт тойғоһо солғап алыуының бер сәбәбе — аңлымы, юҡмы, әммә монополия дәүеренең, ниһайәт, бөтөүен тойоу.
Әлбиттә, хакер булараҡ, ватылған нәмәне нисек төҙәтеп булыуы тураһында уйламай булдыра алмайым. Microsoft-тың кире ҡайтыу юлы бармы? Теоретик яҡтан, эйе. Быны аңлау өсөн ике нәмәне күҙ алдына килтерегеҙ: (a) Microsoft-тың ҡулында хәҙерге ваҡытта булған ҡулаҡса күләмен, һәм (b) Ларри менән Сергейҙың бынан ун йыл элек Google идеяһын бер миллион долларға һатырға тырышып, бөтә эҙләү системаларын йөрөп сығыуын һәм һәр береһенән баш тартыу алыуын.
Ғәжәп факт: ялҡынлы хакерҙарҙы — хәүефле дәрәжәлә шәп хакерҙарҙы — Microsoft кеүек бай компания кимәле өсөн бик арзанға табып була. Улар хәҙер аҡыллы кешеләрҙе эшкә яллай алмай, ләкин бер тәртипкә генә артығыраҡ түләп, теләгәнсә күп һатып ала алалар ине. Шуға күрә, әгәр улар яңынан ярышҡа ҡушылырға теләһә, быны ошолай эшләй алыр ине: бөтә яҡшы «Web 2.0» стартаптарын һатып алырға. Улар Facebook өсөн түләргә тура киләсәк аҡсанан да аҙыраҡ хаҡҡа уларҙың барыһын да тиерлек ҡулға төшөрә алыр ине.
Уларҙың барыһын да Кремний үҙәнендәге бер бинаға урынлаштырырға һәм Редмонд менән ниндәй ҙә булһа бәйләнештән һаҡлау өсөн ҡурғаш ҡалҡан менән уратып алырға кәрәк. Мин быны тыныс күңел менән тәҡдим итәм, сөнки улар быны бер ҡасан да эшләмәйәсәк. Microsoft-тың иң ҙур көсһөҙлөгө шунда: улар үҙҙәренең ни тиклем насар эшләгәнен әле лә аңламай. Улар һаман үҙ эстәрендә яҡшы программа яҙа алабыҙ тип уйлай. Бәлки, десктоп донъяһы стандарттары буйынса, шулай ҙа булғандыр. Ләкин ул донъя бер нисә йыл элек бөттө.
Был эссеға ниндәй яуап буласағын мин хәҙер үк беләм. Уҡыусыларҙың яртыһы Microsoft-тың әле лә ғәйәт ҙур табыш килтергән компания булыуын, һәм беҙҙең йомоҡ ҡына бәләкәй «Web 2.0» ҡыуығыбыҙҙағы бер нисә кешенең фекеренә таянып нәтижә яһауҙа мин һаҡыраҡ булырға тейешлегемде әйтәсәк. Икенсе яртыһы, йәшерәк өлөшө, бының иҫке яңылыҡ булыуына зарланасаҡ.
Шулай уҡ ҡарағыҙ: Microsoft is Dead: the Cliffs Notes
Иҫкәрмәләр
[1] Программа тәьминәтен һыйышһыҙ итеү өсөн аңлы тырышлыҡ талап ителмәй. Бары тик хаталарҙы төҙәтеү өсөн артыҡ тырышмау ҙа етә — ә ҙур компания булһағыҙ, һеҙ уларҙы бик күпләп сығараһығыҙ. Был хәл «әҙәбиәт теоретиктарының» яҙыуына оҡшаш. Күптәр аңлайышһыҙ итеп яҙырға тырышмай; улар бары тик аңлайышлы булыу өсөн көс һалмай. Бының файҙаһы булмаҫ ине.
[2] Ҡайһы бер йәһәттән был Стив Джобсты технология компаниялары араһында һирәк осрай торған ысул менән Джон Скаллиның ҡыуып сығарыуы арҡаһында булды. Әгәр Apple директорҙар советы был хатаны яһамаған булһа, уларға яңынан аяҡҡа баҫырға ла кәрәк булмаҫ ине.